"مردم" چه کسانی هستند؟ وقتی این اصطلاح توسط سیاستمداران و کارشناسان در تلویزیون و مناظرات بکار میرود چه مفهومی به ذهنتان میرسد؟ یک حجم نامعلوم از انسان‌ها با عقاید مختلف که جایی در جهان بیرونی زندگی می‌کنند؟ اینکه مثلا بگوییم مردم بریتانیا از بحث‌های مربوط به برگزیت خسته شده‌اند، یا مردم در کشورهای اروپایی از سیاست‌های مشقت اقتصادی خشمگین هستند دقیقا به چه کسانی اشاره می‌کنیم؟
مردم آن کسانی نیستند که بنظر می‌رسند، بلکه این اصطلاح یک مفهوم، ایده، و سمبل است که وجود خارجی ندارد، ولی زایش آن پدیده‌ای تاریخی بوده و نقشی بنیادین در سیاست دارد. در حدود زمان انقلاب فرانسه و همزمان با گسترش دموکراسی در اروپا و آمریکا، مرجع مشروعیت قدرت از شاه به مردم منتقل گردید و این قدرت به دو شکل خود را نمایش میداد: حق بیان عقاید سیاسی، و حق رای. نخبگان اهل قدرت که تا پیش از این پیرو تمایلات شاه بودند، حالا برای نزدیک شدن به آنچه مردم می‌خواستند تلاش می‌کردند.
اما "مردم" چه می‌خواستند و چه کسی از تمایلات آنها خبر داشت؟
شاید پاسخ ما در عصر مدرن از خلال نظرسنجی‌ها و ارتباطات جمعی باشد، اما پیش از اینها، از میان بحث‌ها و تصمیمات روشنفکران، نویسندگان، روزنامه‌ها، جزوات سیاسی، و مناظرات بود که حوزه عمومی متولد گردید، و البته که عموم این نخبگانِ تحصیلکردهِ شهری با اشاره به تاریخ، فلسفه و سیاست زمانه، مردم را از دیدگاه خودشان تفسیر می‌نمودند.
مثلا "توماس هابز" پس از پایان جنگ داخلی بریتانیا می‌نویسد که مردم مجموعه‌ای هستند از خواست‌های غیرقابل کنترل، که نتیجه آن جنگی همه‌گیر است؛ تنها راه ایجاد نظم، وجود یک منبع قدرت است. بر روی جلد کتاب معروف او بنام "لوایتان" هم مردم بصورت یک بدن تصویر شده‌اند که شاه سر آن بدن است؛ یک نفر که با رهبری جمعیتی عظیم، جلوی تمایلات بی‌حساب و خطرناک‌شان را گرفته و صلح را به ارمغان می‌آورد.
چند دهه بعد "جان لاک" استدلال کرد که مردم خوب و بد بودن اعمال ما را با سه شاخص می‌سنجند: قانون الهی، قانون مدنی، و قانون عقیده، اما مورد آخری بیشترین قدرت را دارد زیرا ما به عقیده و نظر دیگران بسیار اهمیت می‌دهیم. بنظر "ژان ژاک روسو" این فشار آنقدر زیاد بود که شهروندان وظیفه داشتند به نظر عموم مردم تمکین کنند. اما چند دهه بعد "جان استوارت میل" گفت که مردم می‌توانند موجب سرکوب آزادی‌های فردی شوند و نسبت به ایجاد استبداد اکثریت علیه اقلیت هشدار داد.
به نظر "مارتین هایدگر" این به اصطلاح مردم مجموعه‌ای از افراد مشخص و با خصوصیات قابل شناسایی نیستند بلکه نوعی میانگین از جامعه‌اند. بنظر او ما باید فراتر از این رفته و تفاوت یک شخص با میانگین را درک کنیم. آنگاه است که می‌توانیم بفهمیم کلمه "مردم" در واقع محصول تصاویر، کلمات، و ایده‌های متفکرین، نخبگان، و سیاستمداران است.
اما در میانه قرن بیستم تغییری اساسی روی داد، یعنی گسترش حق رای عمومی در بیشتر کشورهای جهان، و جمع‌گرایی جوامع. درحالیکه اهل بیزینس کالاهایی را تولید می‌کردند که مورد علاقه حداکثر تعداد مصرف‌کنندگان باشند، حق رای عمومی یعنی سیاستمداران نیاز داشتند به تمایلات بیشترین تعداد رای‌دهندگان پاسخ دهند. این نیاز سیاستمداران و اهل بیزینس به جلب نظر بیشترین تعداد مردم یعنی لازم بود بدانند میانگین نظرات مردم چیست، و به این شکل ناگهان آمارگیری به فعالیتی سودمند تبدیل گردید، چه برای تولید کالاهای مورد علاقه مردم و چه آزمودن نظرات مردم در مورد سیاست‌های مختلف.
اما طبیعتا این اهمیت باعث نفوذ پول و سیاست در نظرسنجی‌ها و نحوه پرسیدن سوالات گردید تا پرسشگر بتواند نتایج مورد علاقه خود را بدست آورد. بنابراین این نگرانی ایجاد شد که نظرسنجی‌ها تنها به گزارش افکار عمومی نمی‌پردازند، بلکه با ارائه نتایج جهتدار به آن شکل هم میدهند.
از طرف دیگر هرچند نظرسنجی و آمارگیری فعالیت‌هایی برابری خواهانه هستند زیرا نظر هر یک شخص مورد توجه قرار می‌گیرد، اما وقتی از آنها میانگین بگیریم، نتیجه بدست آمده نماینده هیچ شخصی بخصوصی نیست. ولی شاید این میانگین به نوعی نماینده احوال کلی مردم باشد؛ خشم، نگرانی، شعف، خستگی، که شاید بر تصمیمات سیاستمداران تاثیرگذار باشد، ولی در عین حال احساسات و احوال شخصی ما را هم به چالش بکشد.
قبل از پیدایش نظرسنجی، راه‌های دیگری برای درک مردم وجود داشت، مثلا ادبیات، عکاسی، و نقاشی، و البته که همه اینها در تعریف مفهوم مردم و تصور ما از جامعه موثر بوده‌اند. اما حالا در زمانه همه‌گیری آمارها، حتی اگر فرض کنیم نظرسنجی‌ها واقعا نظرات مردم را نشان میدهند، تاریخ مثال‌های بسیاری دارد از زمان‌هایی که حق با اقلیت بوده و نه اکثریت.
