
از اوایل قرن بیستم، تحقیقات روی پستاندارانی مانند شامپانزه، بونوبو، و اورانگوتان نشان داد که آنها قادر به انجام بسیاری از اعمالی هستند که زمانی تصور میشد منحصر به انسانها باشد، مثل ساخت ابزار، حس همدلی، تشخیص اهدافِ دیگران، و دوستی. از طرف دیگر اما انسان ها دارای زبان، قانون، نهادها، و فرهنگ هستند. برای مدت طولانی، توضیحِ غالب این تفاوتها، هوش انسانی بود، اینکه مغز انسان سه برابر بزرگتر از مغز شامپانزه است. اما در سال های اخیر، بعضی از دانشمندان استدلال کرده اند که دلیل چنین برتریهایی ممکن است طبیعتِ بسیار اجتماعی ما باشد.
به عقیده مایکل تاماسلو، مدیر بخش انسان شناسی تکاملی موسسه ماکس پلانک، این فرضیه هوشِ اجتماعی اما اهمیت موضوع را به خوبی بیان نمی کند. شامپانزه هایِ نر هم قادر به تشکیل اتحاد سیاسی و شکار گروهی هستند. طبیعت اجتماعی به تنهایی قادر به توضیح تفاوت انسان و شامپانزه نیست. به عقیده تاماسلو، انسانها فوقِ اجتماعی هستند، با ظرفیت فوقالعاده برای همکاری که در مسیر تکاملی ما بوجود آمده است.
مثلا در یک تحقیق، به کودکان انسان، شامپانزه، و اورانگوتان، مجموعه ای از تست ها داده شد تا توانایی آنها در زمینه های فیزیکی و اجتماعی را بسنجند. تاماسلو و همکارانش دریافتند عملکرد کودک انسان در آزمون های فیزیکی، مثل گرفتن غذا با کمک یک تکه چوب، با سایرین تفاوتی ندارد. اما در تست های اجتماعی مانند یادگیری حل یک مسئله با تقلید از دیگران، عملکرد کودک انسان بیش از دو برابر بهتر بود.
جنبه دیگر این توانایی اجتماعی قوی ما مرتبط به تمایل به همکاری است. در آزمونی دیگر، به کودکان سه ساله انسان یا شامپانزه این فرصت داده شد تا ضمن انجام یک کار جایزهای دریافت کنند، که برای بدست آوردن آن نیازمند کمک دیگری بودند. در این آزمایش کودکان انسان به مراتب تمایل بیشتری به همکاری با هم نشان دادند.

تئوری های بسیاری برای توضیح این توانایی فوقِ اجتماعی انسان وجود دارد، اما به عقیده تاماسلو، دلیل آن تا حدودی نحوه جمع آوری غذا توسط انسانهای اولیه است. انسان و شامپانزه در طی تاریخ تکاملی خود استراتژی های متفاوتی را برای تامین غذا برگزیدند. شامپانزه ها از میوه تغذیه می کنند، و پس از جمع آوری آن را به تنهایی می خورند. از طرف دیگر اما فسیل های یافت شده نشان میدهند از چهارصد هزار سال پیش، انسان ها گروهی دست به شکار می زدند، عملی که به اعتقاد بعضی محققین ناشی از نیاز در زمان کمبود میوه و سبزیجات بود. انسان ها یا باید به شکارهای کوچک انفرادی قناعت می کردند، یا اینکه با همکاری هم به دنبال شکار حیوانات بزرگتر که گوشت بیشتری داشتند میرفتند.
توانایی شامپانزهها اما به مراتب محدودتر است. شما هرگز نمی بینید که مثلا دو شامپانزه یک تکه چوب را با کمک هم حمل کنند. حتی در آزمایشهای طراحی شده هم شامپانزه ها نیاز به آموزش بسیاری دارند تا مثلا یاد بگیرند برای گرفتن غذا همکاری کنند، و تاکنون هیچ شواهدی وجود ندارد که قادر باشند دست به تقسیم کار گروهی بزنند.
اما همکاری انسانی در تاریخ تکاملیاش فقط در نحوه تامین غذا موثر نبود، بلکه به تصور آنها از خودشان در قبال سایرین هم شکل داد و این ایده را بوجود آورد که هر یک از ما بخشی از یک واحد بزرگتر هستیم که برای منافع مشترک همکاری می کنیم. و این تواناییِ شناختی است که ما را از بقیه جدا می کند و موجب توسعه نهادهای فرهنگی و فعالیت های گروهی میشود.
این هدفِ مشترک، اساس اخلاقیات است. بعضی روانشناسان و فلاسفه اخلاقیات را به دو بخش تقسیم می کنند. یک - همدلی، یعنی حسِ نگرانی برای سایرین، و دوم – انصاف، این ایده که هرکس باید آنچه را بدست آورد که شایسته آن است. بسیاری از حیوانات توانایی اول را دارند. مثلا شامپانزهها رفتارهای همنوع دوستانه از خود نشان میدهند مثل گرفتن یک وسیله دور از دسترس برای شامپانزه دیگر، اما این فقط انسان ها هستند که درکی پیشرفته از مفهوم انصاف دارند. اگر یک انسان به انسان دیگری کمک کند تا او مثلا میوهای را از درختی بچیند، این اعتقاد وجود دارد که محصول بدست آمده باید بشکل منصفانه بین آنها تقسیم شود.
در یک تحقیق به شامپانزه ها این فرصت داده شد که با کمک هم مقداری میوه بدست آورند. در یک سناریو آزمایش به گونه ای طراحی شده بود که وقتی میوه ها در دسترس قرار گرفت، از پیش به دو قسمت مساوی تقسیم شده باشد، که در این حالت معمولا هر شامپانزه تنها سهام خود را میگرفت. اما وقتی میوه ها تقسیم نشده بودند، شامپانزه قویتر عموما بیشتر آنها را برای خود برمیداشت.
اما در آزمایشهای مشابه و در هر دو سناریو، کودکان انسان عموما پاداش بدست آمده را بطور مساوی تقسیم می کردند. ولی وقتی کار دو کودک جدا از هم بود، کودکی که پاداش بیشتری می گرفت آن را با دیگری تقسیم نمیکرد. بنظر میرسد این کودکان اعتقاد داشتند که انصاف به معنی تقسیم مساوی پاداش است اما فقط در زمانی که هر دو شخص با هم روی آن کار کرده باشند. این یعنی انصاف فقط در زمان همکاری معنی دارد.
منبع: آتلانتیک
https://bit.ly/2BlZCsu