ویرگول
ورودثبت نام
کنجکاوی
کنجکاویمجله علوم انسانی، اقتصاد، روانشناسی، جامعه، مدیریت، سیاست، تاریخ، و فلسفه. تلگرام: https://t.me/konjkavyy (مطلب جدیدی در این صفحه منتشر نخواهد شد. امیدواریم از مطالعه مطالب موجود لذت ببرید)
کنجکاوی
کنجکاوی
خواندن ۲ دقیقه·۷ سال پیش

اقتصاد سیاسی ایران

در کتاب "اقتصاد سیاسی ایران، از مشروطه تا پهلوی" همایون کاتوزیان طبق "نظریه استبداد ایرانی" خود توضیح می دهد که ایران کشور پهناور و کم آبی بوده است بنابراین عامل کمیاب تولید، آب بوده و نه زمین. آبادی ها هم دور از هم و پراکنده بودند و مازاد چندانی نداشتند که بتوانند قدرت های محلی فئودالی بوجود بیاورند. این ها یعنی یک نیروی نظامی متحرک میتوانست مازاد زیادی از مناطق مختلف جمع کرده و حکومت تشکیل دهد، این یعنی ایلات، مانند هخامنشیان.


پس فئودالیسم اروپایی هیچوقت در ایران بوجود نیامد و بخش زیادی از زمین های زراعی همیشه در مالکیت دولت ها بود و بصورت امتیاز و نه حق به افراد واگذار میشد که باز هم در نهایت مالک دولت بود. پس قدرت طبقه زمیندار همیشه مقید به اجازه و اراده دولت بود. دولت هیچوقت نماینده هیچ طبقه ای در ایران نبوده و بالاتر از همه قرار میگرفته و هیچ یک از طبقات در برابر دولت حقوقی نداشتند و دولت استثمارگر محسوب میشده است. در دوران پهلوی هم با توجه به تغییر شرایط دیگر کشاورزی اساس و پایگاه اقتصادی نبوده بلکه درامد نفت جایگزین آن عامل اساسی قدرت میشود.


از آنجایی که در تاریخ ایران دولت ها هیچ استمرار و مشروعیتی نداشتند، هیچوقت به چارچوب و قانونی هم پایبند نبودند. قانون همان رای دولت بود و هر لحظه میتوانست تغییر کند. این آنی بودن و بی چارچوبی مثال های جالبی دارد مثلا اینکه ایران مشهور به این بوده که پادشاهان عموما وزرا و حتی فرزندان خودشان را به قتل میرساندند، که مشابه آن بهیچوجه در تاریخ غرب به این شکل سابقه نداشته است.


از آنجایی که تمام حقوق در انحصار دولت بود مردم هم وظیفه ای نسبت به دولت ها حس نمی کردند. همه طبقات اجتماعی همیشه علیه دولت بودند و علیه ش میشوریدند یا از آن دفاع نمی کردند. در نتیجه این عدم ثبات و همچنین عدم وجود حق مالکیت و امنیت ناشی از یک چارچوب قانونی، سرمایه داری متکی بر انباشت سرمایه هم در ایران پدید نیامد، همانکه اساس توسعه اقتصادی غرب شد. ویژگی نظام های سیاسی ایران استبداد محض بوده است، سقوط یک دولت باعث تغییر نظام استبدادی نمیشده چون نه دلیلی برای آن وجود داشت و نه مکانیزمی برای انتقال قدرت.


از بخش های جالب دیگر کتاب شکست پروژه پرهزینه مدرن سازی شاه به پشتوانه پول نفت است. جالب اینکه آمارها نشان میدهند آن فرایند باعث آسیب های شدید به کشاورزی سنتی شد و حتی کل کشاورزی مدرن و صنعتی سازی که با میلیون ها دلار سرمایه گذاری صورت گرفت، تنها حدود یک پنجم صادرات ایران را تشکیل میدادند. در ضمن سرازیر شدن پول نفت بیشتر بصورت واردات کالاهای خارجی باعث تفاوت استانداردهای زندگی شهری و روستایی شدید شد که بعدا در انقلاب 57 نمود یافت.


منبع:
https://bit.ly/2ITNUWi
https://amzn.to/2IXQOK1

تاریخایراناستبداداقتصادآب
۳
۰
کنجکاوی
کنجکاوی
مجله علوم انسانی، اقتصاد، روانشناسی، جامعه، مدیریت، سیاست، تاریخ، و فلسفه. تلگرام: https://t.me/konjkavyy (مطلب جدیدی در این صفحه منتشر نخواهد شد. امیدواریم از مطالعه مطالب موجود لذت ببرید)
شاید از این پست‌ها خوشتان بیاید