محاسبه حقوق بازنشستگی مشاغل آزاد بر اساس مبلغی که در قرارداد بیمه به عنوان حقوق ماهیانه به توافق طرفین رسیده است، انجام می شود. به جز بیمه اجباری سازمان تامین اجتماعی که باید توسط کارفرما رد شود و مزایای جداگانه از بیمه های غیر اجباری این سازمان دارد، سایر بازنشستگی های سازمان تامین اجتماعی بر اساس نوع قرارداد فی مابین متفاوت خواهد بود. در حقیقت سازمان تامین اجتماعی بر اساس میزان حق بیمه و سابقه پرداخت حق بیمه انواع مختلفی از بازنشستگی را با دریافتی های مختلف تعریف کرده است که مطابق شرایط هر بیمه شده به او تعلق می گیرد. اما به طور کلی و به عنوان یک اصل جامع محاسبه حقوق بازنشستگی مشاغل آزاد، بیمه زنان خانه دار و بیمه کارگران ساختمانی و ... (بیمه های اختیاری تامین اجتماعی) بر اساس مبلغی است که به عنوان حقوق در قرارداد بیمه توافق شده است و بر مبنای آن حقوق به بیمه شده تعلق می گیرد.

بیمه مشاغل آزاد در قالب بیمه اختیاری و غیر اجباری سازمان تامین اجتماعی ارائه می شود. در این مدل از بیمه سازمان تامین اجتماعی نرخ حق بیمه بر اساس آنچه که بیمه شده تصمیم می گیرد، می تواند متفاوت باشد. بدیهی است که هر نرخ بیمه ای به طور جداگانه مجموعه ای از خدمات را برای بیمه شده فراهم می کند یا از او سلب می کند. به طور کلی میزان حق بیمه بر اساس نرخ پرداخت حق بیمه و دستمزد مبنای پرداخت حق بیمه محاسبه و تعیین می شود. طبق ضوابط افرادی که کمتر از پنج سال سابقه پرداخت حق بیمه دارند، این اختیار را دارند که بین حداقل دستمزد مصوب شورای عالی کار تا حداکثر دستمزد مصوب (که معادل هفت برابر حداقل دستمزد است) دستمزد مبنای پرداخت حق بیمه خود را انتخاب کنند که در این صورت نرخ های انتخابی سهم بیمه شده شامل ۱۲، ۱۴ و ۱۸ درصد در دستمزد ماهانه مبنای پرداخت حق بیمه ضرب می شود و حق بیمه یک ماه به دست می آید. بدیهی است که هر چه نرخ انتخابی سهم بیمه بیشتر باشد، سرویس های بیشتری به بیمه شده تعلق می گیرد و بعد از محاسبه حقوق بازنشستگی مشاغل آزاد، مبلغ بیشتری به بیمه شده پرداخت می شود.
در حقیقت هر چقدر دستمزد مبنای پرداخت حق بیمه بیشتر باشد، میزان حق بیمه نیز افزایش پیدا می کند. بدیهی است که هر چه بیمه شده با رعایت مقررات مربوط به دستمزد مبنای پرداخت، حق بیمه خود را بالاتر انتخاب کند، به همان نسبت از سطح بالاتری از تعهدات بلند مدت سازمان تامین اجتماعی از جمله بازنشستگی و از کار افتادگی و فوت بهره مند خواهد شد.

لازم است بدانید که اگر بیمه شده پنج و یا بیشتر از پنج سال سابقه پرداخت بیمه داشته باشد، دستمزد مبنای پرداخت حق بیمه او بر اساس میانگین دستمزد آخرین ۳۶۰ روز قبل از تقاضا به انتخاب متقاضی خواهد بود.
نباید اشتباه کنید که با افزایش دستمزد مبنای پرداخت حق بیمه در دو سال آخر بیمه پردازی می توانید از مستمری بیشتری برخوردار شوید، زیرا دستمزد مبنای پرداخت حق بیمه بر اساس ضوابطی که شرح دادیم، تعیین می شود. پس محاسبه حقوق بازنشستگی مشاغل آزاد باید در قالب همان قوانین و ضوابطی که شرح آن گذشت، در نظر گرفته شود.
مقررات بیمه صاحبان حرف و مشاغل آزاد اجازه نمی دهد که افرادی که بیش از پنج سال سابقه بیمه دارند، بتوانند هر مبلغی را به عنوان دستمزد مبنای پرداخت حق بیمه انتخاب کنند. در واقع محاسبه حقوق بازنشستگی مشاغل آزاد و صاحبان حرف بر اساس دو سال آخر قبل از بازنشستگی که حق بیمه بیشتری پرداخت کرده اند، شدنی و امکانپذیر نیست؛ زیرا به طور کلی انتخاب میزان دستمزد مبنای پرداخت حق بیمه بستگی به میزان سابقه پرداخت حق بیمه متقاضی در زمان عقد قرارداد بیمه دارد.
· بازنشستگی با 35 سال سابقه بدون شرط سنی
· بازنشستگی با 30 سال سابقه با شرط سنی 50 سال برای مردان و 45 سال برای زنان
· بازنشستگی با 42 سال سن و حداقل 20 سال سن برای زنان مشمول قانون کار
· بازنشستگی با 20 سال متوالی یا 25 سال متناوب اشتغال در کارهای سخت و زیان آور بدون شرط سن (ضریب 1.5 برای هر سال سابقه)
· سابقه کمتر از 20 سال متوالی با 25 سال متناوب اشتغال در کارهای سخت و زیان آور به شرط فرسایش جسمی و روحی ناشی از کار با تایید کمیسیون پزشکی ماده 91
· بازنشستگی با 20 سال سابقه و سنوات ارفاقی (حداقل 10 سال) برای جانبازان و آزادگان
· بازنشستگی با 20 سال سابقه بدون شرط سنی برای زنان (ویژه جانبازان)
· بازنشستگی با 20 سال سابقه و 45 سال سن برای زنان معلول عادی
· بازنشستگی با 20 سال سابقه با 60 سال سن مردان و 55 سال سن زنان
· بازنشستگی با 60 سال سن مردان و 55 سال سن زنان با سابقه 10 سال (در این مورد فرد می تواند سنوات کمتر از 10 سال را به شرط سنی حق بیمه واریز کند و بازنشسته شود. البته با 10 روز حقوق)

گرچه این روزها پرداخت حقوق بازنشستگی به بازنشستگان سازمان تامین اجتماعی با تبعیض های فراوان و فاحش انجام می شود و بیشتر از 60 درصد بازنشستگان این سازمان جزء حداقل بگیران هستند و حقوق بازنشستگی آنها کفاف معیشت و زندگی شان را نمی دهد، اما به هر حال در اصل قضیه که بیمه و بیمه داشتن برای هر انسان زنده ای لازم و ضروری است، فرقی ایجاد نمی کند. در حقیقت داشتن بیمه "بایدی" غیر قابل انکار است که هیچ کسی نباید آن را نادیده بگیرد و سبک بشمارد؛ اما از طرف دیگر این مسئولان و مقامات کشور هستند که "باید" کم و کاستی های موجود را برطرف کنند و پرداخت های بازنشستگان را بر اساس نرخ تورم محاسبه کنند.
جمع بندی
برای محاسبه حقوق بازنشستگی مشاغل آزاد از همین فرمولی که شرح دادیم، باید استفاده کنید. کاملا بدیهی است که هر چه قدر حق بیمه پرداخت شده بیشتر باشد، حقوق دریافتی و سایر دریافت های معمول و متداول سازمان بیمه بیشتر خواهد بود.