
در دنیای امنیت سایبری، همیشه جنگی پنهان بین هکرها، دولتها و شرکتهای فناوری در جریان است. هر باگی که کشف میشود، میتواند سرنوشت یک محصول، یک شرکت یا حتی یک عملیات جاسوسی را تغییر دهد. به همین دلیل، چیزی به نام «زیرو-دی» (Zero-Day) به یکی از داغترین موضوعات سالهای اخیر تبدیل شده است.
اخیراً یک استارتاپ مستقر در امارات متحده عربی با نام Advanced Security Solutions اعلام کرده حاضر است تا ۲۰ میلیون دلار برای ابزارهایی که بتوانند هر گوشی هوشمندی را تنها با یک پیام هک کنند، پرداخت کند. این خبر بار دیگر توجه دنیا را به بازار تاریک و البته سودآور زیرو-دیها جلب کرده است.
مقالات پیشنهادی:
زیرو-دی به نقصهای امنیتی گفته میشود که شرکت سازندهی نرمافزار یا سختافزار هنوز از آنها بیخبر است. به زبان ساده، یعنی یک درِ مخفی در سیستم وجود دارد که فقط هکر یا محقق امنیتی آن را میشناسد.
این باگها میتوانند دسترسی کامل به دستگاه قربانی بدهند.
برای دولتها و سازمانهای امنیتی ابزار طلایی محسوب میشوند.
ارزش مالی آنها بهخاطر کمیابی و تأثیرشان، سر به فلک میزند.
در ایران، بسیاری از کاربران شاید این موضوع را بیشتر در قالب «هک تلگرام» یا «دسترسی غیرمجاز به واتساپ» شنیده باشند، اما واقعیت این است که بازار زیرو-دی بسیار پیچیدهتر و تخصصیتر از این تصورات عامیانه است.
در نگاه اول، پرداخت چنین رقمی عجیب به نظر میرسد. اما وقتی بدانیم یک دولت با همین ابزار میتواند:
ارتباطات رمزگذاریشدهی مخالفان سیاسی را شنود کند،
به اسناد محرمانه در گوشی یک مقام دولتی دسترسی پیدا کند،
یا شبکههای تروریستی را ردیابی کند،
آنوقت متوجه میشویم که ارزش اطلاعات بهمراتب بیشتر از این پولهاست.
ده سال پیش، قیمت زیرو-دیها به ندرت به یک میلیون دلار میرسید. اما امروز تقاضا آنقدر زیاد شده که حتی ارقام ۲۰ میلیون دلاری هم تعجببرانگیز نیستند. چند نمونه:
در سال ۲۰۱۵ شرکت Zerodium برای اولین بار لیست قیمت عمومی داد: حداکثر یک میلیون دلار برای هک آیفون.
سه سال بعد Crowdfense رقم ۳ میلیون دلار را پیشنهاد کرد.
در سال ۲۰۲۳ همان شرکت برای باگهای آیفون تا ۷ میلیون دلار جایزه تعیین کرد.

حالا Advanced Security Solutions پا را فراتر گذاشته و حاضر است برای باگی که بتواند هر گوشی را بدون کلیک کاربر هک کند، ۲۰ میلیون دلار بپردازد.
مسأله اصلی اینجاست که این ابزارها فقط در دست «خوبها» قرار نمیگیرند. همانطور که یک دولت میتواند با آن جلوی یک حمله تروریستی را بگیرد، یک رژیم استبدادی هم میتواند از آن برای سرکوب مخالفانش استفاده کند.
حتی در سطح فردی، فروش چنین اکسپلویتهایی به یک خریدار ناشناس میتواند فاجعهبار باشد. تصور کنید هکری با این ابزارها به حسابهای بانکی یا اطلاعات شخصی مردم دسترسی پیدا کند.
برای ما کاربران عادی در ایران، شاید بازار زیرو-دی دور از دسترس باشد. اما پیامدهایش کاملاً ملموس است:
امنیت پیامرسانها مثل تلگرام یا واتساپ که بسیاری برای ارتباط کاری و شخصی استفاده میکنند، همیشه در معرض خطر است.
کاربران عادی باید بدانند که حتی امنترین اپلیکیشنها هم غیرقابل نفوذ مطلق نیستند.
اهمیت بهروزرسانی نرمافزار و سیستمعامل، بیش از هر زمان دیگری حیاتی است.
حتی اگر ما درگیر این بازار میلیوندلاری نباشیم، همچنان میتوانیم با چند اقدام ساده خطر هک شدن را کاهش دهیم:
بهروزرسانی مداوم: همیشه آخرین نسخه سیستمعامل و اپلیکیشنها را نصب کنید.
اجتناب از لینکهای مشکوک: هرچند زیرو-دیها میتوانند بدون کلیک هم عمل کنند، اما بسیاری از حملات هنوز به سهلانگاری کاربر نیاز دارند.
استفاده از اپهای معتبر: از نصب برنامههای ناشناس یا نسخههای کرکشده پرهیز کنید.

در شرایطی که دسترسی به اپها و اشتراکهای اصلی برای کاربران ایرانی دشوار است، استفاده از فروشگاههای معتبر داخلی اهمیت ویژهای پیدا میکند. فروشگاههایی مثل جیباستور با ارائه گیفتکارتهای قانونی و مطمئن، امکان خرید سرویسها و اپلیکیشنها را بدون خطر نسخههای تقلبی فراهم میکنند. همین انتخابهای کوچک میتواند تفاوت بزرگی در امنیت اطلاعات ما ایجاد کند. برای خرید گیفت کارت اپل همین حالا کلیک کنید.
بازار زیرو-دی مثل یک شمشیر دولبه است؛ از یک طرف میتواند جان انسانها را نجات دهد و از سوی دیگر ابزار سرکوب و نقض حریم خصوصی باشد. آنچه مسلم است، این بازار روزبهروز بزرگتر میشود و اعداد نجومیتری به خود میبیند.
برای ما کاربران عادی، بهترین رویکرد این است که با هوشیاری دیجیتال زندگی کنیم:
نرمافزارها را بهروز نگه داریم،
به امنیت حسابهای کاربری اهمیت بدهیم،
و برای خرید سرویسهای اصلی، به جای نسخههای ناامن، از مسیرهای مطمئن مثل جیباستور استفاده کنیم.
در نهایت، پرسش مهم این است: شما فکر میکنید آینده این بازار به سمت شفافیت و کنترل خواهد رفت یا همچنان در سایه و تاریکی باقی میماند؟ تجربه و نظر خود را با ما به اشتراک بگذارید.