
وقتی دبی استرلینگ برای خواندن رشته مهندسی مکانیک وارد دانشگاه استنفورد شد واقعه ای غیرمنتظره برایش اتفاق افتاد. او یکی از تنها دو دختر حاضر در کلاس سال تحصیلی 2005 بود.
در حقیقت تعداد مردان مشغول به کار در رشتههای STEM (علم، تکنولوژی، مهندسی، و ریاضی) بسیار بیشتر از زنان است. زنان تنها 17% مهندسان شیمی و 22% مهندسان محیط زیست را تشکیل می دهند. درحالیکه زنان 47% نیروی کار در آمریکا هستند، کمتر از 25% مشاغل STEM از آن آنهاست. همچنین زنان نیمی از مدارک دکترای رشتههای علمی و مهندسی در آمریکا را دریافت می کنند اما تنها 21% از مشاغل استاد تمامی را در اختیار دارند.
در چنین وضعیتی، بسیاری نتیجه گیری می کنند که زنان هوش یا علاقه کافی برای مثلا ریاضیات و مهندس شدن ندارند. بعضی دیگر اما معتقدند کلیشههای اجتماعی موجب دور کردن دختران از این رشتهها گشته اند. اما شاید هر دویِ این نتیجه گیری ها اشتباه باشند.
نتایج آزمون SAT (آزمون استاندارد ورود به دانشگاه آمریکا) در سال 2013 نشان از عملکرد بهتر پسران نسبت به دختران در بخش ریاضیات داشت، روندی که از دهه 1970 تاکنون ادامه داشته است. بر همین مبنا بعضی مدعی هستند که این اختلاف شاهدی بر تفاوتهای ذاتی دوجنس در ریاضیات است، بنابراین تلاشها برای هدایت تعداد بیشتری از زنان به رشتههای STEM غیرطبیعی و غیرممکن است.
از 17 میلیون دانش آموزی که در آزمون SAT سال 2012 شرکت کردند تنها 7.2% نمره بین 700 تا 800 آوردند که 4.5% مرد و 2.7% زن بودند. نسبت مرد به زن برای نمره 600 تا 700 برابر 1 به 1.6 بود، و برای نمرات پایین تر این نسبت تقریبا برابر یک بود. بنابراین این حقیقت ندارد که بطور کل مردان عملکرد بهتری نسبت به زنان در ریاضیات دارند، بلکه اختلاف موجود تنها مربوط به درصد بسیار کوچکی از کل جمعیت است. بخصوص وقتی گراف توزیع نمرات مردان و زنان را کنار هم قرار دهیم هم می بینیم که اختلاف میانگین نمرات دو گروه بسیار کوچک است.
در حقیقت زنان هوش کافی برای مهندس شدن دارند. مردان و زنان در آزمون هوش IQ خام نمرات مشابهی کسب میکنند. تفاوت نمره ریاضی پسران و دختران بطور میانگین کمتر از 3% است. حتی بیشتر دانشگاههای آمریکا، تعداد نسبتا برابر زن و مرد در رشتههای مهندسی در سطح لیسانس دارند. در آزمونهای ورودی فوقلیسانس، در بخش عددی، مردان فقط 5 نمره بهتر از زنان کسب می کنند، ولی در بخش تحلیلی کفه ترازو با اختلاف یک نمره به نفع زنان است. همچنین، تعداد مردان و زنان در سطح فوق لیسانس هم تقریبا برابر است.
تعداد زنانی که به عنوان استادیار در رشتههای STEM استخدام می شوند (45%) اختلاف چندانی با مردان (55%) ندارد، اما بعدا مسیر شغلی آنها تفاوت بسیار خواهد کرد، زیرا تنها 38% زنان به استخدام رسمی دانشگاه درمی آیند و تنها 22% به درجه استاد تمامی میرسند.
شواهد نشان میدهد که مشکل عدم توانایی زنان نیست بلکه دنبال کردن مسیر شغلی در این رشتهها با داشتن خانواده همخوانی ندارد. رشد در دنیای آکادمیک نیازمند تلاش و فعالیت بسیار در اوج سالهای جوانی و زمان بچه دار شدن است. اما عموما این زنان هستند که آینده شغلی خود را فدای نگهداری از فرزندان میکنند، و نه مردان. به عقیده کلودیا گولدین، استاد اقتصاد دانشگاه هاروارد، راه حل این مساله و همچنین اختلاف درآمدی دو جنس انعطاف بیشتر کاری است. ساختار سنتی مسیر شغلی باید تغییر کرده و تمرکز بیشتر روی نتایج قرار بگیرد و نه زمان و مکان.
از طرف دیگر، تعداد مردان در همه رشتههای STEM بیشتر از زنان نیست. مثلا اختلاف تعداد آنها در زیستشناسی، علوم اجتماعی، و ریاضیات کوچک است، اما تعداد زنان در رشتههای مهندسی و علوم کامپیوتر کمتر، و در روانشناسی بیشتر است. پس اینطور نیست که زنان علاقه کمتری به رشتههای STEM داشته باشند، بلکه دارای علاقه برابر به زیست شناسی و علوم اجتماعی، علاقه نچندان کمتر به ریاضی و فیزیک، و علاقه کمتر به علوم کامپیوتر و مهندسی هستند. در زمینه پزشکی هم زنان مشاغلِ طبِ اطفال و پزشکِ عمومی را به جراحی ترجیح میدهند. بطور خلاصه زنان مشاغلی را دوست دارند که در آن با مردم تعامل میکنند و نه اشیا.
تصور لوح سفید بودن ذات انسانی صحیح نیست. مطالعات مقایسهایِ رشد نشان می دهند که در دوران نوزادی، پسران تمایل بیشتری به نگاه کردن به اشیا مکانیکی دارند، درحالیکه دختران نگاه کردن به چهرهها را ترجیح میدهند. بطور مشابه، دختران و میمونهای جوان ماده، در مقایسه با پسران و میمونهای جوان نر، تمایل بیشتری به نوزادان نشان دادهاند. در دنیای اسباب بازیها هم پسرها و میمونهای جوان نر علاقه قوی به اسباب بازیهای مکانیکی در مقایسه با عروسکهای نرم دارند، درحالیکه دختران و میمونهای جوان ماده تفاوت سلیقه چندانی در این بین نشان نمیدهند. تصور کردن آن مشکل نیست که چگونه چنین تفاوتهایِ زودهنگامی میتوانند بعدا در تعیین مسیر شغلی موثر باشند: زنان به سمت رشتههای علمی میروند که با موجودات زنده سروکار دارند و مردان با اشیا.
پس ما نباید از تفاوت علایق زنان و مردان خجالتزده شویم، بلکه باید ارزش درونی و مالی بیشتری به مشاغلی بدهیم که به آنها علاقه داریم.
دنیس کامینز – محقق علوم روانشناسی در دانشگاه ییل