
برای من، یادگیری همیشه یکی از شیرینترین لذتهای زندگی بوده است. از مطالعه و آموزش دیدن چنان روحی تازه میگیرم که گویا جانم به چشمهای زلال پیوند خورده است. روزهایی که ساعتی به خواندن یا حضور در یک دوره میگذرانم، گویی بهاری در درونم میدمد و افقهای تازهای بر من گشوده میشود.
آنچه در تجربههایم آموختهام این است که یادگیری صرفاً اندوختن مطالب جدید نیست؛ گاهی یک نکته کوتاه و ساده، کلید قفلهای بزرگ زندگی میشود. چه بسیار انسانهایی که عمری در جستوجوی راز موفقیت بودهاند، اما سرانجام تنها یک جمله یا یک درس از استادی دانا آنها را متحول ساخته است.
بعضیها گمان میکنند اگر برای دورهای هزینه کردند، باید از ثانیه به ثانیه آن بهره ببرند و دهها مطلب جدید بیاموزند؛ و اگر چنین نشد، گویی مالشان هدر رفته است. حال آنکه، چه بسا همان یک نکته، همان یک اشارت، از هزاران مطلب کارآمدتر باشد. دانایی، کیفیت میطلبد نه کمیت.
قرآن کریم به ما میآموزد:
«قُلْ هَلْ یَسْتَوِی الَّذینَ یَعْلَمُونَ وَ الَّذینَ لا یَعْلَمُونَ»
بگو: آیا آنان که میدانند با آنان که نمیدانند یکسانند؟
این آیه شریفه نشان میدهد که اصل دانایی، مایه برتری انسان است. اما دانایی اگر در مقام عمل ننشیند، بیثمر است. سعدی چه زیبا گفته است:
العالم بلا عمل *** کالنحل بلا عسل
عالم بیعمل همچون زنبور بیعسل است.
در تاریخ اسلام نیز نمونههای فراوانی داریم. پیامبر اکرم(ص) وقتی وارد مسجد شد و دید گروهی در گوشهای به عبادت مشغولند و گروهی دیگر به بحث و دانش، در کنار اهل علم نشست و فرمود: «اینها برترند، زیرا عبادت حقیقی بدون معرفت حاصل نمیشود.»
و جالب آنکه در همان صدر اسلام، هنگامی که اسیران جنگ بدر به دست مسلمانان افتادند، پیامبر راه آزادی برخی را چنین قرار داد که به مسلمانان خواندن و نوشتن بیاموزند. یعنی حتی در میان گرد و غبار جنگ و شمشیر، ارزش قلم و دانایی فراموش نشد.
از این نمونهها میتوان دریافت که اسلام، دین اندیشه و آگاهی است؛ اما اندیشهای که به عمل بیانجامد. علم، اگر تنها در دفترها بماند، به چه کار آید؟ همچون چراغی است که در صندوق پنهان شود؛ نه خود را روشن میکند و نه دیگری را.
امروز نیز ما گرفتار همان غفلتیم. گاه هزاران کتاب و دوره آموزشی میگذرانیم، اما در مقام عمل گامی برنمیداریم. آنچه ما را از جمود میرهاند، نه انباشتن محفوظات، بلکه پیوند علم و عمل است. علم چراغ است و عمل حرکت. اگر چراغ باشد و حرکت نباشد، راه پیموده نمیشود؛ و اگر حرکت باشد بیچراغ، رهزن و خطرناک خواهد بود.
پس بیاموزیم که تعادل میان یادگیری و عمل را نگاه داریم. هرچه میآموزیم، لااقل اندکیاش را در زندگی جاری کنیم. شاید یک نکته، یک مهارت یا یک تصمیم کوچک، آغازگر تحولی بزرگ شود.
این همان درسی است که هم از قرآن و حدیث میآموزیم و هم از تجربه زندگی: علم برای عمل است و عمل برای تعالی انسان.