
بابک خرمدین از مبارزان شجاع ایرانی بوده که بیش از 20 سال از عمر وی به نبرد با خلفای عباسی گذشته است. مقاومت در برابر ظلمهای این قوم از اعراب و حمایت ایرانیان از اهداف این سرباز شجاع ایرانی بوده و در نهایت جان خود را در راه این مبارزه از دست داده است. قلعه بابک که با نام «دژ جمهور» و «قلعه بذ» هم شناخته میشود، مقر بابک خرمدین و همراهان وی بوده است. اکنون بقایای این سازه تاریخی در ارتفاعات کوههای منطقه مرزی ارسباران، در همسایگی ابرها و در مجاورت درههای عمیق کوهستانی جا خوش کرده و در فهرست آثار ملی ایران ثبت شده است. گفته میشود که قدمت ساخت اولیه قلعه به زمان ساسانی و اشکانی گره خورده است و نوع معماری و آثار کشف شده در مجموعه، این تخمین زمانی را تایید میکند. این جاذبه تاریخی برای عاشقان طبیعت و کوهنوردی فرصتی طلایی محسوب میشود و میتوانند علاوه بر ماجراجویی در تاریخ مبارزههای بابک خرمدین، یک کوهنوردی ناب را هم تجربه کنند.
نشانههای معماری و ویژگیهای ساخت قلعه بابک، حکایت از دوران ساخت آن در دوران اشکانی و ساسانی و مرمت آن در دورههای تاریخی بعد دارد. یکی از دلایلی که قلعه بابک روی قلهای بلند واقع شده است، حفظ امنیت سربازان از حملههای دشمنان و جلوگیری از پرتاب تیر از کمان آنها بوده است. نگهبانان در چهار بنای دیدهبانی قلعه از چهار جهت، این دژ را محافظت میکردهاند. بنابراین میتوانستند حملههای احتمالی دشمن را گزارش دهند. ساخت این قلعه در یکی از نقاط مرتفع کوهستان، تدبیری هوشمندانه در زمان خود بوده است و کار نیروهای نظامی اعراب را سختتر میکرده است.
ورود به قلعه بابک هرگز آسان نبوده است؛ زیرا دروازه اصلی تنها راه ورود به این قلعه است و تمام درزهای ورود مخفیانه با مصالح پر شده است. بنابراین تمام رفتوآمدها زیر نظر دیدهبانها ممکن بوده و افرادی که قصد ورود به قلعه را داشتند، بعد از پشت سر گذاشتن گذرگاهی طولانی و باریک که تنها یک نفر امکان عبور از آن را دارد، میتوانستند به دروازه اصلی نزدیک شوند. این فاصله طولانی خود عاملی برای افزایش امنیت قلعه بابک و دستیابی به زمان لازم برای آگاهی دیدهبانان بوده است. برجهای دیدهبانی در چهار طرف بنای سنگی قلعه، دید فوقالعادهای به اطراف داشته و تا شعاع چند کیلومتری، هیج جنبندهای بدون اطلاع سربازان نمیتوانسته به حوالی مقر آنها نزدیک شود. دژ بابک خرمدین برفراز قله مرتفع کوهستان و در همسایگی با درههای عمیق جنگلی جا خوش کرده و به دلیل این تدبیر هوشمندانه مهندسی و نظامی در انتخاب موقعیت مکانی، استفاده از ابزارهای جنگی برای افرادی که به این قلعه نزدیک میشدند، غیرممکن بوده است. بنابراین جگندههای غولپیکری همچون منجنیق و آتشافکن هرگز نتوانستند به مقر سرباز اسطورهای ایرانی و همراهانش نزدیک شوند.
سنگ، ملات ساروج، آجر و چوب از مصالح استفاده شده در ساخت و تعمیر قلعه بابک بوده است. در طراحی این قلعه، قصر اصلی بعد از ورودی واقع شده و داخل آن تالاری وجود دارد که اطرافش را هفت اتاق پوشاندهاند. همچنین در شرق ساختمان قصر، بخش آبانبار واقع شده و داخل آن با ملات ساروج پوشیده شده است تا باران و برف زمستانی که در آن ذخیره شده است، به بیرون نفوذ نکند. ساخت آبانبار، راهکاری برای تحمل روزهای گرم تابستان و دسترسی به آب برای مواقع احتمالی محاصره قلعه بوده است. ویرانههایی که در سمت شمال غربی بنا واقع شده، در زمان خود، پلکانی برای دسترسی به بخشهای بالاتر قلعه بوده است. زندان، اصطبل و اتاقهایی در بخش شرقی، از دیگر قسمتهای این بنا است.