
منظور از حضانت، همان برعهده گرفتن سرپرستی فرزند است. زمانی که از شرایط حضانت فرزند توسط مادر صحبت به میان میآید، به مواردی اشاره دارد که مادر باید داشته باشد تا بر اساس آنها، نگهداری و سرپرستی فرزند به او واگذار شود.
شرع و قوانین اسلامی موارد متعددی را برای احراز شایستگی هر کدام از والدین برای سرپرستی فرزندان مشترک بعد از طلاق در نظر گرفته است. حال سوال مهم درباره چگونگی گرفتن حضانت فرزند توسط مادر است. به عبارتی دیگر، تحت چه شرایطی مادر میتواند وظیفه نگهداری و سرپرستی بچههای خود را بر عهده بگیرد؟
در این مقاله ما قصد داریم علاوه بر بررسی شرایط حضانت فرزند توسط مادر به این سوالهای مهم در حوزه مشاور حقوقی خانواده هم پاسخ دهیم. اگر به تازگی از همسر خود جدا شدهاید یا قصد دارید با استناد به قانون، فرزندان خود را نزد خود نگه دارید، حتما تا پایان با ما همراه باشید.
در صورتی که زن و مرد از همدیگر جدا شوند، شرایط حضانت فرزندان به صورت زیر خواهد بود:
حضانت فرزند تا 7 سالگی بر عهده مادر خواهد بود و پس از آن و تا سن بلوغ، وظیفه سرپرستی و نگهداری از فرزند به پدر واگذار میشود. زمانی که دختر یا پسر به سن بلوغ رسید، میتواند به صورت آزادانه انتخاب کند که با مادر خود زندگی کند یا با پدر. همچنین در طلاق توافقی، زن و مرد میتوانند حضانت فرزندان را در صورت تمایل برای همیشه به همدیگر واگذار نمایند.
البته هر یک از موارد زیر، میتواند حضانت مادر یا پدر را باطل کرده و فرزند را به دیگری واگذار نماید:
1. تشخیص عدم صلاحیت هر کدام از والدین در زمینه نگهداری از فرزند توسط دادگاه
2. اعتراض پدر یا مادر به نحوه نگهداری از فرزند توسط طرف مقابل
3. داشتن بیماری واگیردار
4. اعتیاد
5. ابتلا به بیماریهای روحی و روانی
6. ارتکاب فساد اخلاقی
7. عدم رسیدگی به فرزند به دلایل مختلف
8. در خطر بودن سلامتی جسمی و روحی فرزند به دلیل زندگی با یکی از والدین
9. آزار و اذیت جسمی کودک
10. اجبار فرزند به انجام امور غیر اخلاقی و غیر شرعی
بنابراین حضانت از فرزند یک امر بسیار مهم است و دادگاه نهایت سختگیری را در این زمینه به خرج میدهد. اینطور نیست که قانون حضانت ثابت بوده و امکان تغییر آن وجود نداشته باشد؛ بلکه کوچکترین کوتاهی در زمینه نگهداری و تربیت فرزند، میتواند حق سرپرستی را از پدر یا مادر و یا در مواردی هر دو بگیرد.
همچنین طبق ماده 1172 قانون مدنی: هیچ یک از والدین زمانی که حضانت فرزند وظیفه اوست، نمیتواند از سرپرستی طفل سر باز زند. در صورت امتناع یکی از والدین، حاکم باید به تقاضای دیگری یا به تقاضای قیم یا یکی از نزدیکان و یا به تقاضای مدعی العموم، نگاهداری طفل را به هر یک از والدین که حضانت به عهده اوست الزام کند و در صورتی که الزام ممکن یا موثر نباشد، حضانت را به خرج پدر و هرگاه پدر فوت شده باشد به خرج مادر تامین کند.

همانطور که گفته شد، حضانت فرزند بعد از 7 سالگی بر عهده پدر خواهد بود. با این وجود، مادر میتواند با اثبات عدم توانایی و صلاحیت پدر در زمینه سرپرستی فرزند، حضانت او را دوباره برعهده بگیرد. برخی از انحرافات رفتاری که مادر با تکیه بر آنها میتواند فرزند را از پدر بگیرد شامل موارد زیر هستند:
· ابتلا به بیماریهای عصبی و روانی
· ضرب و جرح کودک
· سوءاستفاده از طفل
· اعتیاد به مواد مخدر
· ارتکاب فحشا و اعمال غیر اخلاقی
توجه داشته باشید که در صورتی که مادر بتواند حداقل یکی از این موارد را با سند و مدرک کافی به دادگاه اثبات کند، حضانت فرزند از پدر سلب و مجددا به او واگذار خواهد شد. همچنین مادر میتواند با بخشیدن برخی از حق و حقوق خود از جمله مهریه، اجرت المثل و ... به همسر سابق خود، حضانت فرزند را از او بگیرد (در صورت رضایت مرد).
در نهایت باید به این نکته هم توجه داشته باشید که بر اساس قانون مدنی و به فرمان و حکم امام خمینی (ره)، در صورتی که جدایی از مادر سبب عسر و حرج یا مشکلات روحی و روانی برای فرزند شود، دادگاه میتواند با رای خود، حضانت را به مادر واگذار نماید.
مطابق با ماده ۱۱۹۸قانون مدنی: پدر که موظف به پرداخت نفقه است و توانایی مالی برای پرداخت نفقه را نیز داشته باشد، به گونهای که با پرداخت نفقه در وضعیت معیشت خود دچار سختی نشود، باید به تعهد خود که پرداخت نفقه است، عمل کند.
مطابق با ماده بیان شده پدر موظف است نفقه اولاد خود را بپردازد (حتی در صورتی که حضانت با مادر باشد) و در صورتی که توانایی مالی برای پرداخت نفقه را ندارد، پرداخت نفقه برعهده جد پدری فرزند یعنی پدربزرگ فرزند خواهد بود.
هنگامی که پدر از پرداخت نفقه فرزند امتناع کند، امکان شکایت از او وجود دارد و مادر میتواند به دلیل عدم پرداخت نفقه فرزند از پدر شکایت کند. همچنین مطابق با قانون مجازات اسلامی در صورتی که پدر توانایی مالی برای پرداخت را داشته باشد، اما از پرداخت نفقه خودداری کند، به حبس ۳ ماه و یک روز تا ۵ ماه محکوم خواهد شد.
در پایان باید به این نکته هم اشاره کنیم که برای انجام این مدل از کارهای حقوقی، حتما بهتر است با یک مرکز مشاوره خانواده به صورت تلفنی و آنلاین تماس گرفته و با مشاور وکیل خانواده صحبت کنید.
علی رغم آنکه در قانون مدنی، ازدواج مجدد مادر، از موارد سلب حضانت از او بر شمرده شده، اما با در نظر گرفتن ماده 45 قانون حمایت خانواده که بر رعایت مصلحت طفل تاکید دارد، ازدواج مادر، به خودی خود، سبب سلب حضانت از وی نشده و تنها در شرایطی، حضانت فرزند در صورت ازدواج مجدد مادر، از مادر، سلب میشود که این امر، خلاف مصلحت فرزند دختر یا پسر باشد.
بر اساس ماده 1170، مادری میتواند حضانت فرزندش را بر عهده بگیرد که مجنون نباشد و یا ازدواج مجدد نکرده باشد که البته بر اساس ماده 45 قانون حمایت خانواده، صرف ازدواج مجدد مادر، سلب کننده یا مانعی برای حضانت او نخواهد بود و مصلحت طفل، معیار تصمیم قاضی است.
منبع: کارمنتو تخصصیترین سایت ارائه دهنده مشاوره کسب و کار و در سایر حوزههای حقوقی، بیمه و ...