ویرگول
ورودثبت نام
نشریه «خبرنامه»
نشریه «خبرنامه»نشریۀ رسمی انجمن اسلامی دانشجویان دانشگاه صنعتی شریف
نشریه «خبرنامه»
نشریه «خبرنامه»
خواندن ۶ دقیقه·۶ سال پیش

جام زهر چندمه سر می‌کشیم؟

کندوکاوی پیرامون قطع‌نامۀ 598

تاریخ سرزمین‌مان پر است از دلاوری‌ها و فداکاری‌های افرادی که جان‌شان را بر کف نهاده و ققنوس‌وار، وجود خود را فدای این آب و خاک کرده‌اند؛ جوانانی که از خون‌شان لاله دمیده و پرکشیدن آن‌ها از عالم ناسوت، ضمانت‌کنندۀ بقای ایران و ایرانی بوده‌است.

یکی از مهم‌ترین وقایع تاریخ معاصر، جنگ تحمیلی به شمار می‌رود؛ راه سرخی که «حداقل» 8 سال طول کشید؛ نبردی که به جهانیان ثابت کرد کشورمان در برابر بیگانگان، جانانه می‌ایستد و استعمارگران پیر، دیگر باید آرزوی تصاحب یک وجب از این خاک را با خود به گور ببرند.

اما بزرگ‌ترین سؤال باقی‌مانده در اذهان را می‌توان در آهنگ «پاره‌سنگ» از «مهدی یراحی» یافت: «من نمی‌دونم چرا نمی‌تونم بفهمم اینو: چرا به ختم جنگ این همه درنگ خورد و یه نسل دیگه رفت جنگ برنگشت؟». به‌راستی علت طول‌کشیدن جنگ، درحالی‌که می‌توانست پس از تسخیر فاو به‌دست نیروهای ایرانی و در موضع اقتدار قرارگرفتن ما (عملیات والفجر 8)، به پایان برسد، چه بود؟ آیا ارزش شهادت 20000 نفر دیگر از هم‌وطنان‌مان، آن هم تنها طی یک عملیات از سوی عراق در 48 ساعت برای پس‌گرفتن مناطق اشغالی (معروف به عملیات «توکلنا علی الله») را داشت؟

پاسخ به سؤالات بالا، نیاز به حضور در ظرف مکانی و زمانی یادشده دارد؛ نمی‌توان بیرون گود نشست و تقاضای لنگ‌کردن داشت. لیکن علی‌رغم گذشت سی‌ودو سال از پایان این دفاع مقدس، فرماندهان جنگی وقت، هنوز پاسخ قانع‌کننده‌ای ارائه نداده‌اند. بارها از دلایل ادامه‌دادن جنگ، پس از فتح خرمشهر، گفته شده‌است و به‌نظر، علل منطقی پشت این تصمیم قرار دارد (اصلی‌ترین دلیل، حضور نیروهای عراقی در بخشی از خاک ایران، در آن زمان بوده‌است)، اما قضیۀ ادامۀ جنگ پس از والفجر 8، غالباً مسکوت مانده‌است؛ مانند ماجرای «مک‌فارلین» که سعی در فراموشی آن از سوی نظام، صورت گرفته‌است. به‌راستی خاتمه‌ندادن به این نبرد، ارزشِ زیرپاگذاشتن آرمان ضدّامپریالیستی جمهوری اسلامی و یک معاملۀ مخفیانه با آمریکای جنایت‌کار را داشت؟

قطع‌نامۀ 598، بر 10 بند استوار بود؛ شورای امنیت سازمان ملل‌متحد:

  • 1. آمرانه می‌خواهد که ایران و عراق، به‌عنوان نخستین گام در حل اختلاف از طریق مذاکره، آتش‌بس فوری را رعایت کنند، کلیۀ عملیات نظامی را در زمین، دریا و هوا قطع کنند و نیروها را بدون‌درنگ، به مرزهای شناخته‌شدۀ بین‌المللی بازگردانند.
  • 2. از دبیرکل درخواست می‌کند که گروهی از ناظران سازمان ملل را برای تأیید، تحکیم و نظارت بر آتش‌بس و عقب‌نشینی اعزام دارد و هم‌چنین درخواست می‌کند که دبیرکل، ترتیبات لازم را با مشورت با طرفین فراهم آورد و گزارش آن را به شورای امنیت تسلیم دارد.
  • 3. مُصرّانه می‌خواهد که اسیران جنگی، پس از قطع عملیات خصمانه، بر طبق کنوانسیون سوم ژنو در اوت ۱۹۴۹، بدون‌درنگ آزاد شوند و به کشورهای خود برگردند.
  • 4. از ایران و عراق می‌خواهد که در اجرای این قطع‌نامه و کوشش‌های میانجی‌گری برای دست‌یابی به یک راه‌حل جامع، عادلانه و شرافتمندانۀ موردقبول دو طرف، دربارۀ کلیۀ مسائل مهم، بر طبق اصول مندرج منشور ملل‌متحد، با دبیرکل هم‌کاری کند.
  • 5. از کلیۀ کشورهای دیگر می‌خواهد که نهایت خویشتن‌داری را به عمل آورند و از هر اقدامی که ممکن است منجر به تشدید و گسترش بیش‌تر منازعه گردد، خودداری کنند و به این ترتیب، اجرای قطع‌نامۀ حاضر را تسهیل کنند.
  • 6. از دبیرکل درخواست می‌کند تا با مشورت با ایران و عراق، مسئلۀ ارجاع تحقیق دربارۀ مسئولیت منازعه به هیئت بی‌طرف را بررسی کند و هرچه زودتر به شورای امنیت گزارش دهد.
  • 7. با تصدیق ابعاد عظیم خساراتی که در طول منازعه داده شده و ضرورت تلاش‌های بازسازی با کمک‌های مناسب بین‌المللی پس از خاتمۀ منازعه، از دبیرکل درخواست می‌کند که گروهی از کارشناسان را برای بررسی مسئلۀ بازسازی تعیین و به شورای امنیت گزارش کند.
  • 8. هم‌چنین از دبیرکل درخواست می‌کند از طریق مشورت با ایران و عراق و سایر کشورهای منطقه، راه‌های افزایش امنیت و ثبات منطقه را بررسی کند.
  • 9. از دبیرکل درخواست می‌کند که شورای امنیت را در مورد اجرای این قطع‌نامه آگاه سازد.
  • 10. تصمیم می‌گیرد که در صورت لزوم، برای بررسی اقدامات دیگر به‌منظور تضمین اجرای این قطع‌نامه، تشکیل جلسه دهد.

در راستای اجرای بند 6، یک کمیتۀ حقیقت‌یاب بلژیکی، مأمور به مشخص‌کردن متجاوز می‌شود که در نهایت، در 18 آذر 1370، این هیئت به‌طور رسمی، طی گزارشی، عراق را آغازگر جنگ معرفی کرد. هم‌چنین بنابر بند 7، عراق می‌بایست 97200000000 دلار به ایران غرامت بدهد، اما تاکنون، این مورد عملی نشده‌است.

پس از پیش‌روی‌های عراق در ماه‌های پایانی جنگ، سرانجام امام خمینی (ره)، بعد از گذشتنِ قریب به یک سال از تصویب قطع‌نامۀ 598 در شورای امنیت سازمان ملل‌متحد، جام زهر را نوشید و این مورد را پذیرفت؛ البته رژیم بعث، پس از پذیرش قطع‌نامه از سوی ایران، مجدداً به مرزهای ما هجوم آورد، ولی ناکام ماند تا 29 مرداد 67، جنگ خاتمه یابد. اشارۀ کوتاهی به نامۀ محرمانۀ «محسن رضایی» به امام در آن دوران که از علل اصلی اقناع رهبر وقت‌مان به حساب می‌آید، خالی از لطف نیست: «تا پنج سال دیگر، ما هیچ پیروزی نداریم؛ ممکن است در صورت داشتن وسایلی که در طول پنج سال به دست می‌آوریم، قدرت عملیات انهدامی یا مقابله‌به‌مثل را داشته‌باشیم و بعد از پایان سال ۱۳۷۱، اگر ما دارای ۳۵۰ تیپ پیاده و ۲۵۰۰ تانک و ۳۰۰۰ قبضه توپ و ۳۰۰ هواپیمای جنگی و ۳۰۰ هلیکوپتر باشیم و قدرت ساخت مقدار قابل‌توجهی از سلاح‌های لیزری و اتمی -که از ضرورت‌های جنگ در آن موقع است- داشته‌باشیم، می‌توان گفت به امید خدا بتوانیم عملیات آفندی انجام دهیم».

از درس‌های این قطع‌نامه برای ما، می‌تواند نشان‌دادن «عقلانیت انقلابی» از سوی امام همام باشد. نقل‌قول زیر، گویای این حرف بنده است:

«... گفتم جلسه‌ای تشکیل گردد آتش‌بس را به مردم تفهیم نمایند. مواظب باشید ممکن است افراد داغ و تند، با شعارهای انقلابی، شما را از آنچه صلاح اسلام است دور کنند؛ صریحاً می‌گویم باید تمام همت‌تان در توجیه این کار باشد. قدمی انحرافی حرام است و موجب عکس‌العمل می‌شود. شما می‌دانید که مسئولان رده‌بالای نظام، با چشمی خون‌بار و قلبی مالامال از عشق به اسلام و میهن اسلامی‌مان چنین تصمیمی گرفته‌اند. خدا را در نظر بگیرید و هر چه اتفاق می‌افتد از دوست بدانید».

این یادداشت را با دو بیت از روزبه بمانی به پایان می‌برم:

جنگ چند ساله تموم شده ولی
ما هنوزم صف‌به‌صف پر می‌کشیم
از هزاروسی‌صدوپنجاه‌وهفت
جامِ زهرِ چندمه سرمی‌کشیم؟!


نویسنده: سید محمدحسین قاسمی

۱
۰
نشریه «خبرنامه»
نشریه «خبرنامه»
نشریۀ رسمی انجمن اسلامی دانشجویان دانشگاه صنعتی شریف
شاید از این پست‌ها خوشتان بیاید