
البته با ضرب المثل اصلی آشنا هستم؛ به اهمیت چشم در میان اعضاء بدن واقفم و بخوبی میدانم یادگیری از راه دیدن سی درصد و از راه شنیدن بیست درصد است. حتی میدانم بیشتر داده های مغز ما از طریق چشم دریافت میشود. هیچ نمیخواهم مزایای دیدن را کتمان کنم و البته دانش آن را نیز ندارم. ولی باز احساس میکنم یک جای کار میلنگد، چیزی هست که سر جایش نیست. براستی آیا اهمیت شنیدن نسبت به دیدن تا این اندازه کم است؟ البته قضاوتمان در این باره نباید تا این اندازه صفر و یکی باشد، ما پیچیدگیهای مسئله را نادیده گرفته ایم و به آن همچون مسیری راست و بی پیچ و خم نگریسته ایم و به صورت ناخودآگاه «نیوشیدن»[1] را به حاشیه برده ایم.
خوب حالا که چی؟ هیچی... در حقیقت فقط دوست دارم دغدغه ام رو با شما در میان بگذارم و بدانم تا چه اندازه این درکم از زندگی درست است!؟ چه مقدار اساسا این قضیه اهمیت دارد؟ آیا این موضوع برساخته ذهن انسان است یا ماهیتی ذاتی دارد؟ بقیه آدمها همچین حسی را درک میکنند؟ اگر واقعیت این مسئله برخلاف باورهای ما باشد دلایل تکاملی سبب آن شده؟ تلاش برای بقا تاثیر گذاشته؟ ریشه این موضوع به چند هزار سال پیش برمیگردد؟ اصلا بشر، ابتدا حرف زده یا نقاشی کرده؟ فرهنگ شفاهی در حال سپردن میدان به فرهنگ مکتوب است؟ اگه دستگاه فونوگراف[2] قبل از نقاشی و خط اختراع میشد داستان تغییر میکرد؟ مشکل توسعه یافتگی به شفاهی یا کتبی بودن فرهنگ مرتبط است یا صرفا ثبت کردن فرهنگ اهمیت داشته؟
از زمانی که انسان شکارچی-دوره گرد[3] نیاز پیدا کرد با همنوعان خودش در حال و آینده ارتباط برقرار کند تا به امروز، از روشهای مختلفی برای این هدف بهره برده است از نقاشی کردن تا نوشتن، از نواختن تا رقصیدن و از حرف زدن تا فیلم ساختن، همه در راستای برقراری رابطه بین افراد در زمانها و مکانهای مختلف بوده است. گویی همه هنرها در ابتدا قصد پیوند زدن انسانها به هم رو داشتند تا با تماس برقرار کردن بتوانند انتقال تجربه، خطر و دانش را آسانتر کنند و پس از گذر زمان در مسیر تکامل، این مهارتهای ارتباطی برای انسان جنبه سرگرمی پیدا کردند. جالب اینجاست که لزوما هیچ کدام از این هنرها یا روشهای ارتباطی، برتری ذاتی بر دیگری ندارد مگر بر اساس تاثیر تئوری انتخاب داروین دسته بندی شوند که احتمالا با ارزشهای موجود همخوانی داشته باشد.
شنیدن به صورت خالص (بدون تصویر) حدود صد و پنجاه سال[4] است که امکان ضبط و ثبت رو یافته است. قبل از آن هزاران سال حرفهای مهم برای ثبت مکتوب میشدند و هنوز هم میشوند و این فرهنگ طی سالها ماندگار گردیده، طوریکه در حرف زدن جسورتر شدیم و در نوشتن محافظه کارتر. چون میدانیم پاسخگو نوشته باید بود ولی حرف زدن حتی درصورت ضبط شدن احتمال اصلاح دارد و بار حقوقی چندانی هم بر آن مترتب نیست. همین موضوع ناخودآگاه به ما این حس رو داده که حرف زدن بدون اندیشیدن ممکن است. افراد تلاش چندانی در بهتر صحبت کردن و تصحیح گفتارشان ندارند.
با گسترش فن آوری و راحت شدن ضبط صدا، گویی آدم متوجه شده باید آگاهانه تر صحبت کند و حرفها هم نیاز به ویرایش دارند، گاهی باید یه بخش از حرفها رو پاک (یاد داستان مایع حرفشویی در کتاب ادبیات دبیرستان افتادم) و حرف جدید رو جایگزین کرد، گاهی باید فایل رو کلا حذف و دوباره ضبط نمود. با توجه به قابلیت لحن که انتقال پیام را راحتتر میکند اگر ویرایش صدا آسانتر و سریعتر شود میتوان منتظر تغییرات شگرفی در سطح روابط و ارتباطات بود: احتمالا در آینده بشر از حرف زدن و شنیدن بیشتر استفاده کند، برای آگاهانه صحبت کردن وقت بیشتری را صرف نماید که این خود شاید به فرهنگ گفتگو یاری بیشتر رساند، سوتفاهمات چتی کم شود، شاید امضا صوتی هم متداول گردد، اسناد چاپی به اسناد صوتی تبدیل شوند، ممکن است حتی پخش x2 و چندx جای تندخوانی و روزنامه ای مطالعه کردن رو بگیرد.
ظاهرا تکنولوژی میتواند فرهنگ چند هزارساله بشریت رو تغییر بدهد چه بسا استقبال اخیر از پادکست را در همین راستا بتواند تفسیر کرد.
[1] گوش فرا دادن، پذیرفتن سخن
[2] دستگاهی که ادیسون برای ضبط صدا اختراع کرد
[3] Hunter-gatherer
[4] اگر فرض کنیم ادیسون در سال 1877 ضبط صدا رو اختراع کرده باشه