پلانک در سال ۱۹۰۱ میلادی فاجعه فرابنفش را با مطرح کردن کوانتیزه بودن انرژی حل کرد. نخستین گام توسط پلانک برداشته شد و اینشتین راه او را ادامه داد. در سال ۱۹۰۵ میلادی، اینشتین در آزمایشگاهی در سوییس کار میکرد. او در این سال سه مقاله چاپ کرد که جهش بزرگی را در علم فیزیک ایجاد کردند:
حرکت براونی
نسبیت خاص
اثر فوتوالکتریک
در اثر فوتوالکتریک از کوانتیزه بودن انرژی استفاده شد.
اثر فوتوالکتریک
در اثر فوتوالکتریک نور با طول موج مشخص به فلزی میتابد و سبب خروج الکترون از آن میشود. اثر فوتوالکتریک یکی از گامهای مهم در آغاز پیشرفت فیزیک جدید است. اینشتین نشان داد برای خروج الکترون از فلز، فرکانس نور تابیده شده باید از مقداری مشخص بیشتر باشد. در واقع، اگر فرکانس نور تابیده شده از مقداری مشخص بیشتر باشد، الکترون بدون توجه به شدت نور تابیده شده میتواند از فلز خارج شود. به این فرکانس، فرکانس آستانه میگوییم. بنابراین، نوری با فرکانس بالا و شدت کم میتواند الکترون را از فلز خارج کند.
اثر فوتوالکتریک
به همین دلیل، اینشتین پیشنهاد داد که نور از کوانتاهای تکی به نام فوتون تشکیل شده است. انرژی هر فوتون، تنها به فرکانس بستگی دارد و از رابطه زیر بهدست میآید:
یک الکترون هنگامی میتواند از فلز خارج شود که فوتونی با انرژی کافی به سطح فلز برخورد کند. اثر فوتوالکتریک نتایج مهمی به همراه داشت:
نهتنها انرژی ارتعاشی اتمها در جسم سیاه کوانتیزه است، بلکه نور نیز کوانتیزه در نظر گرفته میشود.
برخی پدیدههای مربوط به نور مانند پراش و تداخل توسط مدل موجی به خوبی توصیف میشوند. اما نور در اثر فوتوالکتریک متشکل از ذراتی به نام فوتون در نظر گرفته شد. بنابراین، یکی دیگر از دستاوردهای فیزیک جدید رفتار دوگانه موج-ذره نور است.
رفتار دوگانه موج ذره در نگاه نخست بسیار پیچیده به نظر میرسد. چگونه ممکن است نور همزمان موج و ذره باشد. این دوگانگی یکی از عجیبترین بخشهای فیزیک کوانتوم به هنگام یادگیری آن است. با کمی نگاه به اطراف خود میدانیم ذره و موج چیست. اما برای یادگیری فیزیک کوانتوم باید نگاه عمیقتری به مفهوم موج و ذره داشته باشیم. در جهان میکروسکوپی و زیراتمی همه چیز متفاوت است. پس از اینشتین، دانشمندی به نام «نیلز بور» (Neil Bohr) نیز نشان داد انرژی الکترونها در اتم هیدروژن نیز کوانتیزه است. بور نشان داد الکترونها تنها میتوانند ترازهای انرژی مشخصی را اشغال کنند.
مطلب پیشنهادی: دوگانگی موج و ذره
شروع مطالعه
الکترونها تنها هنگامی میتوانند بین ترازهای مختلف حرکت کنند که فوتونی با انرژی برابر تفاوت انرژی بین دو تراز انرژی مختلف را جذب یا ساطع کنند. این مدل توانست طیف نشری هیدروژن و عناصر دیگر را توصیف کند. در ادامه، فیزیکدانی به نام «لوییس دوبروی» (Louis De Broglie) نشان داد نهتنها نور از خود رفتار دوگانه موج ذره نشان میدهد، بلکه ذرات مادی نیز این خاصیت را از خود نشان میدهند. بنابراین، الکترون نیز میتواند از خود خاصیت موجی نشان دهد و طول موجی با مقدار مشخص دارد که مقدار آن به تکانه الکترون ابسته است.
لوییس دوبروی
رفتار موجی الکترونها توسط آزمایش تجربی به اثبات رسید. در این آزمایش پرتوی از الکترونهای از میان دو شکاف بسیار کوچک عبور داده شدند و در کمال شگفتی همانند موج، رفتار پراش از خود نشان دادند. بنابراین، بر طبق فیزیک جدید، امواج میتوانند همانند ذرات و ذرات میتوانند همانند امواج رفتار کنند. از آنجا که فیزیک نیوتنی نمیتوانست به طور کامل این رفتار دوگانه را توضیح دهد، شاخه جدیدی از فیزیک به نام فیزیک کوانتوم گسترش یافت.