ویرگول
ورودثبت نام
Khashayar
Khashayar
Khashayar
Khashayar
خواندن ۱۲ دقیقه·۷ سال پیش

چرا امپراطور بهترین قطعه ی پاپ چند سال اخیر است؟

عکس از سایت نواک
عکس از سایت نواک

سلام در این جا قصد دارم کمی راجع به قطعه ی امپراطور بنویسم. امروز در سال 99 حدود 7 سال از انتشار این قطعه می گذره و من تا حالا قطعه ای نشنیدم که بتونه کیفیتی هم رده ی امپراطور ارائه بده البته قطعات زیبا چه از خود مهدی یراحی چه از سایر هنرمندان منتشر شده اما به نظرم این قطعه با همه تفاوت داره.

اگر تا حالا این قطعه رو نشنیدید یا خیلی وقت پیش شنیدید پیشنهاد می کنم قبل از خوندن ادامه ی مطالب حتماً یک بار دیگه به این قطعه گوش کنید.

بعضی ها معتقدند این قطعه خیلی غمگین هستش و بعضی دیگه هم میگن فقط ناله می کنه! اما به نظر من امپراطور یک صحنه ی دراماتیک بزرگ در مدیوم موسیقی هستش که با استفاده از یک ترانه ی چند لایه، موسیقی و خوانندگی به جا و صحیح همه ی عناصر رو برای رقم زدن "اتفاق بزرگ" آماده کرده.

قبل از همه چیز باید به این نکته اشاره کنم که امپراطور یک قطعه ی به شدت مردانه هستش و از دید ذهن مردانه به موضوع نگاه می کنه. برای من خیلی عجیب بود که ترانه سرای این قطعه یک خانم هستش (خانم مونا برزویی) ولی وقتی متوجه این موضوع شدم به این نتیجه رسیدم که ایشون شناخت خوبی روی چگونگی کارکرد ذهن و رابطه ی احساس و عقل دارند. اینجا من قصد ندارم روی موسیقی یا خوانندگی تمرکز کنم. می خوام فقط روی ترانه تمرکز کنم.

بدیهی هستش که همه ی مطالب این نوشته برداشت خودم از قطعه هستش و ارتباطی به سازندگان و منتشر کنندگان نداره.

قطعه ی امپراطور چه می گوید؟

برای پاسخ به این پرسش ابتدا باید متوجه باشیم که با یک ترانه ی چند لایه که زمان های مختلفی را روایت می کند مواجه هستیم. همانطور که قبلاً گفتیم قرار است "اتفاق بزرگی" رخ دهد و ترانه مشغول صحنه سازی و روایت گذشته به آن مقدار نیاز است. برای شروع ابتدا باید با شخصیت های حاضر در صحنه ی ترانه آشنا شویم:

  • عاشق
  • معشوق
  • اسب (مامور، شاهد، قاضی)
  • امپراطور

ابتدا ترانه را مرور می کنیم. ترانه در حال روایت از زبان عاشق است. او به دلایلی که ما نمی دانیم باید معشوق خود را ترک کند (لایه ی 1) در عکس قطعه این مورد به خوبی به تصویر کشیده شده است عاشق درحال راهبری مامور (اسب) به سوی نقطه ای است (نقطه ی جدایی) و در حالی که افسار اسب را محکم گرفته، بهت زده به روبه رو می نگرد. عاشق در حال حرکت با اسب با خود می گوید:

ناراحتت کردم دم ِ رفتن
خواستم که ناامید بشی از من
این عادلانه نیست میدونم
ازم نپرس چطور میتونم
یکم واست لازم ِ بیرحمی
دلیل ِ شو حالا نمیفهمی
به بغض وادارم نکن انقدر
این گریه ها باشه برای ِ بعد


عاشق چه می گوید؟ به نظر حرفهایش به هم ربطی ندارد. به چه علت می خواسته معشوق را ناراحت و نا امید کند؟ چرا بی رحمی به خرج داده است؟ کارهای او بر خلاف خواسته ی قلبی او برای منصرف شدن معشوق از رفتن است.پاسخ های معشوق کجاست که او می گوید "ازم نپرس"؟ چرا اکنون بغض کرده است؟(لایه ی 2) قبل از پاسخ به این سوالات باید کمی درباره ی معشوق و سایر شخصیت های این ترانه صحبت کنیم.

معشوق

ما در اینجا با معشوق تیپیکال ایرانی مواجه هستیم. کسی که صرفاً معشوق است و خود او عاشق نیست و از خود عشقی ندارد، دلیلی هم برای آن نمی بیند. بعضاً دچار سادیسم و عاشق آزاری است و قبول آزار از طرف عاشق را نشانه ی عشق می داندو از آن لذت می برد و هربار او را بیشتر آزار می دهد.

ما ز یاران چشم یاری داشتیم
خود غلط بود آنچه ما پنداشتیم

شیوهٔ چشمت فریب جنگ داشت
ما غلط کردیم و صلح انگاشتیم

گفت خود دادی به ما دل حافظا
ما محصل بر کسی نگماشتیم

نمونه ی مواجهه ی حافظ با عاشق تیپیکال ایرانی در عصر خود! به زبان امروزی معشوق در پاسخ به عشق حافظ می گوید: "به من چه که عاشق من شدی؟ مگه من ازت خواسته بودم؟ خب عاشق من نشو!" و به زبان بی زبانی می گوید:"از خدات هم باشه که عاشق من شدی!"

در اینجا هم معشوق همچین رفتاری دارد. او بی توجه به تبعات رفتنش برای عاشق، می رود. هیچ احساس گناه یا عذاب وجدانی هم ندارد (چون عاشق نیست صرفاً معشوق است) و به میل خود می رود. توجه کنید که در عکس، معشوق کاملاً سیاه است (البته ممکن است به خاطر ممیزی باشد اما به هر حال سیاهی او کمک بزرگی به تصویر سازی کرده است)

اسب

متاسفانه امکان توضیح نقش و چگونگی رفتار اسب در قالب متن وجود ندارد

امپراطور

امپراطور نقش کلیدی در ترانه دارد. همه چیز به دست اوست. تصمیم نهایی را او می گیرید و بر ملک خود مقتدرانه حکومت می کند. او امروز باید تصمیم سختی بگیرد. اما اجازه بدهید به امپراطور در انتها وقتی مطالب بیشتری روشن شد بپردازیم فعلا همین را می دانیم:

تو قلب ِ من یه امپراطور ِ
تسلیم میشه چون که مجبوره
برو نباید مال ِ من باشی
خواهش نکردم این یه دستوره

عاشق بعد از زمزمه های قبلی با خود لحظه ی نهایی جدایی را در ذهن خود تصور می کند و پیش بینی می کند که چه اتفاقی می افتد به نظر می رسد او خودش می خواهد معشوق برود (لایه ی 1) اما هنوز نقطه ی نهایی نرسیده است و موسیقی ادامه پیدا می کند و به شکل درستی سعی در شکل دهی عاشق و مظلومیت او در ذهن ما دارد. در ادامه عاشق به زمزمه ی درونی خود ادامه می دهد:

نفرین به این وجدان ِ بیهودم
ای کاش من خودخواه تر بودم
غرور ِ من اینبار حق داره
دنیا به من خیلی بدهکاره

و از این جا به بعد ترانه به نقطه ی نهایی جدایی می رود:

سکوت یعنی مرده فریادم
باید تورو از دست میدادم

و لحظاتی بعد با خود می گوید:

از من به تو پنجره ای وا نیست
وقتی که خوشبختیت اینجا نیست

اینجا پایان ماجراست اما ما دوباره می شنویم (لایه ی 3)

تو قلب ِ من یه امپراطور ِ
تسلیم میشه چون که مجبوره
برو نباید مال ِ من باشی
خواهش نکردم این یه دستوره

و سپس با یک موسیقی اسطوره ای-حماسی قطعه به پایان می رسد. همانطور که در ابتدا با آن آغاز شده بود.

اگر تا اینجا به نظر چیز خاصی مشاهده نشده صبر کنید.

اجازه بدهید لایه های ترانه را که بعضی جاها داخل پرانتز نوشته بودم را بررسی کنیم:

لایه ی 1

در این لایه یا لایه ی بیرونی ترانه ی امپراطور، مانند بقیه ی ترانه ای اصطلاحاً dislove داستان یک جدایی را روایت می کند. عاشق باید از معشوق جدا شود در این میان مشغول صحبت با او و غمگساری و روضه است. نظر برخی افراد را که در ابتدا بیان کردم به یاد می آورید؟

لایه ی 2

اما ماجرا بسیار بیشتر از یک جدایی است. اساساً جدایی، داستان فرعی ترانه است! داستان اصلی روایت یک جنگ است. جنگی خونین و دردناک با پایانی بسیار غیر منتظره و غیر قابل باور! اما این جنگ کجاست؟ طرفین آن چه کسانی هستند؟

واکاوی وجود عاشق

ترانه به ما می گوید در درون وجود عاشق قلمرو های زیر وجود دارند:

  • قلب
  • عقل
  • وجدان
  • غرور (به معنای بد)

در این میان بین قلب و عقل بر سر ترک معشوق جنگ سختی در گرفته است. در این میان میدان جنگ، وجود خود عاشق است. از یک طرف عقل می گوید معشوق باید برود و از طرف دیگر قلب که عشق شدیدی به معشوق دارد با آن مخالف است. اجازه بدهید ترانه را با این فهم مرور کنیم:

ناراحتت کردم دم ِ رفتن
خواستم که ناامید بشی از من
این عادلانه نیست میدونم
ازم نپرس چطور میتونم
یکم واست لازم ِ بیرحمی
دلیل ِ شو حالا نمیفهمی
به بغض وادارم نکن انقدر
این گریه ها باشه برای ِ بعد

اگر به یاد داشته باشید گفتیم که عاشق "با خود" می گوید در واقع این گفتگو، گفتگوی او با معشوق نیست بلکه گفتگوی درونی عقل و قلب اوست. او در لایه ی بیرونی (لایه ی 1) کاملاً ساکت است (اگر در عکس دقت کنید حالت دهان او بگونه ای است که انگار می خواهد چیزی بگوید اما آگاهانه از گفتن آن امتناع می کند زیرا نمی خواهد معشوق در این لحظات آخر متوجه آشوب درونی او شود! از همچین جاهایی کیفیت امپراطور متمایز می شود!)

از ابتدای ترانه عقلِ تهی از هرگونه احساس شروع به صحبت می کند. او قبلاً قلب را به جدایی راضی کرده اما هنوز قلب تسلیم نشده است. عقل سعی دارد اندک امید باقی مانده ی قلب را نیز بکشد.

ناراحتت کردم دم ِرفتن
خواستم که ناامید بشی از من

از آنجایی که این گفتگو درون وجود عاشق است عقل و قلب پاسخ های یکدیگر را می شنوند. اما ما همه چیز را نمی شنویم! (دلیلی هم نداره که بشنویم)

جالب اینجاست که عقل آگاهانه، ناعادلانه به قلب برای تسلیم فشار می آورد

این عادلانه نیست میدونم

و در جواب اعتراض او می گوید:

ازم نپرس چطور میتونم

سپس ادامه می دهد:

یکم واست لازم ِ بیرحمی
دلیل ِ شو حالا نمیفهمی

عقل، بی رحمی (که یک نوع احساس است) را می فهمد و حتی از آن در جهت هدفش استفاده می کند (چون سلاح های عقل بر قلب بی تاثیر هستند و او برای فشار به قلب از احساسات استفاده می کند) اما با وجود اینکه دلیل محکمی برای کارهایش دارد به قلب می گوید فعلاً نمی تواند متوجه دلیل او شود (البته تعارف می کند، قلب هرگز نمی تواند متوجه دلایل عقل شود)

در پاسخ همه ی این ها قلب که قبلاً تحت فشار جدایی و تحمل لحظه ی برخورد با مصیبت است می گوید:

به بغض وادارم نکن انقدر
این گریه ها باشه برای ِ بعد

سپس عاشق لحظه ی نهایی را تصور می کند:

تو قلب ِ من یه امپراطور ِ
تسلیم میشه چون که مجبوره
برو نباید مال ِ من باشی
خواهش نکردم این یه دستوره

کمی بعد سکوت برقرار می شود و موسیقی سعی می کند با زبان خودش، حال قلب روایت کند.

سپس قلب که پایان کار را نزدیک میبیند، می گوید:

نفرین به این وجدان ِ بیهودم
ای کاش من خودخواه تر بودم
غرور ِ من اینبار حق داره
دنیا به من خیلی بدهکاره

قلب در اثر فشار جدایی در حال نفرین وجدان است و به غرور اعتبار می دهد! یعنی در حالی که عشق باید سبب تعالی قلب و عاشق و حرکت آن به سمت انسانیت شود، باعث شده قلب در جهت رذالت گام بردارد و خودخواهی و طلبکاری را ستایش کند و از نبود آن ها افسوس بخورد.

اما در هر صورت نقطه ی جدایی فرا می رسد اما در کمال تعجب واکنش قلب آن چیزی نیست که انتظار می رفت:

سکوت یعنی مرده فریادم
باید تورو از دست میدادم

در حالی که انتظار می رفت لحظه ی جدایی، نقطه ی اوج داستان باشد، قلب سکوت می کند! و به معشوق می گوید باید بروی! اگر به قطعه با دقت گوش دهید خواننده روی کلمه ی "باید" تاکید می کند گویی قلب نیز اکنون با عقل همنظر شده است! اما چرا؟؟

از من به تو پنجره ای وا نیست
وقتی که خوشبختیت اینجا نیست

لایه 3

ترانه به شکل بسیار هنرمندانه ای ما، را به لایه ی بعدی یعنی درون قلب عاشق می برد. ممکن است علم بتواند شما را به کرات دیگر ببرد، اما تنها هنر می تواند شما را به داخل قلب ببرد. قلب خود یک ملک بزرگ است که پایتخت وجود عاشق است. عاشق از قلب دستور می گیرد (به همین دلیل عاشق است اگر از عقل دستور می گرفت که عاقل بود) و در قلب، امپراطور حاکم است.

تو قلب ِ من یه امپراطور ِ

اینجا جایی است که "اتفاق بزرگ" قرار است روی دهد و امپراطور در مواجهه با لحظه نهایی جدایی، تصمیم خود را اعلام کند، به نظر می رسد او قصد دارد تا آخرین لحظه مقاومت کند و از شکست خوردن ملکش از عقل جلوگیری کند. اما ناگهان تصمیمی غیر قابل باور می گیرد. او، بدون هیچ مقاومتی تسلیم می شود:

تسلیم میشه چون که مجبوره

نه تنها در برابر عقل تسلیم می شود بلکه در یک اقدام شوکه کننده ی دیگر به معشوق "دستور" می دهد که برود

برو نباید مال ِ من باشی
خواهش نکردم این یه دستوره

من تاحالا همچین امپراطوری ندیده بودم! همه ی امپراطورها تا آخرین لحظه مقاومت می کنند و سعی می کنند از دارایی ها و مملکت شان محافظت کنند تا حداقل اسمشان در تاریخ به عنوان شکست خورده ی سرافراز ثبت شود نه یک ترسو! اما امپراطور قلب عاشق با اون همه قدرت و شوکت و جبروت خودش تسلیم شد. چرا؟

هرکسی می تونه پاسخ خودش رو به این سوال داشته باشه، چیزی که در ادامه میاد حدس من درباره ی تصمیم امپراطور هستش:

چرا امپراطور تسلیم شد؟

ترانه به ما می گه "چون که مجبوره" اما توضیح نمیده چرا مجبوره؟

ما نمی دونیم معشوق خودش می خواسته بره یا عاشق به این نتیجه رسیده. در هر صورت برای ما و معشوق فرقی نمی کنه! اما یک چیز رو می دونیم:

از من به تو پنجره ای وا نیست
وقتی که خوشبختیت اینجا نیست

عقل عاشق به هر دلیلی به این نتیجه رسیده بود که نمی تونه معشوق رو خوشبخت کنه. اما جنگ بر سر این نبود جنگ بر سر تفسیر متفاوت عقل و قلب از عشق بود. قلب، عشق رو برای خودش (عاشق) می خواست و همه ی تلاشش رو می کرد تا معشوق رو حفظ کنه اما عقل عشق رو برای معشوق می خواست نه عاشق! اون می دونست معشوق با عاشق (خودش) خوشبخت نمی شه و از اونجایی که می دونست قلب به هر قیمتی نمی خواد معشوق رو از دست بده و خودش قدرتی در وحود عاشق نداره و در نهایت امپراطور باید تصمیم رو بگیره، برای عشق به معشوق معشوق وارد جنگ بی رحمانه ای شد و از هر سلاحی برای مجبور کردن قلب استفاده کرد. به بیان دیگه می شه "گفت عقل از قلب عاشق تر بوده!" اما چرا امپراطور تسلیم شد؟ چه چیزی اون رو مجبور کرد؟ به خاطر این که کار از کار گذشته بود یا عقل خیلی روی تصمیمش اصرار داشت؟ نه. اسلحه های عقل یعنی صور و حکم و استدلال و منطق و ... روی قلب هیچ تاثیری نداره. اگر امپراطور نمی خواست، قلب هبچ وقت تسلیم نمی شد.

امپراطور برای حفظ عشق تسلیم شد. قلب داشت به ورطه ی نابودی کشیده میشد نه به خاطر جنگ یا فشار عقل، بلکه به این دلیل که می دید قلب داره وجدان رو بخاطر همراهی با عقل سرزنش می کنه و غررو و خودخواهی رو تایید می کنه! اگر همین روند ادامه پیدا می کرد عشق در قلب به طور کلی از بین می رفت و قلب به طور کامل فرو می پاشید و عاشق تبدیل به یک انسان خودخواه، متنفر و سنگدل می شد. اما امپراطور در لحظه ی آخر با تسلیم خود خواسته، از فاجعه جلوگیری کرد و با پذیرش شکست بسیار دردناکی که پشتش رو خم کرد، ملکش رو از نابودی کامل حفظ کرد. هر چند درد این شکست برای امپراطور و قلب هیچ وقت از بین نمیره و امپراطور متهم به خیانت میشه اما عاشق، عاشق باقی می مونه حتی بدون معشوق.

در نهایت امیدوارم تونسته باشم توضیح دهم چرا امپراطور قطعه ی بسیار متفاوتی است. بازهم می گم این ها همه برداشت شخصی من هستش و ممکنه منظور ترانه سرا و خواننده و بقیه ی تهیه کنندگان کلاً چیز دیگه ای باشه ولی زیبایی هنر همین جاست که هر کسی می تونه از زاویه ی دید خودش نگاه کنه و برداشت خودش رو داشته باشه.

من احساس کردم در زمانی که برخی ترانه ها با ابتذال منزجر کننده ای مثل "بیا بیا قرش بده سکسی!" و "بدن رو ببین جون بابا" اصطلاحاً تو بورس هستن، باید ترانه هایی مثل امپراطور رو یاداوری کرد. از این که با خواندن این نوشته با من همراه بودید، متشکرم!

موسیقیمهدی یراحیعشق
۳
۰
Khashayar
Khashayar
شاید از این پست‌ها خوشتان بیاید