
دربارهی نویسنده مقاله: مارک مولالی رئیس شرکت Interthink Consulting Incorporated است؛ شرکتی در زمینهی توسعهی سازمانی و مدیریت تغییر که در تخصص آن طراحی راهحلهای مؤثر در مدیریت پروژههای سازمانی است. این شرکت از سال ۱۹۹۰ با سازمانهای مختلفی در سراسر آمریکای شمالی برای توسعه، بهبود و پیادهسازی ابزارها، فرآیندها، ساختارها و توانمندیهای مدیریت پروژه همکاری کرده است. مارک اخیراً یکی از رهبران پروژهی تحقیقاتی «ارزش مدیریت پروژه» بود که توسط PMI حمایت شد.
درباره مترجم و برگردان به فارسی: من کاوه نوذر یک یادگیرنده و علاقمند همیشگی به توسعه دانش هستم و در حوزه پروژه و محصول فعال در حوزه تکنولوژی و فناوری اطلاعات فعال هستم. این ترجمه با کمک هوش مصنوعی و ویرایش من بوده و از تکنولوژی روز سپاسگزاریم.
توضیح مترجم: PO یا Product Owner در فارسی به مالک محصول ترجمه شده است ولیکن در بسیاری از محیط های چابک به همین نام انگلیسی و مرسوم خطاب می شود به سبب همخوانی با روندهای جاری همواره از اصل اصطلاح استفاده شده است.
نکته اینکه PO هم

نقش Product Owner نقش منحصربهفردی است. در حرفهای که دههها طول کشیده، مطمئن نیستم که معادلی برای آن یافته باشم. درست مانند مدیریت پروژه، این نقشی نبود که روی رادار من باشد…
تا زمانی که خودش سراغم آمد.
درست مانند مدیریت پروژه، وقتی که این نقش سراغم آمد، شیب یادگیری آن بسیار تند و سهمگین بود.
اگر بخواهیم به زبانی دیگر بگوییم، این یعنی من پذیرفتم که تمام جنبههای گوناگون تربیت، تحصیلات، مسیر شغلی و مسئولیتها و پاسخگوییهای گوناگون من، مرا به فردی تبدیل کرده که میتواند این نقش را بهخوبی ایفا کند.
در دو سال گذشته، در یک پروژهی استراتژیک سازمانی درگیر بودهام که طی آن به مدت طولانی نقش Product Owner را برعهده داشتم. در این مدت، تیمی که با آن کار میکنم نتایج شگفتانگیزی ارائه کرده است. انتظارات برآورده شدهاند، وعدهها عملی شدهاند، تعهدات بهدرستی انجام شدهاند و ضربالعجلها با دقت بالایی رعایت شدهاند. من به تکتک این موارد افتخار میکنم.
در بدست آوردن نتایج امروزم، نمیتوانم بگویم موفقیتمان فقط به نقش من وابسته بوده، اما میتوانم بگویم که نقش من – و رویکردم به این نقش – قطعاً در این موفقیت سهم داشته است. چیزی که در رویکرد من به نقش Product Owner محور قرار دارد، همان واژهی دوم مهم است: «Owner».
البته، ایدهی Product Owner ایدهی جدیدی نیست. میتوان گفت – و باید هم گفت – که ownerها از گذشتههای دور هم وجود داشتهاند.

هر محصولی را در نظر بگیرید – بهویژه محصولی موفق – و میبینید که یک فرد یا نیروی مشخص پشت آن بوده که مسیر تولد و توسعهی آن را هدایت کرده است. این فرد همیشه در خط مقدم نبوده، اما حضور داشته، با دیدی راهبردی و نقشی هدایتگر که به تولید نتیجهای مشخص، ملموس و دارای ارزش واقعی منجر شده است.
در میان مثالهای مشهور و البته سادهسازیشده از Product Ownerها، محبوبترین مورد بدون شک استیو جابز است. چه به Apple اشاره کنیم، چه Macintosh، Next Cube، iPod، iPhone یا موارد دیگر، جابز در همهی آنها نقشی تعریفکننده، حمایتکننده، به چالشکشنده و محدودکننده داشته است.
بدون شک میتوان از این مثال درسهای زیادی گرفت، اما این درسها فراتر از product ownership هستند. غرور، کاریزما، حقپنداری، بینش، نبوغ، خودبزرگبینی و شهرت از پیشموجود، همه نقش داشتهاند. این هدفی دشوار و غیرواقعی برای اکثر ماست.
میتوان مثالهای دیگری هم آورد. نقش اوپنهایمر در پروژهی منهتن را میتوان Project Owner نامید (اگرچه او هم بسیاری از ویژگیهای جابز را داشت).
یا دریاداری که مسئول پروژهی زیردریایی هستهای Polaris بود – پروژهای که به تولد مدیریت پروژهی مدرن نسبت داده میشود. (جالب اینکه اغلب مدیران پروژه نمیدانند آن فرد دریاسالار آرلی برگ، رئیس عملیات نیروی دریایی در سالهای ۱۹۵۵ تا ۱۹۶۱ بوده است).
همچنین میتوان به میچ کاپور (خالق Lotus 1-2-3)، مایک لازاریدیس (معمار بلکبری) یا گلادیس وست (مدیر پروژهی Seasat که نهایتاً به GPS منجر شد) اشاره کرد.
اینها تنها چند مثال محدود هستند، اما مثالهایی از افراد قوی و قطعا آموزندهاند.
برای یک مثال جامعتر از product ownership، میخواهم فردی را معرفی کنم که تقریباً مطمئنم نامش را نشنیدهاید، ولی با این حال، تأثیر عمیقی بر محصولات مورد استفادهی ما و دنیای پیرامونمان گذاشته است: تام وست.
شهرت تام وست به خاطر رهبری پروژهی توسعهی مینیکامپیوتر Eclipse شرکت Data General است؛ طراحیای منحصربهفرد که قرار بود دو هدف مهم اما متناقض را محقق کند:
اول، پشتیبانی کامل از زبان و معماری ۱۶ بیتی محصولات قبلی Data General (برای حفظ مشتریان فعلی)؛
و دوم، ارائهی معماری و کدهای ۳۲ بیتی برای رقابت با کامپیوترهای قدرتمند DEC VAX.
ماجرای توسعهی این محصول در کتاب Soul of a New Machine اثر تریسی کیدر بهخوبی روایت شده است. این کتاب که در سال ۱۹۸۱ منتشر و برندهی جایزهی کتاب و ادبیات پولیتزر شد، یکی از بهترین نمونههای ممکن برای درک معنای واقعی نقش Product Owner است.
تام وست محور پروژه بود، اما ویترین نبود. او مدافع پروژه بود، اما تصمیمگیر نهایی نه. وقتی لازم بود، از محصول دفاع میکرد؛ وقتی لازم بود، آن را زیر سؤال میبرد؛ و زمانی که هیچ راهی نبود، مسیر را منحرف یا مخفی میکرد. در برابر چالشهای غیرممکن و رقابتهای داخلی و خارجی، او تمام منابع موجود را برای تحقق چشماندازی پیچیده، قانعکننده و منسجم بسیج کرد. چشماندازی که نهایتاً به موفقیت رسید، هم درونسازمانی و هم در بازار.
آنچه برای من در این کتاب برجسته بود، نقش «Owner» در Product Owner است. صرفنظر از عنوان رسمی، فردی که در این نقش قرار دارد، باید حامل چشمانداز محصول، ارزش مورد انتظار و درک روشنی از دلیل اهمیت آن ارزش باشد.
بهعنوان Product Owner، باید میان تصمیمها و چالشهای متضادی حرکت کرد که میتوانند دستیابی به آن چشمانداز را تهدید کنند. هر مانع مستلزم انتخابی بین راهحلهای موجود، انتخابهای ساده و نتایج درست است. رسیدن به پایان راه، نبردی دائمی میان خواستهها، آنچه آسان است، و آنچه واقعاً لازم است، خواهد بود.
بهعنوان Product Owner، وظیفهی شما همکاری با سازمان است، وقتی لازم باشد؛ و حتی گاهی دور زدن سازمان است، وقتی مجبور باشی؛ و پیش رفتن برخلاف میل سازمان است، وقتی هیچ راه دیگری وجود ندارد.
همهی اینها در راستای تولید محصول مورد نیاز است.
اگر چنین نبود، این نقش را «Product Owner» نمینامیدند. احتمالاً اسمش میشد «نمایندهی ذینفعان و ذیاثران» یا «کارمند مجری اوامر سازمانی». اما اکنون نام آن Product Owner است؛ چون محصول مال توست. مسئولیتش با شماست. وظیفهی شما، مدیریت سیاستهای درونی و اعمال دیدی منسجم، با وجود مقاومتهای حتمی و قابلپیشبینی است.
«ما همیشه همینطوری کار کردهایم» جملهای سمی، رایج و کشنده در سازمانهای بزرگ است. تفکری که میتواند محصولات خوب را نابود و ابتکارات معنادار را به بیراهه بکشاند. اگر محصولات فقط براساس خواستههای ذینفعان و ذیاثران شکل میگرفت، همهچیز تکراری و هیچچیز واقعاً ساخته نمیشد.
همانطور که هنری فورد از اثرگذارترین افراد برای ساخت اتومبیل و خودرو که گفت: «اگر از مردم میپرسیدم چه میخواهند، میگفتند اسب سریعتر.» نشان دهنده اثر مالک محصول بر تصمیم گیری و خط مشی هست نه صرفا انتظارات ذیاثران.
بهعنوان Product Owner، وظیفهی من نمایندگی و تحویل نیازهای واقعی کسبوکار است. درواقع، من باید نتیجهای ارائه دهم که با وعدهی کسبوکار همراستا باشد، ارزش موردنظر کسبوکار را ارائه دهد و به خروجیای معنادار برسد. این بهمعنی پیروی صرف از دستورات نیست.
بهعنوان Product Owner، اینجا نیستم فقط خواستههای ذینفعان را انجام دهم. اینجا هستم تا نیازهای آنها را محقق کنم. یعنی واقعاً باید مسئولیت نتیجه را بپذیرم و از آن در برابر هر چیزی دفاع کنم.
چیزی که product ownership را موفق میکند، همراستایی تمرکز و انسجام چشمانداز است. برای تحقق آن، باید دقیقاً بدانی چه چیزی اهمیت دارد، و بیرحمانه هر چیزی غیر از آن را کنار بزنی. این یعنی کاملاً و تمامقد در نقش معمار و Owner قرار گرفتن. موفقیت من بهعنوان Product Owner وابسته به آن است که دقیقاً بدانم چه چیزی لازم است، و هر چیزی را که موجب انحراف میشود، دفع کنم.
آنچه به من اطمینان میدهد تا این نقش را ایفا کنم، همان واژهی ساده است: Owner. این مال من است. من owner هستم. بهطور خاص، من مالک تحویل نتیجه و ارزش حاصلشده هستم. اگر من از آن نتیجه دفاع نکنم و به آن پایبند نباشم، هیچکس دیگری این کار را نخواهد کرد.
محصول مهم است. اما مالکیت، همهچیز است.
پی نوشت مترجم: برای آشنایی با مالک محصول می توانید راهنمای اسکرام را مطالعه کنید و یا در لینکدین هر سوالی دارید از من بپرسید.