ویرگول
ورودثبت نام
کنجکاوی
کنجکاویمجله علوم انسانی، اقتصاد، روانشناسی، جامعه، مدیریت، سیاست، تاریخ، و فلسفه. تلگرام: https://t.me/konjkavyy (مطلب جدیدی در این صفحه منتشر نخواهد شد. امیدواریم از مطالعه مطالب موجود لذت ببرید)
کنجکاوی
کنجکاوی
خواندن ۶ دقیقه·۷ سال پیش

حکایت حصار چسترتون و مدح محافظه کاری

تصور کنید در حال قدم زدن در یک دشت با حصاری برخورد می کنید که ظاهرا هیچ هدف و فایده ای ندارد. حال آیا باید آن را از آنجا بردارید؟ اگر وجود آن برای شما یا چیزی که برای شما مهم است مزاحمت ایجاد کند چه؟


گیلبرت چسترتون، نویسنده و فیلسوف انگلیسی، در "حکایت حصار" خود که در کتابش The Thing در 1929 منتشر کرد مینویسد:


در موضوع اصلاح و تغییر چیزها، در مقایسه با تخریب و بدتر کردن شان، یک قاعده ساده وجود دارد، قاعده ای که می توان آن را پارادوکس خواند. مثلا یک نهاد یا قانون بخصوص را تصور کنید، که همچون یک حصار یا دروازه در راهی گذاشته شده است. اصلاح طلبان مدرن تر خواهند گفت "من فایده ای برای این حصار نمی بینم و میخواهم آن را از میان بردارم". اما مصلح داناتر در پاسخ خواهد گفت "اگر فایده آن را نمی بینی پس من به تو اجازه نمی دهم آن را از سر راه برداری. برو فکر کن و وقتی فایده آن را دریافتی، آنگاه ممکن است به تو کمک کنم تا نابودش کنی".


این پارادوکس برمبنای عقل سلیم است، اینکه آن حصار به خودی خود در آنجا بوجود نیامده و شخص سازنده دیوانه نبوده است. کسی فکر میکرده ساخت آن برای او یا دیگرانی مفید است، و تا زمانیکه ما آن دلیل را ندانیم نمی توانیم در مورد درست و غلط بودنش قضاوت کنیم. وقتی چیزی که توسط انسان ها ساخته شده بنظر ما کاملا بی معنی و رمزآلود می آید، بسیار محتمل است که بعضی جنبه های موضوع را ندیده گرفته ایم. بعضی مصلحان در چنین موقعیتی تصور می کنند اجداد ما صرفا نادان بوده اند، که در آن صورت تنها میتوان گفت نادانی یک ویژگی ارثی است.


اما حقیقت اینست که هیچکس نباید به نابودی یک نهاد اجتماعی فکر کند مگر اینکه کارکرد و تکامل تاریخی آن را دیده باشد. اگر او بداند چرا آن نهاد بوجود آمده و چه اهدافی را دنبال می کرده، آنگاه ممکن است به این نتیجه برسد که آن اهداف بد بودند، یا برای زمانه کنونی بد هستند، یا اهداف مورد نظر را ارضا نمی کنند.


به زبان ساده: چیزی را که نمیفهمی نابود نکن. ایده ها بدون دلیل نیستند. ممکن است ناصحیح، تاریخ گذشته یا غلط باشند، اما در زمان تولد هدفی داشتند. این قاعده باید به همه چیز تسری یابد، از اعمال ساده ای همچون دست دادن، تا سنت های بدی همچون ممنوعیت رای دادن زنان.


مثالی در این زمینه جایگاه زنان و مردان در جامعه است. بطور سنتی مسئولیت زنان ماندن در خانه و نگهداری از بچه ها بود، و وظیفه مردان پیدا کردن شغل و حمایت مالی از خانواده. این سنت ها مانعی بر سر راه ورود زنان به بازار کار بودند. این همان حصار است، اما اگر دلیل آن را ندانیم، مبارزه با آن هم مشکل خواهد بود. شاید اینکه این موانع جنسیت زده و تبعیض آمیز هستند درست باشد، اما اینها دلیل وجود این سنت ها نبوده اند. می توان درک کرد که در گذشته مشاغل عموما نیازمند قوای جسمی بودند ولی شغل های امروزی متفاوت هستند، بنابراین مردان در بیشتر مشاغل دیگر مزیتی بر زنان ندارند.


حال اگر فایده ای برای مودب بودن قائل نیستید، یا اینکه دلیلی نمی بینید دسر را بعد از غذا بخورید، یا هدیه دادن به دیگری یا درس خواندن در مدرسه را بی فایده میدانید، می توانید خیلی ساده از انجام آنها امتناع کنید. اما دانستن دلایل پشت یک سنت و نهاد اجتماعی کمک می کند بهتر در مقابل آن بایستیم. از طرفی برای بعضی، انگیزه اصلاح صرفا حرکت در خلاف جهت فرهنگ غالب است، اما فرهنگ غالب ذاتا پایدار است و اعمال جامعه بطور کل بی دلیل نیست. اول باید بفهمیم چرا فرهنگ به صورت کنونی آن است و آنگاه می توانیم بقیه را هم به تغییر آن قانع کنیم. خیلی راحت و گاها موجب ارضای حس خودپسندی ماست که بگوییم چیزی بی ارزش و مضر است و حکم به نابودیش دهیم، اما بدون تلاش برای درک کردن، که از تواضع برمی آید، نتیجه عجله می تواند به مراتب بدتر باشد.




از طرفی در تلاش برای کشف دلایل، یک ایراد پیش آمده اینست که اگر شخص نتواند دلیل یک رفتار را توضیح دهد نتیجه بگیریم پس دلیلی هم وجود ندارد. ممکن است از مادر خود بپرسید چرا باید سر سفره غذا به طرز بخصوصی رفتار کنید و او پاسخ مشخصی نداشته باشد و شما هم تصمیم بگیرید که پس دلیلی وجود ندارد. اما مشکل اینست که مردم کارهای نسبتا مفید زیادی انجام میدهند که از دلایل آن آگاه نیستند، چون صرفا از بقیه تقلید می کنند. زمانی شخصی رفتاری را بدلیل فایده آن اختراع کرد و بقیه نه الزاما چون آن را درک می کردند بلکه به دلایل تجربی شروع به تکرارش کردند و آن رفتار گسترش یافت، مثل خوردن لیمو و عسل در زمان سرماخوردگی. در زمان های دیگر شاید اصلا کسی فایده آن را نمی دانست و صرفا در اثر فشار اجتماعی به تقلید پرداختند. ولی نیروهای اجتماعی عموما اهدافی را گسترش میدهند که فوایدی دارند، از مذهب گرفته تا صرف حس کنجکاوی.


ایراد دیگر اینکه گاهی ممکن است افراد دلیل نامناسبی برای یک عمل ارایه کنند. مثلا از معلم خود در مورد اهمیت یادگیری ریاضیات می پرسید و او پاسخ میدهد زیرا بعدا به مهارت جمع و تفریق کردن نیاز خواهید داشت. درحالیکه شما می دانید میتوانید به راحتی از ماشین حساب استفاده کنید، بنابراین تصمیم میگیرید این مهارت ها اهمیتی ندارند. اگر شخصی که تا این حد در مورد ریاضی میداند و عمرش را صرف مطالعه آن کرده نمی تواند دلیل خوبی برای آن ارایه کند پس بدون شک شما می توانید ریاضی را ندیده بگیرید؟


اما گاهی افراد برای اعمال خود دلایلی می سازند که تقریبا بی ربط هستند. دلیل اینکه معلم ریاضی درس می دهد اینست که بقیه نیروهای اجتماعی به اهمیت و نقش آن پی برده اند، و اینکه او توانایی تدریس ریاضی دارد موجب شد به او بابت آن دستمزد بدهند. او در مورد جزئیات و دلیل این فرایند چیزی نمیداند. او مسئول آن حصار است ولی خود بخوبی دلیل وجودش را نمی شناسد. شاید او بخواهد برای مدت کوتاهی فکر کند و تلاش کند دلایل آن را حدس بزند، اما خود رفتار مربوطه از درون فرآیند طولانی بهینه سازی اجتماعی بیرون آمده است.

گیلبرت چسترتون نویسنده کتاب The Thing
گیلبرت چسترتون نویسنده کتاب The Thing


یک مثال دیگر در این زمینه حفظ گونه های جانوری است. شاید کسی بپرسد چرا باید تلاش کنیم که نسل این موجودات حفظ شوند درحالیکه برای ما فایده ای ندارند، اما در مقابل یک برهان اینست که ما هنوز به خوبی دلیل و نقش این گونه ها در اکوسیستم را نمی دانیم و نمی توانیم پیش بینی کنیم حذف آنها چه عواقبی خواهد داشت.


نمونه دیگر سنت های فرهنگی و سیستم های اخلاقی گذشته است. وقتی یک گروه سیاسی به قانون یا سنتی برمیخورد که برایش ناراحت کننده است فورا حکم به نابودیش میدهد. ما این فرآیند را وقتی که به روشنفکران قدرت اجرای ایده هایشان داده می شود به کرات در تاریخ می بینیم. انقلاب فرانسه، انقلاب فرهنگی چین، برنامه نیودیل روزولت (دخالت و سرمایه گذاری عظیم دولتی برای نجات از رکود بزرگ اقتصادی 1929) لحظات تاریخی یکتا و دراماتیکی هستند که در آن رهبران فکر می کردند می توانند با نابودی قوانین و هنجارهای جاری وضعیت را بهبود بخشند اما نتیجه بسیار متفاوت بود.


گاهی روشنفکران به دلیل تمایل به تقلیل گرایی انتزاعی علاقه دارند چیزها را بر مبنای مفاهیم تر و تمیز درون ذهن خود از نو بسازند که منجر به نابودی حصار چسترتون می شود، ایده هایی همچون تغییر نظام رای دهی الکتورال، ایجاد واحد پولی اروپایی مشترک، یا حذف نظام پادشاهی. این ایده ها در ابتدا کاملا منطقی بنظر می رسند، تا زمانیکه عمیق تر نگاه کرده و زوایای پنهانشان را ببینید.


منابع:
https://bit.ly/33VvU6r
https://bit.ly/2OhzMZ4
https://bit.ly/2XqyAqn
https://bit.ly/2KuJqGB
https://bit.ly/2Xjj9QV

جامعهسنتفرهنگروشنفکرفلسفه
۷
۰
کنجکاوی
کنجکاوی
مجله علوم انسانی، اقتصاد، روانشناسی، جامعه، مدیریت، سیاست، تاریخ، و فلسفه. تلگرام: https://t.me/konjkavyy (مطلب جدیدی در این صفحه منتشر نخواهد شد. امیدواریم از مطالعه مطالب موجود لذت ببرید)
شاید از این پست‌ها خوشتان بیاید