در روزهای اخیر احتمالاً از کلکل جنجالی مدیر برنامۀ غذای سازمان ملل و ایلان ماسک باخبر هستید. مدیر ادعا میکند تنها دو درصد ثروت ایلان ماسک برای پایان دادن به گرسنگی در جهان کافیست و ایلان ماسک با توپ پر فریاد میزند که از چه راهی و اگر راهی هست دقیق و شفاف بگویند تا همین حالا دو درصد ثروتش را ببخشد. اما این کلکل در انتها چه حقیقتی را با خاک انداز به زیر فرش هل میدهد؟

یکی از مسائلی که در همین ایام به بهانۀ این توییت بازیها پررنگ شد این گزاره بود که "این صحبتها شعارهای کمونیستی و پوپولیستی است" یا این قضیه که "مگر پول گرسنگان را دزدیده که الآن مجبور باشد پس بدهد؟ نتایج تلاشهایش است. بروید به دولتها گیر بدهید". اما در این جستار قصد بر پرداختن به افسانهایست که در مواجهه با سرمایهداری زیاد میشنویم؛ یعنی همینکه مگر سرمایهداران دزدی کردهاند؟ نان تلاششان را میخورند. اما حقیقتاً سرمایه داران "فقط" نان تلاششان را میخورند و فقرا تقصیر خودشان است که فقیر هستند (جملۀ معروف منسوب به بیل گیتس را به یاد بیاوریم که اگر شما فقیر به دنیا بیایید تقصیر خودتان نیست اما اگر فقیر از دنیا بروید تقصیر خودتان است)؟ به مثال زیر دقت کنید:
"علی" در دهلی نو رانندۀ اتوبوس است. "مارک" در سوئد هم رانندۀ اتوبوس است (البته اتوبوس او کمی تمیز و شیکتر است). علی به ازای رانندگی از صبح تا شب توانایی خرید سه وعدۀ غذایی برای خانوادهاش را دارد اما مارک با همان ساعت کار توانایی خرید پانزده وعدۀ غذایی در همان روز را دارد. اما واقعاً این حاصل "تلاش" مارک است که پنج برابر علی قدرت خرید و "سرمایۀ" بیشتری دارد؟ واقعاً مارک که هروقت از خلوتی خیابانها خسته میشود اتوبوس را چند دقیقهای روی رانندۀ اتوماتیک میگذارد نسبت به علی که باید روی جادههای تکه تکه شدۀ دهلی و با دو برابر ظرفیت اتوبوسش مسافر همه را سالم به مقصد برساند پنج برابر لایق و با مهارتتر است؟ مشخصاً خیر. سرمایۀ مارک علاوه بر تلاشی که انجام میدهد درصد زیادی مرهون محیطیست که در آن راحتتر سرمایه به دست میآورد از پدرانش به ارث برده. محیطی که ورود مهاجران را ممنوع کرده تا نیروی کار "رقیب" مارک با یک سوم دستمزد او و چند برابر مهارت بیشتر کار مارک را از او نگیرد.

اما به سوپر سرمایهداران اروپایی/آمریکایی باز گردیم. جملۀ بعدی شاید کمی عجیب باشد اما در بهترین حالت حداقل "تعدادی" از سرمایهداران دقیقاً ثروتشان را از دزدی حاصل کردهاند هرچند خودشان هم ندانند! چطور؟ همانطور که پدر ایلان ماسک اروپایی با پول فروش هواپیمایش نیمی از معدن زمردی در آفریقا را میخرد (اینجا) که اسپانیا، پرتغال، هلند، فرانسه و انگلیس از قرون 15 تا 17 با قطع هزاران دست و بینی و انگشت و سر فتح کردند و بعدها با همین سرمایه پسرش را به کانادا میفرستد، همانجا که معلوم نیست چند قطعه اسکلت سرخپوست زیر خاکهایش نهفته. اینکه امثال ماسک از پدران خود ارثیهای دارند که خود به خود مزیت رقابتی عظیمی در مقایسه با همتایان (از نظر تلاش و ضریب هوشی) استثمار شدۀ خود دارند مشخصاً "حاصل تلاش خودشان" نیست! اینکه جامعهای مثل دهلی نو به علی برای چند برابر تلاشش هم سرمایۀ کمتری میدهد و به مارک چندین برابر علی دستمزد میدهد حاصل تلاش خودشان نیست. حاصل زیست بومیست که گاهی بر خونریزی و انباشت سرمایۀ دزیده شدۀ اجداد استثمارگر مارک بنا شده و در بهترین حالت مزیتی "ارثی" است که از راه اخلاقی توسط نیاکان مارک فراهم شده نه اکتسابی . . . لذا اینکه ایلان ماسک با لحنی طلبکارانه نسبت به فکت احتمالاً غلط مدیر برنامۀ غذایی میپرد و صدها هزار لایک میخورد دقیقاً با پا هل دادن آشغالها زیر فرش است . . . سرمایهداران صاحب تمام و کمال ثروتشان نیستند چون اساساً تمام آن حاصل تلاششان نیست! حالا هر اسمی روی این نتایج میخواهید بگذارید؛ پوپولیستی، کمونیستی، توتالیتریستی یا . . . شاید هم منطقی!

