ویرگول
ورودثبت نام
کنجکاوی
کنجکاویمجله علوم انسانی، اقتصاد، روانشناسی، جامعه، مدیریت، سیاست، تاریخ، و فلسفه. تلگرام: https://t.me/konjkavyy (مطلب جدیدی در این صفحه منتشر نخواهد شد. امیدواریم از مطالعه مطالب موجود لذت ببرید)
کنجکاوی
کنجکاوی
خواندن ۶ دقیقه·۷ سال پیش

اسرار کامیابی ما

با وجود اندازه مغز نسبتا بزرگتر، ما انسان ها آنچنان هم باهوش نیستیم. برای درک این موضوع کافیست تصور کنید که یک گروه انسان و یک گروه میمون را در منطقه ای دور افتاده و کاملا ناآشنا مثلا در آفریقا رها کنیم و بررسی کنیم کدام دوام خواهند آورد. شاید در ابتدا تصور کنید که انسان ها به واسطه مغز بزرگتر بمراتب موفق تر باشند اما تفکر دقیق تر به ما خواهد گفت که انسان ها نمی دانند چطور باید غذا تهیه کنند، سرپناه بسازند، و توانایی ساخت ابزار محدودی دارند. ما بدون داشتن اطلاعاتی که اجدادمان (در زمان زندگی در طبیعت) داشتند شانس چندانی نخواهیم داشت. پس داشتن مغز بزرگ به تنهایی برای حل مسائل کافی نیست، بلکه کاربرد آن در کسب اطلاعات از سایرین است که حائز اهمیت است، این یعنی اطلاعات فرهنگی.


تکامل فرهنگی

منظور از فرهنگ اطلاعات، ایده ها، اعتقادات، ارزش ها، و اعمالی است که از دیگران یاد میگیریم و نسل به نسل منتقل می شوند، مثلا اینکه چطور آتش درست کنیم، چگونه ابزار بسازیم، چه گیاهانی خاصیت دارویی دارند، اطلاعاتی که انسان شناسان نشان داده اند برای بقای اجداد شکارچی ما ضروری بودند. مثال های بسیاری وجود دارد از انسان های مدرن که برای کشف مناطق دور افتاده در طول سفر جان خود را از دست دادند درحالیکه در همان مناطق قبایل بومی برای هزاران سال زندگی میکردند.


نکته کلیدی برای درک تکامل انسانی این است که وقتی این فرآیند "یادگیری از دیگران" به اندازه کافی کارا می شود، یک نسل می تواند بر اطلاعات منتقل شده از نسل قبلی اتکا کند، و اطلاعات فرهنگی شروع به انباشتن می کنند، مانند یک سیستم ارثی ثانوی، موازی با تکامل ژنتیکی و همینطور موثر بر آن. یک مثال خوب در این زمینه آشپزی است. انسان شناسان نشان داده اند دستگاه هاضمه، دندان و همینطور روده ما انسان ها در مقایسه با سایر پستانداران و با توجه به نوع تغذیه بسیار کوچک و ناکارآمد است، اما این زمانی معنی دار می شود که به خاطر آوریم ما غذای خود را روی آتش آماده میکنیم که هضم آن را بمراتب ساده تر می کند. البته ما بطور ذاتی قادر به درست کردن آتش نیستیم مگر اینکه آن را بطور فرهنگی آموزش دیده باشیم. این مثال به خوبی نشان میدهد که مهارت ساخت آتش توانسته در درازمدت به آناتومی ما شکل دهد. همین تکامل فرهنگی بر سایر ویژگی ها انسانی از جمله مغز و روانشناسی نیز موثر بوده است.


تحقیق دیگری نشان داده است که آناتومی بدن انسان سازگاری های فوق العاده ای برای دویدن دارد. اولین مورد شکل پای متفاوت ماست که با تمرکز وزن روی قسمت جلویی پا امکان ذخیره و رهاسازی انرژی بیشتری را میدهد. همچنین ما دارای بخشی در قسمت پشتی گردن هستیم که به بالاتنه امکان میدهد مستقل از پایین تنه حرکت کند که در سایر گونه های مشابه وجود ندارد. بعلاوه ما یک سیستم قدرتمند تعریق داریم که به بدن امکان خنک سازی در حین دویدن میدهد، که خصوصا با توجه به داغ شدن غدد درون سر حائز اهمیت هستند. حال اگر به بدن از زاویه یک مهندس نگاه کنید خواهید گفت که این مکانیزم یک چیز کم دارد: یک مخزن آب. اما انسان ها از اطلاعات فرهنگی برای جبران آن استفاده می کنند، اینکه کجا آب پیدا کند و چطور آن را حمل نمایند. این تکامل متقابل ژنتیک-فرهنگ به اجداد ما امکان داد تا در شکار موفق تر باشند.


پیروی

زمانی تصور بر این بود که برای مبارزه با بیماری هایی همچون اسهال و مالاریا کافیست به مردم در مورد مثلا ضرورت شستشوی دست ها یا خوابیدن زیر پشه بند آموزش دهیم، اما بسیاری پروژه های بهداشت عمومی بشدت ناموفق بوده اند چون عملا انسان ها از روی حقایق علمی پیش روی خود و بر مبنای منطق عمل نخواهند کرد زیرا روانشناسی انسان اینگونه نیست.


انسان ها دو نوع مقام در عرصه اجتماعی دارند، یکی ناشی از "غلبه" است که در حیواناتی مانند شامپانزه هم دیده می شود که اعضای مشخصی از گروه با زور کنترل را بدست دارند. اما در انسان ها و بواسطه توانایی یادگیری، اعضای دیگری از گروه هم به دلیل منبع دانش بودن صاحب مقام می شوند، و این ایجاد کننده نشانه های "پرستیژ" است، اینکه به چه کسانی توجه کنیم و از آنها یاد بگیریم، مثلا افراد موفق تر و ماهر تر، و همچنین افرادی که بقیه اعضای گروه به آنها توجه می کنند. به عنوان نمونه وقتی وارد اتاقی می شوید و می بینید همه به شخص خاصی گوش می کنند، این یک نشانه پرستیژ است، که بطور ناخودآگاه به شما می گوید که این شخصی است که باید به او توجه کنید و به نظراتش اهمیت بیشتری بدهید.

جوزف هنریک نویسنده کتاب اسرار کامیابی ما
جوزف هنریک نویسنده کتاب اسرار کامیابی ما

ما انسان ها یادگیرنده های فرهنگی هستیم، و از نشانه های مختلفی استفاده می کنیم تا تشخیص دهیم در گروه و جامعه به چه کسانی و چه نوع اطلاعاتی باید توجه کنیم، نشانه هایی همچون موفقیت، پرستیژ، مقام، و همچنین نژاد، زبان، و جنسیت، تا بر اساس آنها تصمیم بگیریم کدام اطلاعات مهمتر هستند. اما وقتی سازمان هایی از بیرون جامعه وارد شده و تلاش می کنند مردم را (مثلا در مورد بهداشت) آموزش دهند، هیچکدام از آن نشانه شناسی ها فعال نمی شوند. بهمین دلیل در بعضی موارد سازمان هایی که برای تغییر رفتار مردم تلاش می کنند در ابتدا افراد مهم (صاحب قدرت و پرستیژ) آن جامعه را قانع کنند و به این صورت شانس پیروی بقیه مردم بشدت افزایش میافت، زیرا این فرآیند یادگیری همان تکرار و تقلید رفتار دیگران است.


این موضوع همچنین توضیح میدهد چرا ما انسان ها تمایل داریم که به آنچه از نسل قبل بما رسیده، حتی خرافات، ایمان بیاوریم چون آن مجموعه دانش منتقل شده نقش حیاتی در بقای ما داشته اند هرچند ما به خوبی قادر نیستیم تفاوت اطلاعات درست و غلط را بین آنها تشخیص دهیم.


تعصب

فرهنگ در ابتدا فضایی را ایجاد می کند که در آن گروه های مختلف با زبان و ظاهر متفاوت زندگی می کنند، اما لایه ناپیدای دیگری هم وجود دارد یعنی هنجارهای متفاوت، هنجارهایی مثلا در مورد مسئولیت زن و شوهر، نحوه رفتار با کودکان، یا نحوه رفتار در یک مبادله اقتصادی، و در مرحله دوم ژن ها عمل می کنند. ما به شکلی تکامل یافتیم تا بیشتر از کسانی یاد بگیریم که زبان و ظاهر مشابه ما دارند چون به این شکل هنجارهای اجتماعی صحیح را هم یاد خواهیم گرفت تا در محیطی خود موفق تر باشیم، و هم اینکه با افراد مشابه خود بیشتر تعامل کنیم تا به این شکل و با توجه به هنجارهای مشابه بتوانیم بهتر همکاری کنیم. به این دلیل است که وقتی به کودکان نگاه میکنیم متوجه میشویم تمایل بیشتری به یادگیری از کسانی با زبان و ظاهر مشابه خودشان دارند. این موضوع در مکان هایی که افراد با هنجار و فرهنگ های متفاوت به مبادله مبپردازند وجود نهادهایی که بر نقاط مشترک جامعه تمرکز کند را ضروری می کند.


تقسیم کار

از جنبه دیگر، تحقیقات انسان شناسی نشان میدهد انسان ها از میلیون ها سال پیش اقدام به تقسیم کار جنسیتی کردند، یعنی مردها مشغول کسب و افزایش مهارت های بخصوصی شدند و زن ها در مهارت های دیگر، و کنار هم قرار گرفتن زن و مرد نوعی همکاری برای هدف بزرگ کردن فرزند بود. در همین راستا تحقیقات نشان میدهد افراد بیشتر تمایل به تقلید از گروه همجنس خود دارند. در همین راستا نهادهایی که این فرآیند را تقویت می کنند (مثلا مدارس پسرانه) باعث تشدید این گرایش ها هم می گردند.


انسان ها از همدیگر یاد می گیرند، و به نوعی گروهی فکر می کنند. بزرگتر شدن اندازه گروه شانس یادگیری از یکدیگر را افزایش داده و این فرآیند تکاملی ژن-فرهنگ متقابل تسریع می گردد و مجموعه بزرگی از دانش و ابزارهای پیشرفته بدست میدهد، توانایی که سایر موجودات از آن برخوردار نیستند.


جوزف هنریک - استاد زیست شناسی تکاملی دانشگاه هاروارد


منابع:
https://bit.ly/2MQ5lJP
https://bit.ly/2JqNOWw

فرهنگجامعهروانشناسیتکاملژن
۱۰
۱
کنجکاوی
کنجکاوی
مجله علوم انسانی، اقتصاد، روانشناسی، جامعه، مدیریت، سیاست، تاریخ، و فلسفه. تلگرام: https://t.me/konjkavyy (مطلب جدیدی در این صفحه منتشر نخواهد شد. امیدواریم از مطالعه مطالب موجود لذت ببرید)
شاید از این پست‌ها خوشتان بیاید