دنیای بلاکچین و رمزارزها هر روز در حال رشد و تحول هست. از بیت‌کوین به‌عنوان اولین ارز دیجیتال گرفته تا اتریوم که قراردادهای هوشمند رو وارد بازی کرد، هر کدوم با ویژگی‌های خاص خودشون پا به عرصه گذاشتن. اما امروز می‌خوایم درباره یکی از پروژه‌های خاص و متفاوت این حوزه صحبت کنیم؛ بلاکچینی به اسم تزوس (Tezos). این شبکه با شعار «خوداصلاح، بدون فورک» تونسته توجه خیلی از فعالان بازار رمزارز رو به خودش جلب کنه.
تو این مقاله از بلاگ کیف پول من، قراره به زبان ساده و با جزئیات کامل بفهمیم تزوس چیه، چه تفاوت‌هایی با بقیه بلاکچین‌ها داره و آینده‌اش چطوره. پس با ما همراه باش.
تزوس (Tezos) یک بلاکچین منبع‌باز، غیرمتمرکز و خوداصلاح‌پذیره که از الگوریتم اثبات سهام (PoS) برای رسیدن به اجماع استفاده می‌کنه. توکن بومی این شبکه XTZ یا همون Tez هست که بعضی‌ها به شوخی بهش می‌گن tezzie!
تزوس برای اجرای قراردادهای هوشمند، میزبانی از برنامه‌های غیرمتمرکز (dApp)، پروژه‌های DeFi و NFT طراحی شده. اما چیزی که واقعاً تزوس رو متفاوت می‌کنه، ویژگی "ارتقای بدون نیاز به هاردفورک" یا همون Self-Amendment هست. یعنی تزوس می‌تونه بدون ایجاد دودستگی در شبکه، خودش رو ارتقا بده!
ماجرای تزوس از ذهن یک نابغه به نام آرتور بریتمن (Arthur Breitman) شروع شد. آرتور، فارغ‌التحصیل ریاضیات و علوم کامپیوتر بود و سابقه کار تو شرکت‌های بزرگی مثل Google X و Waymo رو داشت. در سال 2014، او به همراه همسرش کاتلین بریتمن (Kathleen Breitman)، که اون زمان توی شرکت Bridgewater Associates فعالیت می‌کرد، ایده تزوس رو مطرح کرد.
آرتور تو سال 2014 دو مقاله مهم منتشر کرد: یکی با عنوان Tezos – یک بلاکچین خوداصلاح و حداقل‌گرایانه و دیگری در مورد قراردادهای هوشمند. اون زمان، همه به دنبال ساخت نسخه‌ای بهتر از بیت‌کوین بودن، اما آرتور گفت: «چرا از اول همه چیز رو نسازیم؟» و همین شد شروع راه تزوس.
در جولای 2017، بنیاد تزوس در سوئیس تأسیس شد و با برگزاری یک عرضه اولیه کوین (ICO)، حدود 232 میلیون دلار جمع‌آوری کرد! این عدد در اون زمان یک رکورد بود و باعث شد توجه زیادی به این پروژه جلب بشه.
اما شروع راه با چالش‌هایی همراه بود. اختلاف بین بریتمن‌ها و رئیس وقت بنیاد تزوس (یوهان گیورز) باعث تأخیر در توزیع توکن‌ها شد. در نهایت، در سال 2018 و با استعفای گیورز، پروژه دوباره روی ریل افتاد و توکن‌های XTZ به شرکت‌کنندگان تحویل داده شد.
تزوس چند ویژگی منحصربه‌فرد داره که باعث می‌شه از خیلی از بلاکچین‌های دیگه متمایز بشه:
تزوس قابلیت داره بدون ایجاد هاردفورک، خودش رو ارتقا بده. این یعنی هر زمان که نیاز به تغییر یا به‌روزرسانی باشه، اعضای شبکه با رأی‌گیری در موردش تصمیم می‌گیرن و در صورت تأیید، تغییر به‌طور خودکار اعمال می‌شه.
در تزوس، توسعه‌دهنده‌ها می‌تونن پیشنهادهای ارتقا رو ثبت کنن. سپس ولیدیتورها (یا همان Bakerها) به اون‌ها رأی می‌دن. اگه پیشنهاد رأی کافی بیاره، وارد مرحله تست می‌شه و در صورت تأیید نهایی، به شبکه اصلی منتقل می‌شه. این فرآیند باعث می‌شه همه کاربران توی مسیر پیشرفت تزوس نقش داشته باشن.
برخلاف بیت‌کوین که از الگوریتم اثبات کار (PoW) استفاده می‌کنه، تزوس از اثبات سهام لیکوئید (Liquid PoS) بهره می‌بره. این یعنی هر کسی که حداقل 8 هزار XTZ داشته باشه، می‌تونه تبدیل به یک Baker بشه و در اعتبارسنجی تراکنش‌ها مشارکت کنه.
حتی اگه تعداد توکن‌هات کمتره، می‌تونی اونا رو به یک Baker واگذار کنی و در سود شریک بشی، مشابه با استیکینگ (Staking) در بقیه شبکه‌ها.
زبان برنامه‌نویسی تزوس به اسم Michelson طراحی شده تا قراردادهای هوشمند رو با امنیت بالایی اجرا کنه. این زبان قابلیت بررسی رسمی (Formal Verification) داره که برای پروژه‌های حساس مثل امور مالی یا دولتی بسیار مهمه.
توکن XTZ در سال 2018 با قیمت حدود 3 دلار وارد بازار شد. ولی کمی بعد، قیمتش تا 0.36 دلار افت کرد. اوج قیمت این ارز در اکتبر 2021 ثبت شد که به 8.55 دلار رسید. طبق داده‌ها، سقف تاریخی (ATH) تزوس 10.56 دلار بوده.
الان که داریم این مقاله رو می‌نویسیم، قیمت خرید ارز تزوس XTZ حدود 88 درصد پایین‌تر از ATH خودش قرار داره و در رتبه 76 بازار از نظر ارزش بازار قرار گرفته. با این حال، با توجه به پتانسیل پروژه، هنوز امید زیادی به آینده‌اش هست.
یکی از موضوعات داغ این روزها، میزان مصرف انرژی بلاکچین‌هاست. تزوس با استفاده از الگوریتم اثبات سهام، مصرف انرژی بسیار پایین‌تری نسبت به فناوری بلاکچین های مبتنی بر PoW داره. به همین دلیل، جزو ارزهای دیجیتال سبز و دوستدار محیط زیست شناخته می‌شه و برای پروژه‌های دولتی، بانکی و شرکتی بسیار مناسب محسوب می‌شه.
تزوس در چند سال اخیر تونسته در پروژه‌های واقعی زیادی استفاده بشه:
تزوس با معماری منحصربه‌فرد و حاکمیت درون‌زنجیره‌ای خودش، جزو پروژه‌هایی محسوب می‌شه که می‌تونه در بلندمدت حرف‌های زیادی برای گفتن داشته باشه. اینکه می‌تونه بدون هاردفورک ارتقا پیدا کنه، بزرگ‌ترین مزیتشه. همچنین مصرف پایین انرژی و مقیاس‌پذیری بالا، اون رو برای سازمان‌ها و دولت‌ها جذاب کرده.
اگه روند توسعه به همین شکل پیش بره و همکاری‌های بیشتری با نهادهای مهم صورت بگیره، احتمال افزایش قیمت و پذیرش گسترده‌تر تزوس وجود داره.
تزوس فقط یک بلاکچین دیگه نیست؛ بلکه یک زیرساخت انعطاف‌پذیر، امن و سبز برای آینده‌ی دیجیتال دنیاست. با ویژگی‌هایی مثل ارتقای بدون هاردفورک، حاکمیت مشارکتی، امنیت بالا و مصرف پایین انرژی، به جرئت می‌شه گفت تزوس یکی از آینده‌دارترین پروژه‌های بلاکچینی فعلیه.
اگه دنبال ارزی با دید بلندمدت و پتانسیل رشد هستی، بد نیست نگاهی جدی‌تر به تزوس بندازی.
