
در دهه های اخیر تلاش بجایی برای افزایش تنوع نیروی کار و حضور افراد از گروههای متفاوت در سازمانها صورت گرفته است. اما تاثیر عملی این تغییرات چه بوده است؟ یک دیدگاه پذیرفته شده این است که تنوع بالاتر از نظر قومیت، سن، و جنسیت باعث افزایش کارایی و خلاقیت گروهها می شود.
برای آزمون این ادعا، تمرینهای استراتژیکی طراحی شدند و از گروههای مختلف (با میانگین تعداد شانزده عضو) شامل مدیران اجرایی، دانشجویان MBA، مدیران کل، دانشمندان، معلمین، و نوجوانان خواسته شد تا بر مدیریت یک وضعیت جدید، پیچیده، و نامطمئن تمرکز کنند. انجام این تمرین برای بیش از یکصد بار در سراسر جهان و در طول دوازده سال نشان داد عملا همبستگی بین تنوع اعضای گروه و عملکرد آن نیست.
اما از آنجاییکه تمرکز بسیاری بر اهمیت تنوع بر توانایی حل مساله وجود دارد، این سوال پیش میآید که پس چه عاملی پشت تفاوت عملکردهاست؟ فرضیهای دیگر اشاره به تنوع شناختی دارد، یعنی تفاوت در دیدگاه و روش پردازش اطلاعات، اینکه افراد چگونه در مورد وضعیتهای جدید، پیچیده و نامطمئن فکر کرده و با آنها برخورد مینمایند.
بررسی فرآیند پردازش دانش و همچنین دیدگاه شرکتکنندگان نشان میدهد که در برخورد با وضعیتی جدید، افراد یا ترجیح میدهند بیشتر از ادغام و کاربرد اطلاعات کنونی بهره ببرند، یا اقدام به تولید دانش جدید بکنند. همچنین بعضی افراد تمایل به استفاده از ایدهها و تخصص شخصی خود دارند، و بعضی دیگر به مدیریت و هدایت ایده و تخصص دیگران.
این تحقیقات با بررسی نتایج تمرینهای استراتژیک توسط گروه های مختلف، همبستگی قوی بین عملکرد بهتر و سطح تنوع شناختی گروه مشاهده نمود که از نظر شهودی هم منطقی بنظر میرسد. مواجهه با چالشهای جدید نیازمند تعادلی بین آنچه میدانیم و همچنین کشف آنچه نمیدانیم ولی ممکن است مفید باشد است. این فرآیند همچنین کاربرد تخصص خود و در عین حال توانایی دیدن تصویر بزرگتر را میطلبد.
این تفاوتهای شناختی در سنین بسیار پایین شکل میگیرند و مستقل از آموزش، فرهنگ، و سایر شرایط اجتماعی هستند. اما دو چیز در مورد تنوع شناختی وجود دارد که عموما باعث میشود از نظر بیافتند. یک اینکه این ویژگیها چندان نمایان نبوده و از روی ظاهر قابل پیشبینی نیستند. موضوع دوم ایجاد موانع فرهنگی در محیط کار از یک طرف، و تمایل به استخدام افرادی است که حس میکنیم مانند خود ما فکر می کنند از طرف دیگر است. در نتیجه سازمانها عموما در وضعیتی با تنوع شناختی پایین گیر میکنند که روانشناسان آن را تعصب کارکردی functional bias مینامند.
تنوع شناختی پایین موجب میشود امکان تقویت پیشنهادات از سمت افرادی که متفاوت فکر می کنند کاهش یابد. راه نجات از این وضعیت پیدا کردن افرادی است که مخالفت می کنند. البته که تنوع شناختی بسیاری در اطراف ما وجود دارد، اما به دلیل فرهنگهای قوی سازمانی، افراد تلاش میکنند خود را با محیط سازگار کرده و مانند بقیه رفتار نمایند، یعنی ساختار متفاوت فکری خود را سرکوب کنند.
حال تیمی از مدیران اجرایی با تنوع شناختی بالا را در یکی از این تمرینها تصور کنید. افراد در مواجهه با وضعیت پیچیده متوقف شدهاند و نمیدانند چه کنند. ناگهان یکی از اعضای جوانتر و کمتجربه گروه دستش را بلند میکند و میگوید "من فکر میکنم میدانم چکار باید بکنیم". همه خوشحال میشوند و دستورالعمل او را دنبال می کند. اما در میانه راه او اشتباهی میکند و تمرین به شکست میانجامد. هیچکس چیزی نمیگوید ولی به وضوح همه ناامید می شوند. اعتماد بهنفس او نابود میگردد، و هرچند که چیز جدیدی یاد گرفت، ولی دیگر مشارکتی نخواهد کرد.
در گروههای با تنوع شناختی بالا، ترکیبی از رفتارهای حل مساله متفاوت مانند همکاری، تشخیصِ مشکل، اِعمال اطلاعات، حفظ نظم، شکستن قوانین، و اختراع راهبردهای جدید مشاهده میشوند. البته حتی گاهی گروه های با تنوع شناختی هم خوب عمل نمی کنند، زیرا افرادِ کمی مشارکت کرده، ایده های کمتری آزموده شده، و اشتباهات مشابه تکرار میگردند.
نکته اینجاست که در گروههای با عملکرد بهتر، طرز برخورد با اشتباه متفاوت است. در این گروهها با اشتباه با کنجکاوی و حس مسئولیت مشترک برخورد می شود، در نتیحه افراد قادر به بیان نظرات و افکار خود هستند، بدون ترس از اینکه از طرف جمع مجازات شوند، یعنی یک محیط امن از نظر روانی. امنیت روانی مبتنی بر این اعتقاد است که شخص به دلیل بیان ایدهها، سوالات، نگرانیها، و اشتباهاتش مجازات و تحقیر نشود، ویژگی که بدون آن افراد مشارکت نکرده و تنوع شناختیشان بلااستفاده باقی می ماند.
اما چطور می توان چنین شرایطی را ایجاد و حفظ کرد؟
نظرسنجی از 150 مدیر ارشد در سازمان های مختلف در سراسر جهان، نشان از همبستگی بالا بین تنوع شناختی و امنیت روانی، با میزان تواناییِ سازگاری سازمانی داشت. سایر فاکتورهای سازمانهای دارای تنوع شناختی و امنیت روانی بالا شامل کنجکاوی، تشویقگری، آزمون و خطا کردن، پرورش و باروری، پرسشگری، و قدرت (اعتماد بنفس در بیان) بودند. در مقابل سازمان های نامولد رفتارهای سلسله مراتبی، دستوری، کنترل گر، و اطاعت پذیری بودند.