
چه پیوندی میان یک کارآگاه فراموشکار که کراواتش با او بحث فلسفی میکند، و یک دورگهی خونآشام در اروپای طاعونزدهی قرن چهاردهم وجود دارد؟
پاسخ در شمشیر یا بطری نوشیدنی نیست؛ در تیکتاک بیصدای ساعتی است که در پسزمینه میتپد.
در نگاه اول، مقایسه Disco Elysium (شبیهساز فروپاشی روانی در قالب ایزومتریک) و The Blood of Dawnwalker (حماسه تاریک و اکشنِ خالقان سابق Witcher 3 در استودیو Rebel Wolves)، مثل مقایسه چای بابونه با زهر مار است! یکی اسلحهاش کلمات است و دیگری شمشیر و خون. اما اگر ذرهبین منتقدانهمان را روی کدهای نامرئیِ و طراحی روایی بازی بیندازیم، متوجه میشویم هر دو بازی در حال اجرای یک ترفند شعبدهبازیِ مشترک و بیرحمانه روی ذهن شما هستند.
1. معمای زمان: ساعتی که با عقربه کار نمیکند!
سوال: در اکثر بازیهای نقشآفرینی، وقتی دنیا در لبهی نابودی است و هیولاها پشت دروازهاند، قهرمان داستان چه میکند؟
جواب: میرود برای یک پیرزن در روستای مجاور سه تا قارچ سمی پیدا کند!
اما این دو بازی به این کلیشه میخندند. در اینجا، زمان یک تایمر تزئینی در گوشه تصویر نیست؛ زمان، «هزینهی کنشگری» شماست.
در Disco Elysium: میتوانید ساعتها در خیابانهای بارانی «مارتینز» خیره به دیوار بمانید و زمان حتی یک ثانیه هم جلو نرود. اما به محض اینکه تصمیم بگیرید با یک پیرمرد حرف بزنید یا روی یک صندلی بنشینید، زمان مثل یک هیولای نامرئی از شما باج میگیرد.
در Dawnwalker: شما ۳۰ روز وقت دارید. گشتوگذار در جنگلهای تاریک، عقربهها را جلو نمیبرد؛ اما پذیرفتن یک کوئست چرا. روزها به قطعات زمانی (سگمنت) تقسیم شدهاند.
هر دو بازی به شما میگویند: «آقای بازیکن، بگرد و تماشا کن، مجانی است! اما به محض اینکه بخواهی ادای قهرمانها را درآوری و در این دنیا دست ببری، باید هزینه زمانیاش را بپردازی.» این مکانیزم، کابوسِ بینقصِ بازیکنانی است که وسواسِ پاک کردن تمام علامتهای سوال (؟) روی نقشه را دارند!
2. مرگِ سندرم ناجی: پازلی که یک قطعه کم دارد
در نقشآفرینیهای کلاسیک، ما عادت کردهایم با لولآپ شدن، خدا باشیم. اما اگر بازی از همان ابتدا به شما بگوید: «قرار نیست همه را نجات دهی»، چه؟
دیسکو الیزیوم: بازی به شما اجازه میدهد در سادهترین کارها گند بزنید. ممکن است سعی کنید لامپ اتاق را روشن کنید، قلب کارآگاه از هیجان بگیرد و بازی همانجا تمام شود (بله، واقعاً اتفاق میافتد!). شکست در اینجا پایان راه نیست، بلکه مسیرهای روایی و دیالوگهای خندهدارتر (و گاهی تاریکتری) را باز میکند. بازی صراحتاً میگوید: "نقص داشتن، انسانی است."
Dawnwalker: «کوئن» (Coen) با یک محدودیت بیرحمانهی ریاضی روبهروست. تعداد آدمهای نیازمندِ کمک، از زمان ۳۰ روزهی شما بیشتر است. شما نمیتوانید نقش سوپرمن را بازی کنید.
ارتباط فلسفی: هر دو بازی یک معمای روانشناختی برای بازیکن طرح میکنند: «وقتی نمیتوانی همه را نجات دهی، تصمیم میگیری چه کسی را زیر چرخدندههای داستان رها کنی تا خودت زنده بمانی؟» تلاش برای راضی نگه داشتن همه در دیسکو الیزیوم شما را به یک کارآگاهِ بیهویت و منفعل (Sorry Cop) تبدیل میکند، و در Dawnwalker باعث میشود زمانتان تمام شود و هدف اصلیتان را از دست بدهید.
۳. جنگ داخلی: وقتی دشمن، خودی است!
بیایید به جذابترین بخش ماجرا برسیم: دوپارگیِ هویت. هر دو بازی، قهرمان را به میدان نبرد با خودش تبدیل میکنند.
در Disco Elysium (شکاف درونی): سیستم ارتقای مهارت در این بازی، در واقع ۲۴ صدای مختلف در سر قهرمان داستان است. مغز کارآگاه دقیقاً شبیه یک کلاس درسِ چندپایهی شلوغ و پر سر و صداست که بچههای قد و نیمقد در آن نشستهاند؛ منطق (Logic) سعی میکند آرام و باحوصله درس بدهد، اما غریزه و احساسات (Electrochemistry) مدام ته کلاس شلوغ میکند و ناگهان کنترل اوضاع را به دست میگیرد! شما با باسفایتهای غولپیکر نمیجنگید، با شاگردهای شورشیِ مغز خودتان میجنگید.
در Dawnwalker (شکاف بیرونی): این دوگانگی از ذهن خارج شده و نمود فیزیکی پیدا میکند. روزها شبیه یک شوالیه یا انسان متشخص شمشیر میزنید و منطقی رفتار میکنید، اما شبها... خب، شبها یک خونآشام هستید که ترجیح میدهد گلوی دشمنان را به عنوان نوشیدنیِ قبل از خواب مزهمزه کند! هر دو چرخه، بازتابی از همان درگیری روانی هستند که حالا فرمی اکشن به خود گرفته است.
در نهایت، هم استودیوی خلاق ZA/UM و هم گرگهای یاغیِ Rebel Wolves، به یک بلوغ مشترک در طراحی گیم رسیدهاند. آنها فهمیدهاند که یک بازی نقشآفرینی عمیق، نیازی به دادن توهم قدرت مطلق به بازیکن ندارد. آنها به ما یادآوری میکنند که ترسناکترین باسفایت در یک بازی ویدیویی، اژدهای آتشنفس یا رباتهای لیزری نیستند؛ ترسناکترین باسفایت، «عواقب انتخابهای خودمان در بستر زمانِ از دسترفته» است.
اگر در دنیایی بیدار شوید که نه زمان کافی برای نجات همه دارید و نه حتی مغزتان (یا ذات خونآشامیتان) با شما همکاری میکند، آیا باز هم برای ورود به این کابوس جذاب، دکمهی New Game را میزنید؟