
هر کسب و کار، در ابعاد کوچک یا بزرگ که با هدف ارایه یک محصول و یا یک خدمت به وجود میاد، آدمهای زیادی رو دور هم جمع میکنه. خیلی قبلتر ها، شاید قبل از انقلاب صنعتی اروپا، لازم نبود این همه آدم همدیگر رو بشناسن، دور هم جمع بشن تا کاری رو صورت بدن. اما حالا قضیه فرق میکنه. آدمهای زیادی با سطح معلومات متنوع کنار هم جمع میشن و ناچارن از قواعدی تبعیت کنند تا به هدفشون برسن. اما در نهایت افتخار این محصول یا خدمت از آنِ آدمهای مشخصی میشه. مثل مدیر پروژهها، کارشناسان ارشد و ... اما بقیه کارمندان علیرغم فعالیت توی پروژه فقط نظارهگر ماجرا هستند.
مدیرها معمولا برای اینکه کارمندانشون حرفهایتر بشن. جای رشد بهشون میدن به طرق مختلف و به ظاهر همه شانس برابر برای ارتقا سطح علمی یا فنی دارن اما در واقع توی لایههای پایین این اتفاق نمیافته.
منظور از لایههای پایین چیه؟ هر کارمندی برای فروش دانش و مهارت خودش معمولا مبلغی رو طلب میکنه که این هزینه به شرکت تحمیل میشه. به همین دلیل معمولا شرکتها متشکل شدن از یک یا دو نفر آدم حرفهایی که قرار مشکلات اساسی رو حل کنن، پروژه رو هدایت کنند و تیم رو جلو ببرن، چند آدم متوسط که تعدادشون بسته به حجم پروژه از حرفهایها بیشتره و در نهایت آدمهای سطح پایین که دانش و مهارت کمتری دارن و بر حسب اتفاق کارهای پر حجم روی دوش این کارمندهاست. کسایی که همیشه نظارهگر پاداش گرفتن، اضافه حقوق قابل توجه قشر بالایی هستند.
اما این قشر پایین معمولا مثل ربات عمل نمیکنند، گروه اونها رو نادیده میگیره اما خودشون دست به کار میشن و سعی میکنن توی پروژهها نقش فعالتری ایفا کنن. این چیزیه که مدیر میبینه اما مساله اصلی چیزی که مدیر نمیبینه، استثمار شدن این لایه کارمند توسط لایههای بالاییست. خردهکارها با حجم بالا و یا تکرار پذیر که قسمتی از وظایف لایههای بالاتر هست به لایههای پایین سپرده میشه، کارهایی که زمان زیادی رو از آنها میگیره و چیزی به دانششون اضافه نمیکنه. یه مثال میزنم، یک برنامهنویس ارشد رو تصور کنید که برای قسمتی از کارش قرار یک فایل اکسل رو به برنامهاش وارد کنه اما قبل از اون باید تک تک دادهها رو با چند سند مکتوب مطابقت بده. برنامهنویس ارشد در این مورد کار رو به لایههای پایینتر ارجاع میده و به طوری اونها رو استثمار میکنه. کارمندهای لایه پایین سرمست از اینکه توی یک پروژه بزرگ نقش فعالتری دارن و به خیل خودشون دارن ارتباطشون رو قویتر میکنن این کار رو قبول میکنن. اما بعد از تکرار این موضوع توی پروژهها متعدد و در نهایت عدم پیشرفتشون دچار سرخوردگی میشن و کمکم بحران شروع میشه، گروه یکپارچگیش رو از دست میده، بیاعتمادی بین اعضا بالاتر میره و عدم دقیق بودن وارد کار میشه و پروژه پایانی پر از ایرادات متعدد میشه و چارهای برای مدیر بالادست نمیمونه جز جایگزین کردن این کارمندان و تجربه تکرار این چرخه.
متاسفانه خیلی از کتابهای مدیریت، برای مدیرها نوشته شده و نه لایههای پایینی، جایی که داره قسمت اصلی ماجرا اتفاق میافته.