در طول چند دهه گذشته، اینترنت مسیری شگفت‌انگیز و پر از تحول را طی کرده است. از روزهایی که فقط می‌توانستیم یک صفحه‌ی ساده را در مرورگر باز کنیم و اطلاعاتی بخوانیم، تا امروز که می‌توانیم با هوش مصنوعی حرف بزنیم، محتوا بسازیم، و به صورت آنلاین خرید کنیم؛ اینترنت دیگر فقط یک ابزار نیست، بلکه بخشی از زندگی روزمره ماست. حالا، با ظهور مفهومی جدید به نام وب ۵، همه چیز قرار است حتی از این هم پیشرفته‌تر و انسانی‌تر شود.
در این مقاله از بلاگ کیف پول من، قصد داریم به زبان ساده و با لحنی دوستانه به سراغ این مفهوم برویم. ببینیم وب ۵ دقیقاً چیست، چه تفاوتی با نسخه‌های قبلی دارد، چه کسانی آن را توسعه می‌دهند، و چه آینده‌ای را برای ما رقم خواهد زد.
بیایید با مرور سیر تحول اینترنت شروع کنیم تا بهتر بفهمیم چرا نیاز به ظهور نسل پنجم اینترنت حس می‌شود.
در دهه ۹۰ میلادی، وقتی اینترنت تازه پا به دنیا گذاشته بود، فقط برای نمایش اطلاعات از پیش نوشته‌شده استفاده می‌شد. نه خبری از شبکه‌های اجتماعی بود، نه از تعامل کاربران.
صفحات وب فقط قابل خواندن بودند (Read-Only)
محتواها توسط شرکت‌ها یا توسعه‌دهندگان تولید می‌شد
کاربران صرفاً مصرف‌کننده بودند، نه مشارکت‌کننده
با ظهور وب ۲.۰، همه‌چیز تغییر کرد. حالا دیگر کاربران فقط خواننده نبودند، بلکه می‌توانستند محتوا بسازند، نظر بدهند، و در اینترنت نقش فعال داشته باشند.
ظهور شبکه‌های اجتماعی مثل فیسبوک، توییتر و اینستاگرام
اشتراک‌گذاری عکس، ویدیو و نوشته توسط کاربران
پلتفرم‌های مشارکتی مثل ویکی‌پدیا و یوتیوب رشد کردند
اما ایراد بزرگ این نسل، تمرکزگرایی شدید بود. بیشتر داده‌ها و اطلاعات کاربران در دست شرکت‌های غول‌آسای فناوری قرار گرفت.
با ورود به دنیای وب ۳.۰، کاربران توانستند کنترل بیشتری بر داده‌های خود داشته باشند. استفاده از فناوری‌هایی مثل بلاکچین و هوش مصنوعی باعث شد که اینترنت هوشمندتر و غیرمتمرکزتر شود.
داده‌ها دیگر فقط روی سرورهای شرکت‌های بزرگ نبودند
قراردادهای هوشمند باعث امنیت بالاتر تراکنش‌ها شدند
سیستم‌ها می‌توانستند رفتار و نیازهای کاربران را پیش‌بینی کنند
با این حال، وب ۳ هنوز با چالش‌هایی مثل کندی شبکه، تجربه کاربری پیچیده و پذیرش پایین بین کاربران عادی مواجه است.
وب ۴.۰ به ما اینترنتی را معرفی کرد که سعی دارد دنیای دیجیتال و واقعی را با هم ترکیب کند. فناوری‌هایی مثل اینترنت اشیا (IoT)، واقعیت افزوده (AR) و واقعیت مجازی (VR) در این نسل اهمیت زیادی دارند.
دستگاه‌های هوشمند به هم متصل می‌شوند و با هم گفتگو می‌کنند
سیستم‌ها احساسات کاربران را تحلیل کرده و پاسخ می‌دهند
تجربه کاربری شخصی‌تر، زنده‌تر و طبیعی‌تر می‌شود
و اما وب ۵؛ مفهومی انقلابی که ترکیبی از وب ۲ و وب ۳ است، اما با یک تفاوت اساسی: کاربر در مرکز همه چیز قرار دارد.
وب ۵ یک پلتفرم کاملاً غیرمتمرکز است که به کاربران اجازه می‌دهد مالک داده‌ها و هویت دیجیتال خودشان باشند. علاوه بر این، این نسل جدید اینترنت با کمک فناوری‌هایی مانند هوش هیجانی سعی می‌کند تعامل انسانی‌تری بین کاربر و سیستم برقرار کند.
پشت پرده توسعه وب ۵، شرکت Block متعلق به جک دورسی (بنیان‌گذار توییتر) قرار دارد. این پروژه توسط واحد TBD در حال توسعه است و قرار است روی بستر بلاکچین بیت کوین ساخته شود.
پروژه در سال ۲۰۲۲ معرفی شد
در حال حاضر در مرحله متن‌باز توسعه قرار دارد
تمرکز آن بر هویت غیرمتمرکز و مالکیت داده‌هاست
وب ۵ قرار نیست فقط یک فناوری باشد؛ هدفش این است که مدل اینترنتی امروزی را به‌کلی تغییر دهد.
دیگه خبری از ایجاد اکانت در هر سایت جداگانه نیست. کاربران یک کیف پول دیجیتال خواهند داشت که اطلاعات هویتی‌شان در آن ذخیره می‌شود. با این هویت دیجیتال می‌توانید در هر برنامه‌ای وارد شوید، بدون اینکه اطلاعاتتان در اختیار شرکت‌های دیگر قرار بگیرد.
داده‌ها به جای سرورهای متمرکز، در گره‌های غیرمتمرکز نگهداری می‌شوند. یعنی اطلاعات شما مثل لیست پخش آهنگ، یادداشت‌ها یا خریدهای آنلاین، فقط برای خودتان است و در اختیار کسی قرار نمی‌گیرد مگر اینکه خودتان بخواهید.
اینجا پای هوش هیجانی به میان می‌آید. وب ۵ قادر است احساسات کاربر را تشخیص دهد و با توجه به آن، پاسخ مناسبی ارائه کند. مثلا یک وب‌سایت ممکن است با استفاده از دوربین یا هدفون، متوجه ناراحتی شما شود و رابط کاربری را متناسب با حالتان تغییر دهد.
وب ۵ سعی دارد یک تجربه پیوسته، هوشمند و هماهنگ بین اپلیکیشن‌ها فراهم کند. به عبارتی، داده‌ها به صورت پویا بین سرویس‌ها منتقل می‌شوند و نیازی به وارد کردن مکرر اطلاعات نیست.
حریم خصوصی واقعی و عدم نیاز به اعتماد به شرکت‌های واسطه
مالکیت کامل اطلاعات توسط خود کاربران
تعاملات احساسی و انسانی‌تر
امنیت بالا با تکیه بر بلاکچین و رمزنگاری پیشرفته
استقلال کاربر از غول‌های فناوری
وب ۵ هنوز در حال توسعه است
پذیرش عمومی ممکن است زمان‌بر باشد
زیرساخت‌های فعلی اینترنت هنوز برای چنین تحولی آماده نیستند
نیاز به آموزش کاربران برای استفاده بهینه از این نسل جدید
بی‌تردید، وب ۵ یکی از جسورانه‌ترین قدم‌هایی‌ست که برای تحول دنیای دیجیتال برداشته شده. این فناوری نوظهور قصد دارد ما را از سلطه پلتفرم‌های متمرکز نجات دهد و اینترنتی خلق کند که بر پایه حریم خصوصی، استقلال، هوش و احساسات انسانی بنا شده باشد.
اما باید پذیرفت که هنوز مسیر زیادی تا تحقق کامل این اهداف باقی مانده است. موفقیت وب ۵ به حمایت کاربران، توسعه‌دهندگان و نهادهای فناوری بستگی دارد. اگر این مسیر به‌درستی طی شود، وب ۵ می‌تواند تجربه‌ای کاملاً جدید از زندگی دیجیتال برای ما بسازد؛ تجربه‌ای که در آن، ما کنترل را به دست می‌گیریم، نه شرکت‌ها.
