پوشاک لَکی | هویت و زیباییشناسی قوم لَک
پوشاک لَکی (به لکی: جِنِک، پِرتال، دولِنگ) از کهنترین و ماندگارترین عناصر فرهنگی قوم لَک است؛ پوششی که ریشه در زیستجهان، باورها، آیینها و شرایط اقلیمی این مردم دارد و هنوز هم یکی از مهمترین نمادهای هویتی آنان بهشمار میرود. گستردگی استفاده از این پوشاک در میان لَکها به اندازهای بوده که در ادبیات و اشعار قدیمی نیز بازتاب یافته است.
---
پوشاک مردان لَک
پوشاک سنتی مردان لَک شامل مجموعهای از پوششهای کاربردی، مقاوم و در عین حال زیباشناسانه است:
۱. کُلاه (کِلاو)
کلاو، کلاه نمدی رایج در میان مردان لک است که از نمد طبیعی تهیه میشود و برای محافظت در برابر سرما و باران بسیار کاربردی بوده است.
۲. سربند (سَرۆەن / سەروەن)

پارچهای که به دور سر بسته میشود. این سربند بخشی مهم از آراستگی مردانه و در مواردی نشانهی موقعیت اجتماعی بوده است. برخی گونههای آن از پارچههای گلونی تهیه میشد.




۳. شال
شالی پارچهای که به دور کمر بسته میشود و علاوه بر جنبهی تزیینی، نقش حفظ گرما و گاهی نگهداشتن اقلام کوچک را نیز داشته است.


۴. شاوَال (Shawoal)
شلواری ساده و بدون جیب با دوختی آزاد، دمپاهای چینچین و برجسته. شاوَال از نخستین پایپوشهای رایج در میان لَکها بوده و شباهت ظاهری به شلوارهای ایرانی دارد اما الگوی لکیِ آن کاملاً متفاوت است.



۵. گیوه / کِلاش
کفش دستدوزی از جنس نخ و تختۀ چرم یا لاستیک. این کفش به دلیل سبکی و استحکام، مناسب کوهستانهای زاگرس بوده است.

۶. قَوه (قبای لکی)
همان قبا در فارسی، اما به شیوهی لکی دوخته میشده. در گذشته یکی از بخشهای اصلی پوشاک مردان لک بوده و ساختار آن برای فعالیتهای روزمره و سفرهای طولانی بسیار مناسب بود.
۷. فَرَجی یا کۆلَبال
روپوشی پشمی شبیه جلیقه که در فصول سرد استفاده میشد و از نمد یا پشم طبیعی تهیه میگردید.
شعر فولکلور در وصف ستره:
یاران کِی دییِ کُر ویِ رنگینی
سترهٔ لطیفی، شالیِ گلونی
پوشاک زنان لَک
پوشاک زنان لکی مجموعهای از زیبایی، شکوه، نقشونگار و هویت زنانهی زاگرس است. هر جزء آن تاریخی طولانی و جایگاهی فرهنگی دارد.



۱. هَراتی / گُلوَنی / لَچِک
روسری سنتی زنان و مردان لک. گونهی هراتی معمولاً بزرگتر است و گاهی تا نیمتنه را میپوشاند. گلونی لکی با زمینهی مشکی و نقشهای سفید، قرمز یا بنفش از شناختهشدهترین گونههاست.



۲. کِراس
پیراهنی بلند تا مچ پا که در رنگهای شاد، گلدار و پارچههای مختلف دوخته میشود. در گذشته به آن «پارچه» نیز گفته میشد و از اصیلترین لباسهای زنان لکی است.

۳. کُلنجه / سَرداری
لباسی رویی از جنس مخملهای رنگین که تا زیر زانو را میپوشاند. «سرداری» اشاره به شباهت آن به لباس فرماندهان و سرداران دارد؛ «ی» پایانی آن نیز «ی نسبت» است. این لباس در گذشته برای جشنها، مهمانیها و مراسم رسمی پوشیده میشد و امروزه بیشتر در مراسم عروسی دیده میشود.





۴. لَرزونه
زیورآلاتی از سکهها، گویها و مهرهها که همراه با هلهلههای کوچک فلزی ساخته میشود. لَرزونه معمولاً به گلونی متصل میگردد و با حرکت، صدایی ظریف و آیینی ایجاد میکند.

شعر فولکلور درباره سرداری و کلنجه:
سَرداری مَخمل، کولنجه زَرّین
هَر گُوَا کوگی، کی داته سِیی گَرّین
هَر گُوَا کوگی، کی داته سِیی گَرّین