تفاوت اصلی پلیاتیلن سنگین (HDPE) و پلیاتیلن سبک (LDPE) در شکل زنجیرههای پلیمری است. زنجیرههای HDPE تقریباً مستقیماند و فشرده کنار هم مینشینند؛ نتیجه، مادهای سفت و مقاوم است. زنجیرههای LDPE شاخههای زیادی دارند، فشرده نمیشوند و ماده نرم و انعطافپذیر میشود. در کارگاه یعنی دمای فرآیند، نوع دستگاه و ضخامت قابلتولید، هر سه فرق میکنند.
اسم «سنگین» و «سبک» هم کمی گمراهکننده است. به وزن کیسه یا قطعه ربطی ندارد، فقط به چگالی ماده برمیگردد.
چگالی HDPE معمولاً بین ۰٫۹۴ تا ۰٫۹۷ گرم بر سانتیمتر مکعب است و LDPE حدود ۰٫۹۱ تا ۰٫۹۴. عددها به هم نزدیکاند، ولی چگالی بالاتر یعنی بخش بلورین بیشتر، و همین بخش است که سفتی، استحکام کششی و نقطه ذوب بالاتر را میسازد.
روش ساخت هم فرق دارد. HDPE در فشار پایین و با کاتالیزورهای زیگلر-ناتا یا مشابه آن تولید میشود و کاتالیزور اجازه نمیدهد شاخهی زیادی روی زنجیره بنشیند. LDPE با واکنش رادیکالی در فشار بسیار بالا (هزار بار و بیشتر) ساخته میشود و همین شرایط شدید، شاخههای بلند و نامنظم میسازد.
بهطور خلاصه، HDPE ساختاری تقریباً خطی دارد، سفت و محکم است، نقطه ذوبش حدود ۱۳۰ تا ۱۳۷ درجه سانتیگراد است و فیلمش ماتتر درمیآید. لوله، بشکه، گالن، سبد و درب از کاربردهای رایجش است. LDPE پرشاخه است، نرم و انعطافپذیر است، نقطه ذوبش حدود ۱۰۵ تا ۱۱۵ درجه سانتیگراد است و فیلمش شفافتر است. بیشتر در فیلم نرم، روکش گلخانه و نایلون بستهبندی دیده میشود. نقطه ذوبها تقریبیاند و به گرید بستگی دارند.
در فیلم دمشی، LDPE راحتتر فرآیند میشود؛ حباب پایدارتر است و فیلم شفافتر و نرمتر درمیآید. HDPE فیلمی ماتتر و خشخشی میدهد، اما در ضخامتهای خیلی کم هم استحکام خوبی دارد. برای همین کیسههای خرید نازک معمولاً HDPEاند و نایلون بستهبندی نرم و روکش گلخانه، LDPE.
در عمل خیلی از کارخانهها این دو را مخلوط میکنند. کمی HDPE سفتی میدهد و LDPE نرمی و قابلیت جوشخوردن فیلم را نگه میدارد. نسبت مخلوط را با نمونهگیری کوچک تنظیم کنید، نه با فرمول آماده.
در قالبگیری تزریقی و دمشی (بشکه، گالن، مخزن، سبد، درب بطری) HDPE انتخاب اصلی است. فقط حواستان به انقباض بیشتر آن باشد؛ قطعههای بزرگ و تخت زودتر تاب برمیدارند. دمای فرآیند HDPE هم بالاتر است، چون نقطه ذوبش بالاتر است. LDPE بیشتر سراغ قطعات نرم مثل درپوشها و روکشها میرود. لولههای آب و گاز هم عملاً از گریدهای مخصوص HDPE ساخته میشوند.
یک محدودیت مشترک هم هست: هیچکدام برای کار دائم نزدیک ۱۰۰ درجه مناسب نیستند. آنجا باید سراغ پلیمر دیگری رفت.
زیاد پیش میآید که کسی فقط بنویسد «پلیاتیلن سنگین». این کافی نیست. HDPE گرید لوله و HDPE گرید تزریق دو ماده متفاوتاند. اولی شاخص جریان مذاب (MFI) خیلی پایین و وزن مولکولی بالا دارد تا زیر فشار شکل خود را حفظ کند؛ دومی روان است تا قالب را پر کند. جایگزین کردن یکی با دیگری یا قطعه را ترک میدهد یا دستگاه را بیخود تحت فشار میگذارد. پس کنار نوع پلیمر، MFI و کاربرد نهایی را هم در نظر بگیرید.
خویشاوند سومی هم وجود دارد: LLDPE. استحکام و کشش فیلم را از LDPE بهتر میکند و اغلب همراه آن مصرف میشود.
۱. میشود HDPE و LDPE را با هم مخلوط کرد؟
بله، هر دو از یک خانوادهاند و سازگاری خوبی دارند. در تولید فیلم رایج است. نسبت را بر اساس MFI دو گرید و خواص موردنظر تعیین کنید و قبل از تولید انبوه نمونه بگیرید.
۲. برای کیسه و نایلون کدام بهتر است؟
کیسه نازک و محکم معمولاً HDPE است. فیلم نرم، شفاف و قابلجوش LDPE یا مخلوط آن با LLDPE میخواهد.
۳. هر دو برای بستهبندی مواد غذایی مناسباند؟
هر دو در گریدهای مخصوص تماس با مواد غذایی تولید میشوند، ولی هر گرید معمولی این ویژگی را ندارد. قبل از استفاده، مشخصات و تأییدیهی همان گرید را از تولیدکننده بررسی کنید.
اگر بخواهیم همه را در یک جمله بگوییم: برای استحکام و سفتی سراغ HDPE بروید، برای نرمی و شفافیت سراغ LDPE، و قبل از انتخاب، MFI و کاربرد نهایی را مشخص کنید.
منبع: بسپارمارکت