میدانیم که کوه اورست در مرز نپال و تبت با بلندای ۸۸۴۸ متر از سطح دریا بلندترین نقطه کره زمین است. به عبارت دقیقتر قله اورست بلندترین نقطه زمین نسبت به میانگین سطح آبهای آزاد است (مبنای رایج محاسبه ارتفاع) ولی اورست دورترین نقطه سطح زمین نسبت به مرکز آن نیست.
زمین یک کره کامل نیست و به دلیل نیروی گریز از مرکز ناشی از گردش آن به دور خود، در قطبها اندکی فشرده و در استوا اندکی برآمده است؛ به همین دلیل شعاع استوایی زمین حدود ۲۱ کیلومتر بزرگتر از شعاع قطبی و ۷ کیلومتر بزرگتر از میانگین حجمی شعاع زمین است (شعاع استوایی زمین: ۶۳۷۸ کیلومتر، شعاع قطبی زمین: ۶۳۵۶ کیلومتر، میانگین حجمی شعاع زمین: ۶۳۷۱ کیلومتر +). از این رو دورترین نقطه نسبت به مرکز زمین قله کوه چیمبورازو در اکوادور است که فقط یک درجه پایینتر از خط استوا (جایی که بیشترین برآمدگی زمین در آنجاست) قرار دارد (عرض جغرافیایی ۱ درجه و ۲۸ دقیقه جنوبی). ارتفاع این قله ۶۲۶۸ متر بالاتر از سطح دریا است ولی به دلیل برآمدگی زمین در استوا، این قله ۲۰۷۲ متر دورتر از مرکز زمین نسبت به قله ۸۸۴۸ متری اورست در عرض جغرافیایی ۲۸ درجه شمالی است و در نتیجه میتوان گفت که چیمبورازو نزدیکترین نقطه زمین به ستارگان است. +

و اما ایران
قله دماوند با ارتفاع دقیق ۵۶۰۹.۲ متر بلندترین نقطه ایران نسبت به سطح دریاست که در عرض جغرافیایی ۳۵ درجه و ۵۷ دقیقه شمالی قرار دارد ولی آیا امکان دارد قلههایی مانند هزار در کرمان یا قله قاشمستان دنا در زاگرس که در جنوب کشور و عرضهای جغرافیایی پایینتر از دماوند قرار دارند، با وجود ارتفاع کمتر نسبت به سطح آبهای آزاد، نسبت به مرکز زمین در فاصله بیشتری از دماوند قرار داشته باشند؟
در این وبسایت میتوان با وارد کردن عرض جغرافیایی و ارتفاع یک نقطه از سطح دریا، فاصله آن نقطه تا مرکز زمین را به دست آورد. عرض جغرافیایی باید به صورت درجه و اعشاری (Decimal Degrees) وارد شود. برای تبدیل مختصات از حالت D,M,S (درجه، دقیقه، ثانیه) به Decimal Degrees از این صفحه استفاده کنید.
با وارد کردن عرض جغرافیایی دماوند (35.955556) و ارتفاع آن از سطح دریا (5609.2 متر) مشخص میشود که قله دماوند 6376.414 کیلومتر تا مرکز زمین فاصله دارد.

با وارد کردن عرض جغرافیایی کوه هزار (29.511667) ارتفاع آن از سطح دریا (4501 متر)، فاصله کوه هزار تا مرکز زمین 6377.481 کیلومتر بهدست میآید که نشان میدهد فاصله این قله نسبت به مرکز زمین بیشتر از دماوند است. به عبارت دقیقتر، قله هزار 1068 متر نسبت به دماوند از مرکز زمین دورتر است و میتوان گفت نزدیکترین نقطه ایران به فضا و ستارگان است.

در جدول زیر این محاسبات با استفاده از همان سایت برای چند قله دیگر در عرضهای میانی و جنوبی کشور انجام شده که نتایج آن را در شکل زیر میبینید.

همانطور که در ستون سمت چپ دیده میشود، علاوه بر کوه هزار، قلههای دیگری مانند قاشمستان دنا، شاه، جوپار، پلوار و حتی قلههای زیر ۴۰۰۰ متری تفتان و بزمان نیز نسبت به دماوند در فاصله بیشتری از مرکز زمین قرار دارند؛ ولی قلههای کلونچین (زردکوه)، سنبران (اشترانکوه) و شیرکوه یزد با وجود داشتن ارتفاع بالاتر از ۴۰۰۰ متر، به دلیل قرارگرفتن در عرض جغرافیایی بالاتر نسبت به قلههای جنوب کشور، نسبت به دماوند در فاصله کمتری از مرکز زمین قرار دارند.
توضیح: ارتفاع و مختصات جغرافیایی کوهها از فهرست بلندترین کوههای ایران و اطلاعات هر کوه در ویکیپدیای فارسی و بانک اطلاعات ۳۱ قله مرتفع ۳۱ استان ایران در سایت فدراسیون کوهنوردی برداشت شده است.
هادی کریمی
۲۷ مرداد ۱۴۰۰