مدتی بود که از ملال زندگی روزمره خسته بودم. از این که هر روز صبح پردهها را کنار بکشم و در چشمبرهمزدنی، دوباره پردهها را به جای سابق برگردانم. زندگیام بسیار یکنواخت بود؛ چرخهی تکراری کار و خواب.
گاهگداری که به زندگی دیگران نگاه میکردم، اتفاقاتی که در جهان میافتاد، برایم غیرقابلباور به نظر میرسید. مثلا همواره برایم شگفتانگیز بود که گروهی از انسانها، هر سال میتوانند دور هم جمع شوند و خودخواسته یک گروه عزاداری مذهبی بسازند. یا اینکه دستهای از انسانها، فیلم میسازند. نمیتوانستم بپذیرم که یک انسان معمولی، مثل من و شما، کارگردان یک فیلم باشد. همیشه کارگردانها، مثل خود فیلمها، برایم غیرواقعی و فقط یک اسم بودهاند.
این چرخهی تکراری زندگی، باعث شده بود که به فکر شکستن این عادت باشم؛ عادت هیچکارینکردن.
چرا من هیچوقت به فکر راهاندازی یک دستگاه فروش خودکار نبودهام؟ در نگاه اول کار آسانی به نظر میرسید:
دستگاهی که از مردم پول میگیرد و به آنها خوراکی میدهد. من فقط باید از خوراکی پرش میکردم و پولهایم را میشماردم. کمی فکر کردم. هر روز باید دستگاه را از خوراکی پر کرد؛ پس باید هر روز به دستگاه سر زد. اگر دستگاه خراب شد چه؟ اگر کسی از آن دزدی کرد؟ اصلا کجا باید نصبش کنم؟ روند قانونیاش چیست؟ مدتی فکر کردم و در نهایت پشیمان شدم. من حوصلهی خرید اجناس و پرکردن دستگاه به طور روزمره را ندارم؛ چانهزدن با مردم و شهرداری بماند.
من چه کاری میتوانم بکنم؟ باید کاری را انتخاب میکردم که در آن سررشته دارم. مثلا چرا من یک نویسنده نباشم؟ نویسندگی کار خیلی راحتی است. در را میبندی و مثل دیوانهها، ساعتها کاغذ سیاه میکنی.
دوباره فکر کردم. اصلا کسی هست که از نویسندگی امرار معاش کند؟ مگر نویسندهها همیشه فقیر و بیچاره نبودهاند؟ مگر زیر نور شمع نمینوشتهاند و برای یک لقمهی نان، کت تنشان را گرو نمیگذاشتهاند؟ پس چرا باید کسی نویسنده شود؟ نکند وضع نویسندهها این روزها خوب شده باشد؟ بعید میدانم. مگر نه اینکه شمارگان چاپ کتابهای پرفروش، در هر نوبت ۱۰۰ جلد است؟ اصلا کسی این روزها کتاب میخواند؟
اما مگر من اصلا دنبال پول بودم؟ من فقط از آدمهایی که کاری میکنند، خوشم میآمد. نوشتن هم کاری است برخلاف جریان روزمره. تصمیمم را گرفتم. من نویسنده خواهم بود. بدون شک اگر کسی بداند که من یک نویسنده هستم، به چشم او انسانی ویژه خواهم بود.
وقتی قصد نوشتن میکنی، نوشتن بسیار سخت میشود. داستانها باید ناخودآگاه نوشته شوند. هر چقدر تلاش کنی، ذهن بستهتر میشود و هیچ ایدهی جدیدی شکل نمیگیرد. گاهی از داستانهایی که خوانده بودم کمک میگرفتم. گاهی میگذاشتم هر چه در ذهنم میگذرد، روی کاغذ بیاید. گاهی تلاش میکردم دنیا را در ذهنم به هم بریزم. خلاصه به هر دشواری و زحمتی که بود، خودم را وادار به نوشتن میکردم.
چند ماهی گذشت. وقتی به دفترهایی که پر کرده بودم نگاه میکردم، ناخواسته لذت میبردم. هر چند دستوپاشکسته و ضعیف، ولی من هم داشتم کاری میکردم؛ کاری برخلاف جریان روزمرهی زندگی. داستانهای زیادی نوشته بودم: از ستارهی دنبالهدار شومی که قرار بود زمین را نابود کند تا پسر جوانی که از وجود پدرش شرمسار بود. از کاریکاتوریستی که در استرالیا روزگار میگذراند، تا مردی که برای نریختن آخرین تار مویش دستوپا میزد. به نظرم داستانهای جالبی بودند. تصور اینکه روزی توی ایستگاه مترو، کتابم را در دست جوانکی ببینم یا پیرمردی در فنلاند، قبل از خواب چند صفحه از کتاب من را بخواند، وجدآور بود
چند وقت بود که با زنی قرار میگذاشتم.
در کافهای مشغول مطالعه بودم. میز کناری زنی تنها بود که او هم کتاب میخواند. سعی کردم زیرچشمی ببینم چه کتابی میخواند. چند دقیقه گذشت و دیدم خیره به یک صفحه مانده و ورق نمیزند.
سر صحبت باز شد. آرام صحبت میکرد و حرفزدنش به دل مینشست.
از گذشتهاش گفت. از پسری که در دانشگاه دوستش داشته و قرار بوده با هم ازدواج کنند. پسری که یک روز تصمیم گرفت برای ادامهی تحصیل به اروپا برود و او را رها کند. بعد هم ازدواج نافرجامی که بیشتر شبیه فرار از تنهایی بوده تا شروع یک زندگی.
میگفت: «بدترین قسمت جدایی، رفتن آدمها نیست. حس مهم نبودن است. انگار که وسیلهای دورریختنی بودهای و با اشارهای، فراموشت کردهاند.»
چندباری دیده بودمش ولی هنوز از رازم اطلاع نداشت. وقتی از شغلم پرسیده بود، گفته بودم کارمند سادهای هستم. بعد از چند هفته، تصمیم گرفتم تا این راز را برملا کنم. قرار بود شب در رستورانی او را ببینم. با خودم فکر کردم بد نیست بعضی از دفترها را با خودم ببرم و به او نشان دهم.
حوالی عصر، پشت میز نشستم و شروع به ورق زدن دفترهایم کردم. داستانهای نخستین به نظرم خندهدار و ساده میآمد. میشد پیشرفت را در نوشتههایم دنبال کرد. از ساخت شخصیت و روایت، تا توصیف فضا و خطهای داستانی، روز به روز بهتر شده بودم. باید بین داستانهایم انتخاب میکردم. مشغول گشتوگذار بین برگهها بودم که متوجه شدم بعضی از نوشتهها نیاز به ویرایش دارند. دست به مداد شدم و شروع به علامتگذاری کردم.
وقتی انسان گرم نوشتن باشد، ذهن ناخواسته برخی از ایرادات را نادیده میگیرد. تنها درمان این مشکل، این است که مدتی از نوشتن دست بکشی تا داستان را فراموش کنی. وقتی دوباره به نوشتن برمیگردی، ذهن نه به چشم یک نویسنده، بلکه به چشم یک خواننده به داستان نگاه میکند و شروع به دیدن ایرادات میکند.
مدتی سرگرم ویرایش و بازنویسی بودم که صدای زنگ گوشی من را از خلسهای که در آن گرفتار بودم، بیرون آورد. صدای فریادهای زن پشت تلفن نشان میداد که ساعت از ۱۰ گذشته است. چنان گرم ویرایش شدهبودم که مهمترین برنامهی روزم را فراموش کرده بودم. با آن داد و فریادی که پشت تلفن شنیدم، به نظر دیگر فرصتی برای نشاندادن این که مثل بقیه انسانی بیتفاوت نیستم را نداشتم.
شب وقتی چشمانم را روی هم گذاشته بودم تا بخوابم، یادم آمد که در این ۱۵ سالی که کارمند بودهام، تا به حال سابقه نداشته قراری را فراموش کنم. آن شب اولین باری بود که انسانی را چشمبهراه خودم نگه میداشتم. مثل کارگردانها و نویسندههای دیوانه، من هم نظم ملالآور دنیا را به هم ریخته بودم. لبخندی گوشهی لبم نقش بست. از آدمهایی که کاری میکنند، خوشم میآید.
