ویرگول
ورودثبت نام
کنجکاوی
کنجکاویمجله علوم انسانی، اقتصاد، روانشناسی، جامعه، مدیریت، سیاست، تاریخ، و فلسفه. تلگرام: https://t.me/konjkavyy (مطلب جدیدی در این صفحه منتشر نخواهد شد. امیدواریم از مطالعه مطالب موجود لذت ببرید)
کنجکاوی
کنجکاوی
خواندن ۱۰ دقیقه·۷ سال پیش

مقدمه ای بر فلسفه سیاسی و اقتصاد

آیا دولت باید بیمه سلامت همگانی را تامین نماید؟

آیا باید مالیات بر ارث وجود داشته باشد؟

آیا باید سربازی اجباری وجود داشته باشد؟

آیا افراد باید مجاز به فروش رای خود باشند؟


توماس هابز، نویسنده کتاب لوایتان در 1651، از ما میخواهد جهان را در "وضع طبیعی" تصور کنیم، وضعیتی که در آن هیچ دولت بیرونی وجود ندارد و همه مردم، جدا از میزان توانایی فیزیکی یا هوش، در معرض این ریسک هستیم که کارمان توسط دیگران مختل شود، اموالمان توسط دیگران مصادره شود، و چیزهای باارزش زندگی تان نابود شوند. در نتیجه در وضع طبیعی مردم مجبورند انرژی زیادی را صرف دفاع از چیزهای باارزش خود بکنند. در وضع طبیعی انسان ها این امکان را ندارند که به انجام کارهایی بپردازند که بنظر ما زندگی را ارزشمند می کنند، و تمام آن چیزا وقتی ممکن هستند که شما دارای سطحی از امنیت هستید. زندگی در وضع طبیعی، انفرادی، فقیرانه، نامطبوع، خشن و کوتاه است و سوال اینست که ما چگونه می توانیم از وضع طبیعی، از این وضعیت ترس دائمی خارج شویم. این جنگ نیست که فعالیت های انسانی را مختل می کند بلکه ترس از جنگ برای ایجاد اختلال در فعالیت های انسانی کافیست.

توماس هابز
توماس هابز

بنظر هابز مشروعیت دولت با این سوال آغاز می شود که جهان بدون دولت چگونه می بود و پاسخ اینکه آن وضعیت برای همه ما نامطلوب می بود. پس برای خروج از وضع طبیعی، ما نیازمند سیستمی جهت قانونمند کردن روابط انسانی هستیم. بنابراین از نظر منطقی به سود ماست که از یک شهریار پیروی کنیم که او را لوایتان می نامد.


فیلسوف سیاسی جان رالز در کتاب تئوری عدالت در 1971 می نویسد: عدالت اولین فضیلت هر نهاد اجتماعی است همانگونه که حقیقت مهم ترین فضیلت هر دستگاه های فکری است. یک تئوری علمی حتی اگر بسیار زیبا باشد، وقتی غلط باشد بی فایده است، یک ساختار سیاسی حتی اگر بسیار کارا، اگر عادلانه نباشد نامشروع است. در مورد فرضیه اصلی او، که عدالت بنیان اصلی نهادهای اجتماعی است، که هیچ جامعه ناعادلانه ای مشروعیت ندارد، رالز این سوالات را می پرسد: چگونه باید منافع و آسیب های زندگی مشترک در یک جامعه توزیع شود تا عدالت برقرار گردد، و خصوصا او می پرسد ساختارهای نهادی اصلی باید چگونه باشند که جامعه عادلانه گردد.

جان رالز
جان رالز

رالز می گوید جامعه عادلانه، جامعه ای است که افراد منطقی، آزاد و برابر آن را برای زندگی انتخاب می کنند. اما عملا ما درحالی وارد روابط با یکدیگر می شویم که انواع نابرابری ها وجود دارند. بعضی از ما ثروتمندیم، بعضی فقیر، بعضی از ما صاحب مهارت های ذهنی و فیزیکی هستیم که دیگران از آن بی بهره اند. اگر ما تلاش کنیم جامعه خود را بسازیم، با در نظر گرفتن این موارد، اعمال ما از موضع برابری نخواهند بود.


بینش رالز اینست که گاهی عادلانه ترین روش تصمیم گیری اینست که خود را در جایگاهی قرار دهیم که اطلاعات کمتری در دست داریم. به این فکر کنید که عادلانه ترین روش برای تقسیم یک کیک چیست؟ عادلانه ترین روش اینست که از شما بخواهیم کیک را تقسیم کنید بدون دانستن اینکه کدام تکه در نهایت بشما خواهد رسید. اگر شما کیک را بدون دانستن سهم خود تقسیم کنید، آنرا عادلانه تقسیم خواهید کرد. رالز این وضعیت را "پرده بی‌خبری" می نامد.


فرض کنید شما برای زندگی سه انتخاب دارید: یک، جامعه ای با میانگین درآمد یکصد هزار دلار ولی فقط 85% مردم صاحب حقوق پایه ای (حق رای، آزادی اراده، و حق داشتن دادرسی قضایی عادلانه) هستند، دوم، میانگین درآمد هفتاد هزار دلار است و فقط 85% مردم از حقوق پایه ای برخوردارند، و سوم میانگین درآمد هفتاد هزار دلار است و 100% مردم دارای حقوق پایه ای هستند.


در مقابل این سوال بیش از 95% مردم ، جامعه سوم را انتخاب می کنند. مردم بیش از اینکه در مورد وضعیت طبقه بالای جامعه فکر کنند، میخواهند از حداقل ها مطمئن شوند. این ایده که افراد وقتی از آینده مطمئن نیستند، از ریسک کردن دوری می کنند به نتیجه گیری رالز در مورد انتخاب انسان ها از پشت پرده بی‌خبری کمک می کند. رالز پیشنهاد می دهد که به میزان نابرابری در جامعه دو شرط باید صادق باشند. شرط اول اینکه مزایای آن نابرابری ها باید در دسترس همگان باشد. و شرط دوم و جنجال برانگیز رالز اینکه به میزان نابرابری در جامعه، باید بازتوزیع بنفع افراد محروم تر صورت گیرد.


سه سال پس از انتشار تئوری عدالت، رابرت نوزیک پاسخ به آن را در کتاب "آنارشی، دولت، آرمانشهر" به چاپ رساند. به نظر نوزیک، رالز یک اشتباه اصولی را در مرکز تئوری خود قرار داده است. به عقیده او تنها برای عملکردهای حداقلی حفاظت در مقابل زور، سرقت و کلاهبرداری، و اجرای قرارداد وجود دولت قابل توجیه است. برخلاف رالز، در مرکز فلسفه سیاسی نوزیک ایده "برابری و عدالت" نیست بلکه "آزادی" است.

رابرت نوزیک
رابرت نوزیک

مالکیت یک چیز زمانی مشروع است که آن را بشکل مشروع بدست آوریم، یعنی گرفتن آن وقتی مالکی نداشته، یا گرفتن آن بطور مشروع از کسی که مالک مشروع آن بوده است. اگر من مالک چیزی باشم که شما بمن داده اید آنگاه هیچ کسی مشروعا نمی تواند آن را از من بگیرد. ممکن است این ایده جنجالی بنظر نرسد ولی بیایید نگاهی به پیامد های آن بیندازیم.


فرض کنید همه ما مقدار مشابه پول مثلا یکصد دلار داشته باشیم و همه ما طرفدار بسکتبالیست بزرگ دهه 1970 "ویلت چمبرلین" هستیم. بفرض شما 25 سنت از ثروت خود را به ویلت چمبرلین بدهید و من 25 سنت بدهم و دوستان ما و همینطور هزاران نفر دیگر تا زمانیکه ثروت او دیگر آن صد دلاری نیست که ما با آن آغاز کردیم بلکه هزاران هزار دلار. در دید نوزیک، هر تصمیمی برای گرفتن هر مقداری از پول او که از طریق مبادله داوطلبانه و مشروع صورت گرفته، تضییع حق خواهد بود، بنابراین هیچگونه توزیع ثروتی، حتی اگر 99% ثروت در دست 1% جامعه باشد نامشروع نیست چون آنچه اهمیت دارد نحوه کسب این ثروت است. اگر تمام آن 99% ثروت در نتیجه معاملات قانونی بدست آمده باشد، آنگاه هرگونه بازتوزیع آن ثروت تضییع حق خواهد بود.


این مساله یک پاسخ راحت ندارد. دیدگاه نوزیک از نظر شهودی قدرتمند است. گرفتن پولی که هرکدام از ما بطور داوطلبانه به ویلت چمبرلین داده ایم به نوعی دزدی است. از طرف دیگر، در صورت عدم وجود این سرقت که بنام "مالیات" شناخته می شود، ما احتمالا در شرایطی قرار میگیریم که نه رالز و نه نوزیک نمی خواهند در آن باشند. بجای زندگی در جامعه ای که همه ما اعضای برابر آن باشیم، ممکن است ویلت و دوستان ثروتمندش قادر باشند به رسانه ها دسترسی داشته باشند، تبلیغات را برای حمایت از کاندیداهای خود بخرند، بتوانند بچه های خود را به مدارسی بفرستند که بتوانند به قدرت و منابع دسترسی بیابند به شکلی که دسترسی به حقوق پایه ای که نوزیک و رالز هر دو بر آن پافشاری می کنند برای بسیاری از مردم دور از دسترس قرار گیرد. مثال چمبرلین یک پدیده کلی را نشان می دهد که ما در جامعه با آن روبرو هستیم، تصمیم های فردی مقبول عموم اگر توسط افراد زیادی صورت گیرند می توانند مشکل ساز شوند.

تامار گندلر نویسنده کتاب شهود، تخیل، و روش های فلسفی
تامار گندلر نویسنده کتاب شهود، تخیل، و روش های فلسفی


حال بگذارید به چهار سوال ابتدایی خود برگردیم و بپرسیم پاسخ رالز و نوزیک به آنها چه می بود.


در مورد این سوال که آیا دولت باید بیمه درمان همگانی را تضمین کند پاسخ رالز بله و پاسخ نوزیک نه می بود. برای رالز، سلامتی یک شرط اولیه برای حضور در جامعه مدنی است و از پشت پرده بی خبری بوضوح هر شخصی زندگی در جامعه ای را انتخاب می کند که در آن ایمنی اش تضمین شده باشد. در مقابل از نظر نوزیک، تامین این خدمات تنها با دخالت نامشروع در زندگی مردم (گرفتن مالیات اجباری) ممکن است.


در مورد سوال مشروعیت مالیات بر ارث، پاسخ رالز بله و پاسخ نوزیک نه می بود. رالز می گوید هر کدام از ما حق دارد در جامعه ای تقریبا برابر بدنیا بیاید و افرادی که مقادیر بزرگی به ارث می برند، دارای مزیتی هستند که برای محرومین جامعه در دسترس نیست. در مقابل نوزیک با تعجب می پرسد این ایده رالز از کجا می آید که کسی حق دارد بمن بگوید که آیا حق دارم پولم را به فرزندانم بدهم یا نه.


در ارتباط با سوال سوم که آیا خدمت سربازی باید اجباری باشد یا اختیاری پاسخ رالز، حداقل در شرایط جنگ، سربازی اجباری می بود. همانگونه که مزایا و حقوق جامعه باید بطور برابر بین همه توزیع شود، سختی ها و مسئولیت ها هم باید توزیع شوند. تنها روش توزیع عادلانه این مسئولیت ها یک فرایند تصادفی است. در مقابل نوزیک موافق سربازی داوطلبانه می بود. افراد حق دارند ریسک این عمل را بپذیرند و ظاهرا این حقیقت که افرادی که معمولا ورود به چنین شرایط ریسکی را می پذیرند انتخاب های چندانی ندارند، مایه ناراحتی نوزیک نیست.


در نهایت در مورد این سوال که آیا افراد باید حق فروش رای خود را داشته باشند پاسخ رالز نه است. او این حق را غیرقابل واگذاری می داند، زیرا از پشت پرده بی خبری هیچ کس حاضر به انتخاب جامعه ای نیست که در آن چنین حقوقی نابرابر تقسیم شده باشند. در مقابل نوزیک فکر میکند این مورد هم مانند سایر موارد باید در اختیار شما باشد و اگر شما تصمیم بگیرید از پول فروش رای برای چیزی که برایتان مهم تر است استفاده کنید، این به شخص دیگری مربوط نیست.


تامار گندلر - استاد فلسفه دانشگاه ییل


منبع https://bit.ly/2Lz73z9

فلسفهسیاستآزادیعدالتاقتصاد
۴
۰
کنجکاوی
کنجکاوی
مجله علوم انسانی، اقتصاد، روانشناسی، جامعه، مدیریت، سیاست، تاریخ، و فلسفه. تلگرام: https://t.me/konjkavyy (مطلب جدیدی در این صفحه منتشر نخواهد شد. امیدواریم از مطالعه مطالب موجود لذت ببرید)
شاید از این پست‌ها خوشتان بیاید