تقارن در روابط انسانی یعنی رعایت معیارهای منصفانه و سازگار در دو سوی رابطه؛ بهگونهای که آنچه برای خود میخواهیم، از دیگری دریغ نکنیم و آنچه از دیگری انتظار داریم، از خود نیز مطالبه کنیم.
تقارن به معنای یکسانبودن آدمها یا برابر بودن همه موقعیتها نیست؛ بلکه یعنی تفاوتها را به رسمیت بشناسیم، بیآنکه برای خود امتیازهای بیدلیل قائل شویم.
جلوههای تقارن در روابط انسانی
۱. تقارن در احترام: همانقدر که برای شنیدهشدن خود ارزش قائلیم، به شنیدهشدن دیگری نیز اهمیت بدهیم.
۲. تقارن در انتظار: از دیگران انتظاری نداشته باشیم که خود حاضر به برآوردن آن نیستیم.
۳. تقارن در داوری: خطاهای دیگران را با همان معیاری بسنجیم که خطاهای خود را میسنجیم.
۴. تقارن در گفتوگو: همانقدر که برای بیان نظر خود حق قائلیم، حق مخالفت دیگری را نیز بپذیریم.
۵. تقارن در مسئولیت: سهم خود را در مشکلات رابطه ببینیم و همه تقصیرها را به دیگری نسبت ندهیم.
۶. تقارن در آزادی: استقلال و حق انتخاب دیگری را همانقدر محترم بشماریم که برای خود میخواهیم.
۷. تقارن در صداقت: از دیگری صداقت بخواهیم و خود نیز حقیقت را به اقتضای منفعت یا مصلحت شخصی تحریف نکنیم.
۸. تقارن در بخشش: برای خطاهای خود فرصت جبران قائل شویم و امکان جبران را از دیگران نیز دریغ نکنیم.
۹. تقارن در توجه: رابطه را فقط از دریچه نیازها و خواستههای خود نبینیم؛ نیازها و خواستههای طرف مقابل را نیز به حساب آوریم.
۱۰. تقارن در تغییر: اگر از دیگری انتظار داریم اشتباهاتش را اصلاح کند، خود نیز در برابر بازخورد و اصلاح گشوده باشیم.
۱۱. تقارن در مرزبندی: همانقدر که حق داریم به خواستهای نه بگوییم، حق نهگفتن دیگری را نیز به رسمیت بشناسیم.
۱۲. تقارن در قدردانی: خوبیهای دیگران را بدیهی ندانیم، درحالیکه انتظار داریم خوبیهای خودمان دیده شود.
یک تمایز مهم
تقارن در روابط انسانی به معنای معاملهگری و حسابوکتاب متقابل نیست.
قرار نیست اگر کسی به ما احترام نگذاشت، ما هم بیاحترامی کنیم؛ یا اگر دیگری مسئولیتپذیر نبود، ما نیز مسئولیت خود را رها کنیم.
تقارن یعنی رفتار ما تابع اصولی باشد که به آنها باور داریم، نه صرفاً واکنشی به رفتار دیگران.
ممکن است دیگری منصف نباشد، اما ما همچنان منصف بمانیم؛ ممکن است دیگری به تعهد خود عمل نکند، اما ما مسئولیت تعهد خود را بپذیریم. البته این به معنای تحمل بیحدوحصر رفتار آسیبزننده نیست؛ میتوان منصف ماند و همزمان مرز گذاشت.
پرسش محوری
برای سنجیدن تقارن در هر رابطه، سه پرسش میتوانیم از خود بپرسیم:
آیا چیزی را که برای خود حق میدانم، برای دیگری هم حق میدانم؟
آیا چیزی را که از دیگری انتظار دارم، خودم نیز رعایت میکنم؟
اگر جای ما عوض شود، آیا داوری و رفتارم همچنان منصفانه خواهد بود؟
زیبایی روابط انسانی از جایی می شود که دیگری را نه با معیارهایی که به سود ماست، بلکه با همان معیارهایی ببینیم که دوست داریم درباره خودمان به کار گرفته شوند.
.