
بسیاری از کتابهای داستانی و ادبی که امروزه در کتابخانهها به چشم میخورد، ترجمهای از آثار مطرح جهانی است. در واقع ترجمه کتاب، بین فرهنگهای مختلف ارتباط برقرار میکنند. یک داستان، شعر، قطعه ادبی و ... با ترجمهای خوانا و دلنشین به راحتی میتواند مرزها را در نوردد.
شازده کوچولو، جنایات و مکافات، صد سال تنهایی، آرزوهای بزرگ و ...، به نظر شما چرا این کتابها در خاطرهها ماندگار شدهاند؟ تمامی این کتابها علاوه بر داشتن داستانی قوی، ترجمهای مناسب هم داشتهاند. چه بسا ترجمهای بد از کتابی قوی، اثری ضعیف سازد. و چه بسا که ترجمهای روان و خواندنی، اثری ضعیف را به اثری متوسط تبدیل کند.
معمولا داستانها و رمانها بخش بزرگی از بازار نشر کتاب را به خود اختصاص میدهند. همچنین کتابهای داستانی از دلنشینی خاصی برخوردارند. به همین علت مترجمان بسیاری ترجیح میدهند که به ترجمه این دست از کتابها بپردازند. از همین روی در این مقاله به ۴ نکته کاربردی برای ترجمه کتابهای ادبی میپردازیم.
در بسیاری از موارد به علت تفاوتهای فرهنگی، زبانی و ... لازم است که نکاتی را در پانویس ارائه دهید. برای مثال فرض کنید که در متن اصلی آمده است که سارا برای خریدن شعریه به بازار مراجعه کرد. در این مواقع بهتر است که شما در پانویس توضیح دهید که شعریه نوعی دسر عربی شیرین است که به باقلوای عربی هم معروف است. در این مواقع مخاطب ارتباط بیشتری با متن شما برقرار خواهد کرد.
کلمات به خودی خود، معنایی ندارند. شاید واژه مرتبط با یک غذا، خیابان، وسیله یا ... برای شما که مترجم آن زبان هستید، معنادار باشد ولی برای مخاطبی که آشنایی چندانی با فرهنگ و زبان مبدا ندارد، چندان معنایی ندارد. بنابراین از ارائه توضیحات لازم در پانویس غافل نشوید.
البته لازم هم نیست که کل صفحه را به پانویسها اختصاص دهید. فقط به ارائه نکات مهم و ضروری در پانویسها بپردازید. بگذارید که خواننده، خود بعضی نکات و ظرافتها را کشف کند.
در کل ارائه توضیحات در پانویس، همانند نمک در غذا است. اگر نباشد، غذا مزه خود را از دست میدهد ولی زیادی آن هم در نهایت غذایی شور و بدمزه را برای شما پدید میآورد.
نویسندگان بیش از هر چیز به بازی با کلمات میپردازند؛ از استعاره و تشبیه گرفته تا استفاده از نمادها. بنابراین اگر میخواهید که متن ترجمه کتاب شما نیز خواندنی باشد، از بازی با کلمات غافل نشوید. بازی با کلمات مخاطب را نیز به وجد میآورید. کتاب نباید کسلکننده باشد. بنابراین تا حد ممکن سعی کنید که در جاهایی که نویسنده با کلمات بازی کرده است، شما هم با کلمات بازی کنید.
با توجه به اختلافهای زبانهای مبدا و مقصد تا حدودی این کار سخت است ولی غیرممکن نیست. کافی است که از ذوق و خلاقیت خود استفاده کنید. فراموش نکنید که هر زبان، ظرفیت و پتانسیل بسیاری برای واژهسازی و بازی با کلمات دارد.
درست است که سبک ترجمه متون ادبی تا حدودی با ترجمه تخصصی متنهای علمی متفاوت است. در واقع در ترجمه متون تخصصی، ترجمه وفادارانه بسیار اهمیت دارد. با این حال در ترجمه متون ادبی، رساندن پیام و داستان در قالبی خواندنی اهمیت بیشتری دارد و بسیاری از مترجمان کتاب تا حدودی از ترجمه غیروفادارانه استفاده میکنند.
با این وجود قرار نیست که بیش از حد نیز از متن اصلی دور شوید. در واقع شما در ترجمه کتاب باید سبک نویسنده را با زبان مقصد تطابق دهید. به گونهای که اگر نویسنده همزبان شما بود، کتابی که به زبان مقصد مینوشت، همینگونه از کار در میآمد.
اگر برای یک شخصیت از لحن شکسته و عامیانه استفاده میکند، شما هم باید چنین لحنی را برای شخصیت ایجاد کنید. همچنین نباید در سیر حوادث و داستان تغییری ایجاد کنید.