ادعاهای مزاحمت و سواستفاده توسط یکی از مدیران دیجیکالا -- و عدم برخورد با آزارگر و در عوض برخورد با آزاردیده -- را به تازگی دیدم. چه قدر تلخ. برای اصلاح این فضا، جای خیلی چیزها خالیست و یکی از پایهایترین ستونها، مقولهی «مرامنامه» (code of conduct) شرکت است. آیا در شرکت شما / شرکتهای ایرانی که میشناسید تعریف شده؟
آموزش مرامنامه از آموزشهای سالانهی گوگل برای کارکنان است که علاوه بر محتوا، مثالهای فراوانی هم به شکل تعاملی و کوییز مانند دارد، البته نه برای نمر بلکه برای جا افتادن مطلب. از این دستند که یک سناریوی عملی یا مکالمهی نمونه است و میپرسه آیا اشکالی میبینید؟ و مشخصا موردهایی که پاسخ درست «نه»ست هم هستند. داستان خانم نیتفیلد که در این یادداشت خلاصه شده، نمونهی نقض این مرامنامه است.
افزون بر خود مرامنامه، اصل «عدم تلافی» هم باید وجود داشته باشد تا مرامنامه کشک نباشد. یعنی اگر کسی نقض مرامنامه را گزارش داد و پیگیری کرد، مثلا علیه مدیریت، عملی علیه آن شخص از سوی مدیران یا شرکت صورت نگیرد. این امر در خود گوگل هم لزوما به درستی اجرا نمیشود (رشتهی نقل شده در بالا را بخوانید) و همچنین ذاتا خطا و جای سواستفاده (کولیبازی و امتیاز گرفتن) دارد. ولی یک راه حل پویا و پیوسته بازبینی شده با مقداری خطا، بسیار بهتر از نداشتن راه حل و امثال قضیهی دیجیکالاست.
اگر شرکتهای مرامنامهدار میشناسید اینجا بنویسید تا (به درستی) برایشان تبلیغ شود - «اینجا» یعنی کلا فضای مجازی. اگر مرامنامه ندارند و مخالفت میکنند هم بنویسید و هزینهی روابط عمومی ایجاد کنید. هنگام مصاحبه شدن، از مرامنامهی شرکت بپرسید. (ایراد «نفست از جای گرم بلند می شود» احتمالا وارد است ولی پیشنهادها همچنان غیرمنطقی نیستند.)
داشتن و اِعمال مرامنامه، هم برای خود شرکت ارزش است -- هم مزیت رقابتی و هم کاهش ریسک رسوایی -- و هم برای ما به عنوان انسان و به ویژه با فرهنگی که «غیرت» درش ارزش است: احساس ناامنی کردن افراد به ویژه بانوان که به اندازهی کافی از حاکمیت و جامعه ناامنی میگیرند قرار است برایمان پذیرفتنی نباشد.
نکتهی بدیهی: معیار مرامنامه، در کنار آنچه اصلا دودش به چشم خود کسب و کار میرود، نظام ارزشی مقبول جامعه و همان افرادی که شرکت با آنها سر و کار دارد است. هدف نه بازتاب ارزشهای دیکتهای حاکمیتیست و نه کپی کورکورانه از جای دیگر - و نگرانی از گیرهای احتمالی توییتری و امثالش! مثلا «حیا» یا «غیرت»ی که گفته شد، هرچند از ظرفیتهای فرهنگ ما (پس از غبار زدایی) است و نه مفهومش مشکل دارد و نه واژهاش، به هر حال هدفِ گیرهای و جوسازیهای گروهی خواهد بود که این مفاهیم را اَخ اَخ میدانند و در عوض چشمبهراه بازتولید آنها با برَند متفاوت مثل no means no و سپس بَه بَه هستند. یا مثلا از پیش میدانیم که اگر مرامنامهی گوگل را هم کپی کنید ایرادهای اغراقآمیزی خواهند گرفت که «وزارت ارشاد راه انداختن» و خوب بله همهی شرکتهای بزرگ دنیا به شکلی راه انداختهاند؛ مساله ممنوع کردن رفتار الف و ب «در شرکت» یا «مرتبط با شرکت» یا «آوردن اثرش به شرکت» است. خلاصه فضای خاصیست و تا جایی باید اهمیت داد و بازخورد آموزنده گرفت و از یک جایی به بعد نه. بدیهیست ولی شاید یادآوریاش لازم.
مسالهی دیجیکالا با صِرف وجود مرامنامه حل نمیشد. ولی بدون مرامنامه هرگز حل نخواهد شد. مرامنامه اولا برای حذف/کاهش عامل «حسی و شکمی بودن» در مرزبندی رفتارِ پذیرفته و ناپذیرفته است، و دوما برای یادآوری پیوسته به کارکنان که خودبهخود باعث میشود حواسشان/حواسمان باشد.
شما هم اگر تجربه یا نظر آموزندهای از مرامنامه داشتن یا نوشتن دارید، بنویسید و منتشر کنید.
پ.ن. در این مطلب تنها به جنبهی مزاحمت پرداختیم ولی مرامنامه خیلی کلیتر و شامل اصول رفتاری دیگر (تبعیض و ...) هم هست.