آزمایشکنندگان: Elizabeth F. Loftus
سال: ۱۹۷۴
تصور خیلیها این هست که حافظه مثل هارد کامپیوتر هست و عینا چیزی رو که اتفاق افتاده رو توی خودش نگه میداره و هر موقع ما نیاز داشتیم عینا همون چیزی رو که توش ذخیره کردیم رو به ما تحویل میده. در واقعیت ولی فاکتورهایی وجود دارن که روی محتوای خاطرات ذخیره شدهی ما تاثیر میذارن.
شهود دادگاه
خطای شهود دادگاهها در به یادآوری اتفاقات میتونه آثار جبران ناپذیری داشته باشه. مثلا در یک مورد در سال ۱۹۷۳، ۱۷ نفر از شاهدان عینی مردی رو به عنوان ضارب یک افسر پلیس شناسایی کردن. ولی بعدها مشخص شد که این فرد اصلا در نزدیکی محل وقوع جرم نبوده. چنین خطاهایی میتونه به بهای جون یک انسان بیگناه تموم بشه (خود این موضوع میتونه یکی از دلایل لغو مجازات اعدام باشه). علت چنین خطاهایی این هست که مغز ما هر بار در یادآوری یک اتفاقات اطلاعات رو از منابع مختلف، حتی اطلاعاتی که پس از وقوع حادثه بهش رسیدن، جمع میکنه و بر اساس اون اتفاق رو در ذهن بازآفرینی میکنه. مشکل اینجاست که فرد متوجه این نیست که هر کدوم از تیکههای این پازل از کجا اومدن و صرفا محصول ترکیب تمامی اطلاعات رو در قالب خاطره به ذهن میاره.
سوالهای جهتدار
لوفتوس در تحقیقاتش نشون داد که خاطرهی افراد از یک حادثه تحت تاثیر نحوهی پرسش در مورد اون اتفاق هست. اون یه فیلم کوتاه از یک تصادف رانندگی رو به ۱۰۰ نفر از دانشجوها نشون داد. بعد از نیمی از اونها پرسید: «آیا چراغ شکستهای دیدید توی فیلم؟» و از نیمی دیگه پرسید: «آیا چراغ شکسته شده رو دیدید توی فیلم؟». در حالت دوم عملا فرض ناگفتهای هست که چراغ شکستهای وجود داره ولی در واقع هیچ چراغ شکستهای توی فیلم وجود نداشت. گروه دوم به طور متوسط ۸ درصد بیشتر اعلام کرده بودن که چراغ شکسته رو دیدن. همچنین در گروه اول ۳۸ درصد افراد جواب داده بودن نمیدونن در حالیکه این میزان در گروه دوم فقط ۱۳ درصد بود. در یک مورد دیگه لوفتوس به ۴۵ نفر ۷ فیلم از تصادفات رانندگی رو نشون داد. بعد سوال در مورد سرعت دو اتومبیل درگیر حادثه رو با فعلهای متفاوتی از افراد پرسید. دو خودرو با چه سرعتی در حال حرکت بودن که تو هم رفتن/ با هم برخورد کردن/سپر به سپر شدن و ... (حقیقت معادل فارسی نتونستم برای فعلهای مختلف پیدا بکنم) همونجور که توی شکل پایین نشون داده شده، بسته به فعل استفاده شده در روی سوال که حاکی از شدت برخورد القایی از طرف پرسشگر هست، میزان سرعت تخمین زده شده تغییر میکنه.

تطبیق دادن خاطرات
در یه آزمایش دیگه لوتوس مشابه فیلم آزمایش بالا فیلمی از تصادف رانندگی رو به دانشجوها نشون داد و بعد از نیمی از اونها پرسید دو خودرو در هنگامی که در هم فرو رفتن چه سرعتی داشتن. برای نیمهی دیگهی شرکت کنندگان همین سوال با فعل «با هم برخورد کردن» بیان شد. بعد از یک هفته از شرکتکنندگان در مورد دیدن شیشههای شکسته سوال شد. افراد گروه اول که در روی سوال شدت تصادف بیشتر توصیف شده بود دو برابر افراد گروه دوم جواب دادن که شیشههای شکسته شده دیدن. این به وضوح نشون میده ذهن ما بازِآفرینی خاطرات رو منطبق با روی سوال تطبیق میده و دست به تغییر اون میزنه.
تحقیقات لوتوس روی این موضوع توجهها رو به سوی پدیدهی خاطرات دروغین جلب کرد. پدیدهای که در اون فرد در اثر جهت دهی سوال یا اطلاعتی که بهش داده میشه، با دقت کمتری واقعه رو به یاد میاره. پدیدهای که باید به تاثیر اون در روند بازجوییها و در سیستم قضایی خیلی باید توجه بشه.
