سرنوشت حقوق بازنشستگی بعد از فوت یکی از موضوعات مهمی است که بسیاری از خانواده ها بعد از فوت سرپرست خانوار در مورد چند و چون آن سوال می پرسند و می خواهند بدانند که آیا محاسبه حقوق بازنشستگی بعد از فوت همچنان پرداخت می شود یا خیر. اساسا یکی از مزایای بیمه این است که بیمه شده نه تنها می تواند خود را از برکات بیمه مستفیض کند، بلکه برای افراد تحت تکفل خود نیز امتیازات بسیاری فراهم خواهد کرد. این امتیازات نه تنها در زمان حیات بیمه شده اصلی جاری و ساری است، بلکه حتی بعد از فوت سرپرست خانوار و بیمه شده اصلی نیز باقی می ماند و بازماندگان می توانند از برکات آن بهره مند شود. البته که شرایطی برای بهره مندی از این برکات و امتیازات وجود دارد که در اکثریت مواقع تمام خانواده ها می توانند از عهده تامین آن شرایط بر آیند و از مستمری استفاده کند.

شاید جالب باشد بدانید که در گذشته (حدود 10 سال پیش) با فوت بیمه گذار سهم همسر 50 درصد میشد و 50 درصد باقیمانده نیز در صورت داشتن فرزند به تعداد فرزندان آنها تعلق میگرفت. اما اگر بازنشسته مستمریبگیر هنگام فوت فرزندی نداشت یا فرزندان او تحت تکفلش نبودند، 50 درصد مستمری، خود به خود حذف و همسر متوفی تنها 50 درصد مستمری را دریافت می کرد. این قانون برای بسیاری از خانواده ها گران تمام میشد و نهایتا منجر میشد که گذران زندگی به سختی صورت بگیرد و مشکلات معیشتی متعددی بعد از فوت بیمه شده اصلی یا مستمری بگیر برای خانواده حادث شود. جالبتر اینکه چنین قانونی برای بازنشستگان کشوری و لشگری مصداق پیدا نمی کرد و و فقط شامل بازنشستگان تامین اجتماعی میشد.
به نقل از رییس کانون عالی بازنشستگان و مستمری بگیران تامین اجتماعی، وجود این نقص در قانون تامین اجتماعی آنچنان برای خانواده های مستمریبگیر تامین اجتماعی دغدغه شده بود که بسیاری از مردان مستمریبگیر حتی هنگامی که در قید حیات بودند نیز از بابت اینکه پس از مرگشان مستمری پرداختی به همسرشان نصف خواهد شد و این وضعیت بازماندگان را در تنگنای مالی قرار خواهد داد، ابراز نگرانی میکردند. نگرانیها و دغدغههای بازنشستگان و همسران آنها از بابت نصف شدن مستمری پرداختی به آنها و نگرانی هایی که از بابت تامین معاش بازماندگان در این زمینه وجود داشت، موجب شد مسئولان سازمان تامین اجتماعی در تیرماه 1390 ماده 83 قانون تامین اجتماعی را مورد بازنگری قرار دهند و این موضوع را اصلاح کنند.
اختصاص حقوق بازنشستگی بعد از فوت به بازماندگان متوفی در حقیقت نشان دهنده حمایتی است که سازمان تامین اجتماعی خود را موظف می داند از بازماندگان متوفی انجام دهد. در حقیقت این یک اصل اساسی در همه قوانین بیمهای است که قانونگذار از آن حمایت کرده است. اما اینکه کدام بازماندگان می توانند از حقوق بازنشستگی بعد از فوت مستمری بگیر استفاده کنند، سوال بسیار مهمی است که بسیاری به دنبال پاسخ آن هستند.

باید بدانید که بر اساس ماده ۸۱ قانون تامین اجتماعی بازماندگان واجد شرایط متوفی مرد که استحقاق دریافت حقوق بازنشستگی بعد از فوتمستمری بگیر را دارند، از قرار زیر هستند:
· عیال دائم بیمه شده متوفی مادام که شوهر اختیار نکرده است؛
· فرزندان متوفی در صورتی که سن آنان کمتر از ۱۸ سال تمام باشد و یا منحصرا مشغول به تحصیل باشند و یا به علت بیماری یا نقص عضو طبق گواهی کمیسیون پزشکی موضوع ماده ۹۱ این قانون قادر به کار نباشند؛
· پدر و مادر متوفی در صورتی که هم تحت تکفل او بوده باشند و هم سن پدر از ۶۰ سال و سن مادر از ۵۵ سال تجاوز کرده باشد و یا آنکه به تشخیص کمیسیون پزشکی موضوع ماده ۹۱ این قانون از کارافتاده باشند و در هر حال مستمری از سازمان دریافت نمی کنند.
لازم است به این تبصرهی ماده 81 قانون تامین اجتماعی نیز توجه داشته باشید که چنانچه همسر فرد متوفی دوباره ازدواج کند، از دریافت حقوق مستمری همسر متوفی محروم می شود، اما در صورتی که شوهر دوم نیز فوت کند، می توانند دوباره از حقوق همسر متوفی اول برخوردار شود.

چنانچه مستمری بگیر زن باشد و فوت کند، حقوق بازنشستگی بعد از فوت او تحت شرایط زیر به بازماندگان اختصاص پیدا می کند:
· شوهر مستمری بگیر فوت شده مشروط بر اینکه تحت تکفل زن بوده باشد و سن او از ۶۰ سال تجاوز کرده باشد و یا طبق نظر کمیسیون پزشکی موضوع ماده ۹۱ این قانون از کارافتاده باشد و در هر حال از سازمان تامین اجتماعی حقوق دریافت نکند، می تواند از مستمری بیمهشده متوفی (زن) برخوردار شود.
· فرزندان مستمری بگیر زن فوت شده در صورتی می توانند از حقوق بازنشستگی بعد از فوت مادر استفاده کنند که اولا پدر آنها در قید حیات نباشد یا واجد شرایط مذکور در بند اول این ماده باشد و از مستمری دیگری استفاده نکند و دوما سن آنها کمتر از ۱۸ سال تمام باشد و یا منحصرا به تحصیل اشتغال داشته باشند و تا پایان تحصیل و یا به علت بیماری یا نقص عضو طبق گواهی کمیسیون پزشکی موضوع ماده ۹۱ این قانون قادر به کار نباشند.
· همچنین پدر و مادر مستمری بگیر زن فوت شده در صورتی که تحت تکفل او بوده باشند و سن پدر از ۶۰ سال و سن مادر از ۵۵ سال تجاوز کرده باشد و یا آنکه به تشخیص کمیسیون پزشکی موضوع ماده ۹۱ این قانون از کارافتاده باشند و در هر حال مستمری از سازمان دریافت نکنند، میتوانند از حقوق بازنشستگی بعد از فوت دخترشان استفاده کنند.

به هر حال حقوق بازنشستگی بعد از فوت برای بازماندگان بر سر جای خودش باقی می ماند و بازماندگان می توانند با خیال راحت از آن استفاده کنند. گرچه شرایطی برای بهره مندی از این حقوق تدارک دیده شده است، اما در حالت کلی اصل بر پرداخت حقوق بازنشستگی بعد از فوت مستمری بگیر به بازماندگان است. از همین جهت است که همیشه تاکید کرده ایم که رد کردن بیمه در روزهای جوانی برای تامین نیازهای روزهای پیری، از کار افتادگی و حتی مرگ یکی از مهمترین اقداماتی است که هر فرد زنده ای باید در زندگی خود انجام دهد.