داستان شرکتهای انحصارطلب در ایران تمامی ندارد و هرجا که بوی پول به مشام عده‌ای می‌خورد، بنابر ماهیت و اخلاقشان بنارا بر درو کردن بازار گذاشته و با تزریق پول‌های میلیونی آن هم به دلار به بازاری که امیدی به کسب درآمد به ریال هم در آن وجود ندارد؛ فضا را قبضه کرده و عرصه را بر فعالین مستقل تنگ کرده اند.
شرکتهای انحصارطلب و قبضهٔ فضای کسب‌وکار در محیطی مصموم با پول‌های بادآورده!
داستان شرکتهای انحصارطلب در ایران تمامی ندارد و هرجا که بوی پول به مشام عده‌ای می‌خورد، بنابر ماهیت و اخلاقشان بنارا بر درو کردن بازار گذاشته و با تزریق پول‌های میلیونی آن هم به دلار به بازاری که امیدی به کسب درآمد به ریال هم در آن وجود ندارد؛ فضا را قبضه کرده و عرصه را بر فعالین مستقل تنگ کرده اند.
اگر به عقب بازگردیم (مثل اینکه بازگشت به عقب بهتر است از به عقب برنگشتن!) و در زمانی که هنوز اینترنت در ایران کاربران خاصی داشت و محدود به ارائه خدمات خاص از طرف برخی شرکتها مانده بود، نه خبری از انحصارطلبی بود و نه خبری از مافیا در شرکتهای فناوری و دانش‌بنیان. اما وقتی پتانسیل این کسب‌وکارها با گشترش نفوذ اینترنت افزایش یافت، عده‌ای را قلقلک کرد که وارد این بازار شوند. اما همانطور که ذکر شد این اشخاص که دانشی از این موضوعات نداشتند ابتدا وارد عرصه می‌شدند و سپس مدارکی را با گذراندن یک دوره فشرده اخذ کرده و یک شبه خود را متخصص و بیل‌گیتس ایران معرفی می‌کردند!
این فضا تا جایی پیش رفت که در فضای پسابرجام شرکتهای استارتاپی چون قارچ با کپی‌برداری از ایده‌های شرکتهای آمریکایی و مالزیایی وارد بازار شدند و هرکس میخواست با ۲۰ میلیون تومان استارتاپ راه اندازی کند!
دولت تدبیر و امید و امیدهایی که بر بادرفت!
با روی کار آمدن دولت تدبیر و امید و کمتر شدن تحریم‌ها، امید می‌رفت با باز شدن فضای کسب‌وکار و گسترش نفوذ اینترنت و روی کار آمدن دولتی میانه‌رو در کشور، بستری فراهم شود تا فعالین IT و برنامه‌نویسان وضعیت بهتری داشته باشند.
اما عده‌ای که پولهایشان را در بازارهای کاذب و سفته‌بازی (ارز، مسکن، طلا، واردات و خودروسازی) چندین‌برابر کرده بودند (از هر جناح و با هر عقیده) و اصطلاحا پولشان از پارو بالا می‌رفت و با وجود داشتن سرمایه ٔارزی و غیرمنقول فراوان، هنوز دغدغه حفظ سرمایه داشتند، برای پولشویی، گسترش نفوذ تبلیغاتی و… وارد بازار شدند و فضا را بر دیگران آنچنان تنگ کردند که شرکتهای استارتاپ مستقل با از بین رفتن فضای ایجاد شده بعد از برجام و قطعی اینترنت و پاندمی کرونا، دیگر یارای مقاومت نداشته و از صحنه حذف شدند.
اسنپ که در ابتدا و در همان فضا و با سرمایه‌گذاری خارجی و داخلی پا به عرصه گذاشت، با در اختیار داشتن منابع مالی متنوع توانست نفوذ خود را گسترش دهد. تا سال ۹۶ این شرکت تنها در کار تاکس‌های اینترنتی و به تقلید از اوبر فعالیت می‌کرد. اما بعدا با گسترش نفوذ خود در عرصه‌های دیگر همچون تحویل اینترنتی غذا و خرید شرکتهای دیگر شروع به بستن قراردادهای مشوق و انحصاری کرد که اگر هر یک از این قراردادها در یک کشور اروپایی تنظیم می‌شدند، این شرکت تاکنون به میلیون‌ها دلار جریمه محکوم شده بود. اما قانون تجارت و جلوگیری از انحصار و رقابت در ایران بسیار قدیمی است و برخی از بندهای آن از زمان پیدایش قانون تجارت هنوز تغییر نکرده است. این در حالی است که فضای کسب و کار مخصوصا در اینترنت با فضای سال‌هایی که این قوانین تصویب شده‌اند بسیار تغییر کرده است.
تنها اسنپ نیست که چنین کرده است بلکه این نوکیسگان پولهایشان را هرجا برده‌اند و هر استارتاپی را که خریده‌اند برای دروکردن رقبا آمده بودند. وقتی وارد VOD شدند، طوری دیگر شرکتها و حتی وب‌سایتهای مستقل دانلود ویدئو را به بهانه کپی‌رایتی در نزد اذهان عمومی (که خود بزرگترین ناقض آن هستند) و عفاف و حجاب، نزد مسئولین، بستند. یعنی به بهانه رعایت نشدن اصول و قوانین نزد این سایتها به نهادهای حکومت فشار می‌آوردند که یا اینها را ببندید و اگر نه چه‌کسی محتوای سانسور شده می‌بیند آن هم غیر رایگان و در زمانی که سایتهای رایگان در کشور فعالند و سانسور هم ندارند! و از آن طرف، نزد افکار عمومی موضوع را طوری وانمود می‌کردند که دلسوز فرهنگ و هنر فارسی و درآمد هنرمندان هستند!
آپارات، سایتی است که عمده درآمدش به دلیل اشتراک ویدیو توسط کاربران است. اما اگر صاحب آرشیوی به بزرگی صداوسیما هم باشید، درآمدتان از آپارت یک هزارم درآمد مشابه با چنین محتوا و بازدیدی از یوتوب هم نیست.
پس چرا هنوز آپارات روی پا است؟ به دلیل آنکه پولی که باید به تولیدکنندگان محتوا بدهند را خرج بیلبوردهایش برای صباویژن و محصولات هلدینگش می‌کند! حال بر همه ما واضح است که با وجود تمامی ننه من قریبم‌های این شرکت که خود را مستقل و تحت فشار صداوسیما هم نشان می‌دهند.
اگر یک فرد عادی مانند من و شما بخواهد فعالیتی چون آپارات و فیلیمو داشته باشیم و هفتادر درصد درآمد را هم به منتشرکنندگان ویديوها بدهیم آیا می‌توانیم به فعالیت خود ادامه دهیم؟ آن هم اگر صداوسیما با ما آن طور که وانمود میکنند دشمنی هم داشته باشد! پاسخ از پیش معلوم است . که ما بدون حمایتهای خاص، با هزاران سختی و فشار مواجه می‌شویم.
مشکل در چیست؟ چرا با وجود آنکه می‌دانیم این شرکتها دارند چه کار میکنند، فضا را باخته و آنها را در بازیی می‌بینیم که از پیش برنده هستند! اگر استارتاپهایی به وجود آیند که تمامی خدماتی را که این نوکیسگان عرضه میکنند را به صورتی عادلانه عرضه کنند، دیگر آنها چنین نمی‌کنند؟
چگونه با دستان خالی جلوی این غول‌ها بایستیم؟ نگارنده خود به سختی‌های زندگی در ایران و نیاز به کسب درآمد روتین آگاه هستم! اما یک بار هم که شده ما برنامه‌نویسان باید به خود آییم و از زیر بار بردگی شرکتها و نوکیسگانی که فکر میکنند چون پول‌دارند پس می‌توانند هر کاری بکنند را بگیریم. چاره کار در ایران ساخت و گسترش نرم افزارهای آزادی و متن‌بازی است که جا را برای گسترش انحصار تنگ می‌کند. اگر گروهی برنامه نویس دور هم جمع شوند و بدیل جدیدی برای نرم افزارهای فعلی ایجاد کنند، اطمینان داشته باشید درآمدشان بسیار بیشتر از حقوق‌هایی است که دریافت میکنند.
ما برنامه‌نویسان باید چه کار کنیم؟ ابتدا باید همایش‌های برنامه نویسی را در اینترنت ایجاد و فروم‌هایی را ایجاد کنیم که در آن به بحث و تبادل نظر بپردازیم و با ایجاد بنیادی غیر انتفاعی به گشترش نرم‌افزارهای آزاد در ایران کمک کنیم. نرم‌افزار آزاد در ایران باید راه خود را برود و نیازهای جامعه خودمان را هم در نظر بگیرد. اگر در دنیا مشکل طفداران نرم‌افزار آزاد با انحصار شرکتهای چندملیتی و بزرگ مثل گوگل و مایکروسافت و ... است، ما در ایران مشکلمان پیچیده‌تر است و مشکلات ما بسیار بزرگتر هستند.
اگر استپ بی‌رقیب شود و تمام شرکتها را درو کند، آنگاه هر کس را بخواهد استخدام می‌کند و هر قدر هم که بخواهد حقوق می‌دهد. آنگاه ما که نه صنفی داریم و نه اتحادیه‌ای! آیا حقوق دو الی سه میلیونی و حداکثر شش میلیونی، آن هم در شرایطی که باید با حداکثر حقوق، حداقل چهار ماه کارکرد تا اگر هیچ‌چیز گرانتر نشد، به زحمت یک لب‌تاپ ساده تهیه کرد.
با این تفسیر آیا انصاف است که این حقوق ناچیز را هم نوکیسگانی که خود را هم Co-Founder می‌خوانند! به حداقل حقوق قانون کار کاهش داده‌اند و از آنسو طوری رقبا را کنار زده‌اند که مخیر به انتخاب فقط خودشان باشیم. از طرف دیگر هم که از برنامه‌نویسان در زمان استخدام سفته‌های میلیونی می‌گیرند آن‌هم به بهانه تضمین. این سفته‌ها دقیقا همان چیزی است که از ما برده می‌سازد تا هرچه میکنند دم نزنیم. چون سفته‌ها را برخی حتی بدون ذکر در قرارداد می‌گیرند و همچون مهریه عندالمطالبه شده‌اند.
به پا خیزیم!!!!
نگارنده خود در تلاش است با گسترش اطلاع‌رسانی و گسترش نرم‌افزارهای آزاد و رایگان در هر عرصه و ایجاد بستری برای برنامه‌نویسان برای رشد و توسعه نرم‌افزارهای اینترنتی و موبایل، این موضوع که ما نمی‌توانیم را که این شرکتها مدام در همایشهایشان تکرار و به برنامه‌نویسان القا میکنند را به می‌توانیم تغییر دهیم. اگر ما نرم‌افزارهایی رایگان یا متن‌باز عرضه کنیم که هر محصولی که اینها در آن انحصار ایجاد کرده‌اند، انحصار شکسته شود و با هم متحد باشیم! آنگاه انحصارطلب شکست می‌خورد.
من و دوستانم می‌خواهیم چه کار کنیم؟
الف: فاز اول
۱- اطلاع‌رسانی مستمر و تلاش جهت گسترش آگاهی از خطر انحصار در فضای استارتاپی کشور و جلوگیری از تبدیل شدن صنعت IT به صنعت مافیایی خودرو که تبل رسواییش به مجلس هم رسیده
۲- هرکاری نیازمند پول است پس در ابتدا ایجاد پرتالی برای نوشتن و خواندن، آموختن و آموزاندن با مخاطبینی گسترده‌تر و تلاش برای افزایش بازدید و کسب درآمد
۳- گسترش نرم افزارهای آزاد و معرفی نرم‌افزارهای آزاد ایرانی و برگزاری همایش و ایجاد فروم از درآمد کسب شده
۴- تاسیس بنیاد غیر انتفاعی برای حمایت از استارتاپ‌های آزاد و مردمی از حمایتهای مردم و درآمد کسب شده
فاز دوم:
۱- توسعه نرم‌افزار آزاد و حمایت مالی و تبلیغاتی در پرتال (فوق‌الذکر) از کسانی که استارتاپی جدید خلق کنند
۲- ایجاد چند استارتاپ با مدلی اقتصادی جدید مبتنی بر نرم‌افزار آزاد و متن‌باز و بازاریابی شبکه‌ای در جهت شکست انحصار شرکتهای فعال که انحصارا بازار را در اختیار دارند و تبلیغ و تشویق برنامه‌نویسان برای توسعه نرم‌افزارهای آزادی که ایجاد می‌شوند و توزیع درآمد نرم‌افزارها در بین تمامی کسانی که در توسعه نرم‌افزار و بازاریابی شریک بوده‌اند. به این صورت که اگر یک نرم‌افزار n مقدار در آمد داشته است. سود خالص بین تمامی کسانی که مشارکت داشته‌اند بر اساس میزان خطوط کدی که نوشته‌اند و کارکردشان تقسیم خواهد شد.
من اگر بنشینم تو اگر بنشینی چه کسی برخیزد!!!
این کارهایی است که من و دوستانم به ذهنمان رسیده است! شما نیز به عنوان برنامه‌نویس می‌توانید خودتان به هر روشی که فکر می‌کنید می‌تواند جلوی انحصار را بگیرد.
اولا: برای خود و گروهی که تشکیل داده‌اید، کسب در آمد ایجاد کنید تا وابسته به اینها نباشید.
ثانیا: اگر تنها هستید، با کارنکردن برای انحصارطلبان و حفظ استقلال مالی به فعالیت برای شرکتهایی اقدام کنید که خودتان ایجاد می‌کنید یا برنامه‌نویسانی ایجاد کرده‌اند که در رقابتی سالم هم به حقوق شما احترام می‌گذارند و هم با ایجاد انحصار موجب از بین رفتن فضای سالم و رقابتی در استارتاپ‌ها نمی‌شوند.
در فضای رقابتی است که هم نوآوری افزایش خواهد یافت و سرونوشت فارق‌التحصیلان رشتهٔ مکانیک برای ما هم رقم نمی‌خورد چه فارق‌التحصیلان دلسوزی که به دلیل همین شرایط یا مجبور به مهاجرت شده‌اند یا با درآمد ناچیز مجبور به کارکردن در شرکتهای ایران‌خودرو و سایپا شده‌اند. این سرنوشتی است که اگر دیر بجنبیم دیر یا زود گریبان برنامه‌نویسان و فعالین ITرا هم خواهد گرفت.
آنچه پند و نصیحت بود گفتم! امید است به خود بیاییم و یکبار هم که شده به توانایی‌های خودمان به عنوان برنامه‌نویس آگاه شویم و بدانیم ما اگر در گروه‌های چندنفره جمع شویم، درآمدهایی را می توانیم داشته باشیم که هیچ شخصی از شرکتهای انحصارطلب تا امروز دریافت نکرده است.
