تابستانهای قدیم حالوهوای دیگری داشتند. خبری از وسایل پر سر و صدا و دستگاههای امروزی نبود و مردم راههای سادهتری برای گذراندن روزهای گرم پیدا میکردند. خانهها هم شکل دیگری داشتند؛ حیاطی در میان اتاقها، چند درخت گوشه حوض و دیوارهایی که با خاک و کاه ساخته شده بودند.
با وجود گرمای بیرون، داخل چنین خانههایی اغلب حالوهوای آرامتری داشت. وقتی آفتاب ظهر روی کوچههای خاکی مینشست، اتاقها همچنان سایهدار و دلپذیر باقی میماندند.
کاهگل فقط یک پوشش ساده برای دیوار نبود. دیوارهای خانههای قدیمی معمولاً ضخیم بودند و همین ضخامت باعث میشد تغییرات دمای بیرون با همان سرعت به داخل نرسد. گرمای ظهر، آرامآرام راه خود را در دیوار پیدا میکرد و مدت زیادی طول میکشید تا اثرش در فضای خانه احساس شود.
از طرف دیگر، شکل خود خانه هم اهمیت داشت. پنجرههای بزرگ معمولاً در همه اتاقها دیده نمیشدند و قسمت زیادی از بنا در سایه قرار میگرفت. حیاط مرکزی هم جای ویژهای داشت. چند درخت، یک حوض کوچک و دیوارهایی که بخشی از آفتاب را میگرفتند، فضای حیاط را به گوشهای دوستداشتنی برای نشستن تبدیل میکردند.
شب که میشد، داستان کمی فرق میکرد. هوای خنک شب از پنجرهها و دریچهها وارد خانه میشد و فضای اتاقها کمکم تازه میشد. صبح روز بعد، خانه دوباره آماده یک روز گرم دیگر بود.
شاید یکی از زیباییهای معماری قدیمی همین هماهنگی با محیط اطراف باشد. سازندگان این خانهها امکانات امروزی را در اختیار نداشتند، اما سالها تجربه به آنها یاد داده بود که جای اتاقها، اندازه پنجرهها، ضخامت دیوار و حتی حضور یک درخت در حیاط میتواند روی حالوهوای خانه اثر بگذارد.
خانه کاهگلی از دور شاید ساده و خاموش به نظر برسد، اما پشت این سادگی، زندگی جریان داشته است؛ عصرهایی که اعضای خانواده در سایه حیاط دور هم مینشستند، صدای آب حوض شنیده میشد و دیوارهای خاکی، گرمای روز را پشت سر میگذاشتند.
شاید برای همین است که خانههای کاهگلی هنوز هم حس خاصی دارند. ترکیبی از خاک، سایه، درخت و سکوت که یادآور روزهایی است که خانه فقط محلی برای زندگی نبود؛ خودش بخشی از رابطه آدمها با فصلها و طبیعت به شمار میرفت.