
برهم نهی سه زمان خطی:
مرشد دوگن[1] نقل کرده است "زمان از حال به گذشته میرود".شن ریو سوزوکی استاد معاصر ذن در کتاب "ذهن ذن ذهن آغازگر" [2]داستانی نقل میکند از یوشت سونه که جنگاور بسیار معروفی و دلاوری در ژاپن بود.همسرش در دل تنگی دیدار او پس از رفتنش به نبرد برای او شعری سرود(( همان سان که نخ از دور قرقره اش باز میشود، میخواهم گذشته اکنون شود)
حاصل برخورد سطور بالا با ذهن نگارنده :
زمان خطی یا چسبیدن ناآگاه به تعریف هستی شناسانه زمان برای سوژه غیر آغازگر همیشه، یک در خود فروبستگی در زمان گذشته است. حال که به معنی الان همیشه از چنگ سر میخورد پس هرگز تجربه زمان الان برای سوژه فراچنگ آوردنی نیست(منجمد نمیشود) لذا لحظه الان همیشه در کسری از ثانیه گذشته است و بر رسوبات تلمبار میشود.(نویسندگان بسیاری در وصف نیروی حال سطور و کتبی قطور نوشتند و مخاطبان بسیاری بر آن تکیه میکنند و جهان سرمایه داری نیز بعنوان ارباب این بردگان تکیه محکمی بر "در حال زیستن" دارد که این موضوع در خود یک غایت اندیشی متافیزیکی یا الهیاتی دارد که در پوسته سکولار پیچیده شده و همه برای نگارنده قابل نقد بوده که در این مجال نمیگنجد اما عجالتا اشاره میشود به اینکه مفهوم حضور در لحظه اگر برای فرار از گذشته یا رهایی از نگرانی آینده استعمال شود که غالبا بر همین منوال تجویز میشود، چیزی جز بیشتر در خودفروبستگی ندارد لحظه حال معنی جز آغزگری ندارد، آغزاگری توسط سوژه ی آغازگر)
گذشته که گویی به چشمانمان چسبیده چون عینکی نامرئی و تمام دنیای "تازه" از این فیلتر کهنه دریافت میشود یا بعبارتی پروسه شناخت برای سوژه غیر آغازگر چیزی جز فریب نیست! شناختی بر پایه اطلاعات کهنه که حتی اندک مجالی برای بازشناسی در لحظه برخورد با سوژه به او نمیدهد و سوژه نیز بر پایه تاریخمندی خود بی لحظه ای درنگ آن فریب دلپذیر را چون واقعیت میپذیرد زیرا تاب آوری پرسشگری و دوباره دیدن با چشمان شسته را ندارد، آینده هم که چیزی جز بازنمایی گذشته بر زمان تقویمیِ نیامده نیست که به تعریفی همان ترس نام دارد.از آنجا که بی تعینی (یا همان مرگ) ترسناک ترین ترین مفهوم برای بردگان است چه بهتر که آینده را از گذشته برداشت کنیم تا بلکه قسمی تعین به آن بخشیم! آینده همچون فیل قرمزیست در حال پرواز با خرطومی آتشین!!!
ولی در برداشت پدیدار شناسانه ی زمان، ترتیب سه زمان خطی بصورت حال -آینده- و نهایتا گذشته است! اگر ذهن بعنوان تولید کننده زمان خطی مارا از دروازه عبور نمیدهد((اشاره ای به کتاب کهن و بی بدیل دروازه بی دروازه نوشته مومون کان) [3]پس من بعنوان سوژه می بایست حتی توانایی تعریف خود آیین از زمان را هم داشته باشم، از این رو:
1- لحظه حال لحظه آغازگری رویداد توسط سوژه است به معنای فرصت شکل دهی ، یا لحظه آگاه شدن از "فرصت پذیرش آنچه هستِ رویداد" به معنای شکل پذیری(نه انعطافی منفعل یا دریدایی که نظام برده ساز میخواهد به ما حقنه کند بلکه همان خاصیت پلاستیک و انفجار گونه بتعریف کاترین مالابو[4] یا بتعریف نگارنده توان تاب آوری فرارونده،موجه شونده و فعال در مواجه با رویداد
. 2- اگر نقطه آغاز گری رویداد یعنی زمان حال توسط سوژه تعریف/دریافته شود، آینده را به سادگی میتوان گفت "آن جهتی که سوژه رو با آن قرار دارد" یعنی گذر زمان در به فهم در آوردن/درآورده شدن رویداد، یعنی سمت و سوی فاهمه یا بعبارتی که خیلی محتاطانه باید استفاده شود "پیش بینی قابل فهم از رویداد آغاز شده.
3- گذشته هم که بعد از آغاز شدن رویداد و رو به سوی آیند حرکت کردن لحظه به لحظه در بدن و ذهن سوژه و جهان(ریز کیهان و بزرگ کیهان) رسوب میکند.(در تعاریف دائویستی جوهر"چی" چیزی جز زمان نیست و آنچه ما بسادگی جسم صلب مینامیم تنها زمانیست که رسوب کرده که آنهم مطالعه و درکش بر عهده خواننده)
پس ترتیب بدین گونه میشود، (حال - آینده – گذشته)اغازگری رویداد با عاملیت سوژه-سمت وسوی فاهمه سوژه از رویداد با نگاه به نقطه آغاز- تلمبار شدن شناخت یا به عبارتی نفی تعین، در نقطه آغاز) و این تعریف در تقابل با تعریف کلاسیک استمرار مندِ زمان است که میشود گذشته(خاطره ذخیره شده در حافظه فردی و جمعی و جهانی) - حال یا (گذشته نزدیک) – آینده یا (گذشته ی نیامده). گذشته گذشته گذشته گذشته...
[1]استاد اعظم ذن ژاپنی قرن 13 ام
[2] ترجمه علی ظفر قهرمانی نژاد ، انتشارات بیدگل
[3] دروازه بی دروازه نوشته مومون کان-ترجمه سهراب دریا بندی-فرهنگ نشر نو
[4] با مغزمان چه باید بکنیم؟-کاترین مالابو-ترجمه علی حسن زاده-نشر لگا