روزانه ما شاهد گسترش آثار و کاربردهای فناوری بلاک چینی در زندگی روزمره خویش هستیم و بسیاری از حوزه از صنعت بانک‌داری و بیمه گرفته تا نظام سلامت و همچنین حمل و نقل به نحوه فعالیت‌های خویش را به این تکنولوژی نوین گره زده‌اند و مسلما قراردادهای هوشمند (Smart Contract)، نقش کلیدی را در افزایش سهم و ظرفیت استفاده از فناوری بلاک چینی داشته‌اند.
طبیعتا اگر یکی از افراد فعال در حوزه کریپتوکارنسی باشید، تاکنون نام قرارداد هوشمند را شنیده‌اید؛ اما آیا تا به حال به این فکر کرده‌اید که منظور از قرارداد هوشمند چیست؟ در جواب این سوال به طور کلی می‌توان گفت که قرارداد هوشمند، سازوکاری ویژه در بلاک چین بوده که توافقات موجود در میان دو طرف معامله (خریدار و فروشنده) به صورت کاملا خودکار اجرایی می‌شود و به همین علت به نظر برخی از خبرگان دنیای کریپتو، قرار داد هوشمند را می‌توان ضمانت اجرای 100 درصدی توافقات به شمار آورد.
با توجه به چنین اهمیتی ما در این مقاله از وب‌سایت کیف پول من، قصد داریم تا به معرفی و بررسی ویژگی‌ها و نحوه عملکرد قراردادهای هوشمند بپردازیم؛ بنابراین، اگر شما هم در این زمینه کنجکاو هستید، تا انتهای این مقاله با ما همراه باشید.
به بیان ساده قرارداد هوشمند (Smart Contract) را می‌توان نوعی توافق‌نامه دو جانبه تلقی کرد که به صورت کاملا خودکار و اتوماتیک اجرا می‌شود.
برای این که راحت‌تر متوجه تمایز قرارداد هوشمند با سایر قراردادها شوید به این توضیح توجه نمایید: دو طرف یک معامله را در نظر بگیرید، طرفین قراردادی با هم توافق می‌کنند تا دادوستد و مبادله‌ای را مبتنی بر یک قرارداد انجام دهند، در چنین حالتی طبیعتا اجرای قرارداد به رفتار طرفین بستگی دارد و این قرارداد معمولی باید به وسیله طرفین قراردادی اجرا شود و این در حالی است که قرارداد هوشمند راه‌حل و همچنین روش نوینی را ارائه نموده است.
در قراردادهای هوشمند، توافقات طرفین در قالب کد برنامه‌نویسی تدوین می‌گردد و برای اجرای آن یک شرط مشخصی تعیین می‌شود که به محض برآورده شدن چنین شرطی، فرآیند اجرای قرارداد به صورت کاملا اتوماتیک آغاز می‌شود.
به بیان دیگر، قرارداد هوشمند، ضامن تحقق بی‌چون و چرای توافق طرفین قراردادی به صورت کامل و برگشت‌ناپذیر است.
در قراردادهای معمولی، عموما طرفین زمانی وارد مرحله انعقاد قرارداد می‌شوند که به نوعی شناخت جزئی نسبت به هم دست پیدا کرده و به یکدیگر در زمینه اجرای کامل قرارداد اعتماد کنند و این درحالی است که در قراردادهای هوشمند اصولا نیازی به کسب اعتماد طرف مقابل وجود ندارد و بدون این که نهادهای واسطه‌ای نظارتی بر روی اجرای قرارداد داشته باشند، همه چیز به صورت کاملا خودکار در قالب سیستم غیرمتمرکز، پیگیری و اجرا می‌شوند و بستر اصلی اجرای چنین قراردادهایی، شبکه‌های بلاک چینی است.
برای درک ساده‌تر قرارداد هوشمند به این مثال توجه کنید: تصور کنید که در خیابانی هستید و قصد دارید سوار تاکسی شده و به مقصد معینی بروید و برای این منظور از سرویس‌های ارائه کننده تاکسی‌های اینترنتی کمک گرفته و از آن درخواست خودرو می‌کنید.
در همین حین یک ماشین خودران (ماشین‌های بدون راننده) به سمت شما آمده و شما را سوار می‌کند. این تاکسی اول شما را به سمت یک پمپ بنزین برده و هزینه سوخت دریافتی را از پولی که از مسافرهای قبلی دریافت کرده، پرداخت می‌نماید و در حین رساندن شما به مقصدتان به صورت کاملا اتوماتیک هزینه بیمه سالیانه و بدهی ماهیانه مالک خویش را پرداخت می‌کند؛ سپس شما را به مقصد مورد نظرتان رسانده و کرایه مسیر نیز از کیف پول الکترونیکی شما به صورت خودکار پرداخت می‌شود.
شاید چنین تصور کنید که این اتفاقات فقط در فیلم‌های علمی و تخیلی وجود دارد؛ اما این مثال نمایی از زندگی آینده بشری است و این قراردادهای هوشمند هستند که با فراهم کردن چنین فرآیندهای خودکاری می‌توانند چنین جهانی را بسازند.
مسلما بررسی تاریخچه هر ماهیتی و نحوه پیدایش آن می‌تواند در دست یافتن به یک دید روشن از آن ماهیت به ما کمک نماید و قرارداد هوشمند نیز از این قاعده مستثنی نمی‌باشد.
اولین بار فردی به نام نیک سابو (Nick Szabo) در سال 1994 میلادی در ارتباط با قرارداد هوشمند سخن به میان آورد.
او همچنین در سال 1998 ارزی مجازی را با نام بیت گلد را راه‌اندازی نمود و همین مسئله سبب شد تا برخی از فعالان حوزه کریپتو چنین ادعا کنند که سابو همان ساتوشی ناکاموتو (خالق بیت کوین) است؛ هر چند که سابو این موضوع را به طور کلی رد کرده است. سابو در آن زمان قرارداد هوشمند را چنین تعریف کرده بود:
قرارداد هوشمند در واقع نوعی پروتکل کامپیوتری است که شرایط اجرای قرارداد را به صورت اتوماتیک برآورده می‌سازد.
ناگفته نماند که سابو مقاله مفصلی را نیز در ارتباط با قراردهای هوشمند و کاربرد آن‌ها منتشر نمود. عموما تمامی مطالب گفته شده، امروزه کاملا عملیاتی شده است و تا به امروز تعداد قابل توجهی قرارداد هوشمند در شبکه‌های بلاک چینی راه اندازی شده و در حال اجرا است.
ساختار قراردادهای هوشمند نیز همواره مورد توجه کاربران بوده است و سوالات زیادی در ارتباط با ساختار آن طرح شده است که این ساختار شامل موارد زیر خواهد بود:
1- موضوع قرارداد
2- کد برنامه
3- اوراکل
4- پلتفرم اختصاصی
در ادامه به بررسی تفصیلی این موارد می‌پردازیم:
هر قراردادی دارای موضوع مشخصی است و در قراردادهای هوشمند نیز مفاد و جزئیات موضوع قرارداد مشخص می‌شود و همچنین در کنار آن، دسترسی‌های لازم و مرتبط با موضوع قرارداد در اختیار قرارداد هوشمند قرار می‌گیرد.
مثلا تصور کنید که در یک پلتفرم پیش‌بینی مسابقه ورزشی شرکت می‌کنید و به موجب یک قرارداد هوشمند در صورتی که نتیجه را درست پیش‌بینی کرده باشید، وجه مشخصی به عنوان پاداش به شما اعطا می‌شود؛ در چنین حالتی باید قرارداد هوشمند به داده‌های مربوط به نتیجه مسابقه و همچنین وجه پرداختی دسترسی‌های لازم را داشته باشد.
برای نوشتن قراردادهای هوشمند غالبا از زبان‌های برنامه‌نویسی مختلفی کمک گرفته می‌شود که زبان برنامه‌نویسی سالیدیتی یکی از محبوب‌ترین و معروف‌ترین زبان‌های مورد استفاده در قراردادهای هوشمند است.
مطلب پیشنهادی : سالیدیتی چیست؟
شرایط و همچنین جزئیات قررداد حتما بایستی به طور کامل کدنویسی شوند و به بیان ساده‌تر، کد نویسی را می‌توان قلب هر قرارداد هوشمند به حساب آورد.
در مثالی که در بخش مربوط به موضوع قرارداد ذکر کردیم، به دسترسی‌های ویژه‌ای که یک قرارداد هوشمند برای اجرا به آن نیاز دارد، اشاره شد و این دسترسی‌ها در واقع، دسترسی به داده‌های خارجی از بستر بلاک چین محسوب می‌شوند.
مثلا نتیجه مسابقه ورزشی، داده‌ای است که در بستر شبکه بلاک چینی وجود ندارد. در حالتی که بخواهیم نتیجه مسابقه را به صورت دستی وارد کنیم، در چنین حالتی ماهیت اتوماتیک و خودکار قراردادهای هوشمند کاملا زیر سوال می‌رود و به همین علت از ویژگی اوراکل برای دسترسی خودکار قرارداد هوشمند به داده‌های بیرون از شبکه بلاک چین، استفاده می‌شود.
قراردادهای هوشمند به منظور ثبت و اجرایی شدن در شبکه بلاک چین به نوعی نرم‌افزار وابسته هستند که به شبکه متصل باشد.
اصولا شبکه‌های بلاک چینی متنوعی برای میزبانی قرارداد هوشمند وجود دارد که نرم‌افزارهای اختصاصی خویش را در اختیار توسعه دهندگان قراردادهای هوشمند قرار داده‌اند.
مراحل اجرای قرارداد هوشمند به طور کلی به این صورت خواهد بود:
1- در قدم اول شبکه بلاک چین میزبان قرارداد هوشمند انتخاب می‌شود.
2- زبان برنامه‌نویسی سازگار با این شبکه انتخاب و قرارداد هوشمند با این زبان نوشته می‌شود.
3- این قرارداد هوشمند به کمک نرم‌افزاری خاص بر روی شبکه بلاک چین به صورت تراکنشی ثبت می‌شود.
4- نسخه‌ای از این قرارداد در اختیار تمام نودها قرار گرفته تا امکان دستکاری به حداقل و حتی به صفر برسد.
5- مکانیزم تعریف شده در بلاک چین، شرایط اجرای قرارداد را به صورت مستمر رصد شده تا در صورت برآورده شدن شرایط، بلافاصله دستور اجرای قرارداد را صادر می‌نماید.
6- در نهایت اجرای قرارداد در قالب یک تراکنش بر روی بستر شبکه بلاک چین، صورت می‌گیرد.
مسلما یکی از بحث‌های اساسی در شناخت هر ماهیتی بررسی مزایا و معایب آن است و به همین دلیل در این بخش از مقاله قرارداد هوشمند به بررسی مزایا و همچنین معایب آن می‌پردازیم:
احتمالا با مطالعه مطالب بالا تا حدودی متوجه این نکته شده‌اید که قرارداد هوشمند دارای مزایای بسیار زیادی است. از مزایای مهم قرارداد هوشمند می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:
• امنیت بالا به هنگام اجرای معاملات در بستر قراردادهای هوشمند
• قراردادهای هوشمند نیاز به حضور واسطه‌ها را برطرف می‌سازد
• این قراردادها امکان رصد داده‌ها را برای حاضران در شبکه بلاک چین فراهم می‌کند و در نتیجه از شفافیت بالاتری برخوردار است.
• احتمال تقلب در اجرای آن به صفر می‌رسد.
• در اجرای آن هیچ خطایی وجود ندارد.
• سرعت اجرای قرارداد بسیار بالاست.
• هزینه اجرای آن نیز در مقایسه با سایر روش‌ها کمتر است.
مسلما هر امری داری ویژگی‌های منفی نیز می‌باشد و این نکته را نیز در بحث معرفی قراردادهای هوشمند نباید فراموش کرد.
از معایب آن می‌توان به مشکل مقیاس پذیری برخی از شبکه‌های بلاک چینی میزبان اشاره کرد که مسئله‌ای جدی برای قراردادها به شمار می‌رود و این عیب را می‌توان مهم‌ترین محدودیت موجود در مسیر پیشرفت قرارداد هوشمند به شمار آورد.
با توجه به افزایش محبوبیت قراردادهای هوشمند و گسترش دامنه کاربردهای این قرارداد در حوزه‌های مختلف ما در این مقاله از وب‌سایت کیف پول من، تلاش نمودیم تا به بررسی و معرفی قرارداد هوشمند بپردازیم و همان طور که در مطالب بالا مشاهده کردید، قرارداد هوشمند شیوه نوینی در اجرای قرارداد است که دارای سرعت و سطح اعتمادی بالاتری است و اجرای آن به صورت کاملا خودکار و بدون دخالت شخص ثالثی صورت می‌گیرد و همین مسئله موجب تمایز قرارداد هوشمند با سایر روش‌های قراردادی شده است.
این قرارداد به دلیل برخورداری از مزایای مختلفی همچون تحمیل هزینه کم، شفافیت بالا، امن بودن و مزایایی از این قبیل سبب شده تا محبوبیت قراردادهای هوشمند افزایش یابد.
ناگفته نماند که اگر در ارتباط با قرارداد هوشمند سوالی دارید که در این مقاله از وب‌سایت کیف پول من به آن اشاره نشده است، می‌توانید سوال خود را در بخش نظرات مطرح کنید تا کارشناسان ما در اسرع وقت به سوال شما پاسخ دهند.
پاسخ به این سوال مثبت است و بستر اجرایی برای چنین قراردادی حتما باید شبکه بلاک چینی باشد.
در حالت کلی بله، البته ناگفته نماند که در برخی از شبکه‌های بلاک چینی رابط کاربری به گونه‌ای طراحی شده است که توسعه‌دهندگان فقط با انجام چند کلیک ساده می‌توانند قرارداد هوشمند خویش را اجرایی نمایند.
در حال حاضر برای استقرار یک قرارداد هوشمند بر بستر بلاک چین اتریوم، حدودا 436 دلار دریافت می‌شود.
