امکان ندارد در زندگی حداقل یک بار حس نکرده باشید ذهنتان خالی شده و بعد سوالکی ساده مثل قایقی پارویی وسط آبیِ بینهایت اقیانوس در سکوت مغزتان بر موج تلو تلو بخورد؛ "واقعاً خدا وجود دارد؟". بعد هم ناگهان یاد حرف مادربزرگتان بیفتید که "عه! از این فکرا نکن. درمورد خدا فکر نکن بچه کراهت داره. دیوونه میشی!" و به خودتان بگویید ولش کن؛ من را چه به این چیزها! این هم از همان خرافات عجیب و غریبیست که بینمان جا افتاده. ملاصدرا، سهروردی، ابن سینا، ابن عربی، تمام این بزرگان فلسفه و عرفان ایرانی-شرقی اکثر حرفهاشان دقیقاً در باب خداست. بعد میگوییم درمورد خدا فکر نکن؟ چندی قبل از آقای نساجی، نویسندۀ کتاب "گذر از خدای رخنه پوش" چیز جالبی خواندم. خلاصهاش این بود که شخصی پیش پیامبر آمده و گفته بعضی فکرها در سر من تکرار میشود که از طرف شیطان است. پیامبر بیدرنگ میگوید یعنی این شیطان (که درواقع فکر خود فرد بوده) از تو میپرسد چه کسی تو را خلق کرده و میگویی خدا و بعد میپرسد خود خدا را چهکسی خلق کرده؟ مرد تأیید میکند، پیامبر میگوید این ایمان محض است! دقت کردید؟ این تنگفکریها همان مال ننهبزرگهای کوچههای تنگ و ترش گذشته و خرافه است. اما درمورد همین سوالک عجیب و غریب. احتمالاً اگر این جستار را میخوانید قبلتر حداقل مطالعهای در باب براهین اثبات وجود خدا خواندهاید و شاید برایتان قانعکننده بوده شاید هم نه. اما شخصاً برای من نوع دید ملاصدرا عمیقاً نو بود. صدرا حرفش ساده است. میگوید:
+یک بار دیگر سوال را میپرسی؟
-خدا وجود دارد؟
+به صورت سوال فکر کن، جواب در همانجا نهفته :)

اما چطور؟ خب سوال دو تکۀ مجزا دارد؛ خدا، وجود. سوال صدرا این است؛ ما که صبح تا شب با "وجود" سوال میپرسیم و کار میکنیم یک بار هم به خود خودش فکر کردیم؟ وجود چیست که بعضی چیزها دارندش و بعضی ندارند؟ خود وجود یا توهم است که پس اساساً سوالمان بیمعنا میشود یا چیزیست که خوب به آن فکر نکردهایم. چه چیزی بنیادیتر از وجود است؟ خب همان چیز وجود دارد؟ اگر وجود را از او بگیریم، باقی میماند؟ خب حالا همین وجود، وجود دارد؟ دایرهاش خارج دارد؟ اگر دارد چیست؟ نیستی؟ نیستی که نیست! پس بیرونی ندارد؟ خودش وجود دارد؟ نمیدانم اما وجود وجود دارد بنظرم سوال سختی نباشد :) کل کار ملاصدرا همین بود که با کش دبۀ ماست تلنگری به دستمان بزند که آقا جان! وجود واقعاً چیست؟ من که وقتی اولین بار با این تعابیر مواجه شدم همزمان شعف تمام وجودم را گرفته بود و گیج هم بودم. انگار چیزی که جلوی چشمم بود خودش صندوقچۀ راز اصلی بوده . . . قصدم از این جستار فقط همین بود که این حس تلنگر به شما هم تا هرجای ممکن منتقل شود. اینکه ما هنوز صورت این سوالک وسط اقیانوس ذهن هم درست فهم نکردیم یا شاید اصلاً از این زاویه به آن نگاه نکردهایم . . .
