مانیفست، مجموعهای از باورها و اصول بنیادین است که چارچوب بر آنها استوار میشود.
برای مثال، چند اصل اولیه میتواند اینها باشد:
عاملهای هوشمند بخشی از تیم مهندسی نرمافزار هستند، نه صرفاً ابزار.
دانش پروژه از کد مهمتر است.
معماری باید برای انسان و عامل هوشمند به یک اندازه قابل درک باشد.
زمینه (Context) یک دارایی مهندسی است و باید مدیریت شود.
هر تصمیم مهندسی باید قابل ردیابی و قابل توضیح باشد، چه توسط انسان گرفته شده باشد و چه با کمک AI.
تکامل سامانه جایگزین نگاه سنتیِ صرفاً نگهداری میشود.
سوال : مهندسی نرمافزار در عصر عاملهای هوشمند چیست؟ آیا باید مهندسی نرمافزار را دوباره تعریف کنیم؟
اگر تعریفهای رایج IEEE، SWEBOK و منابع دانشگاهی را بررسی کنیم، تقریباً همه بر چند محور مشترک تأکید دارند، در این تعریفها، یک فرض پنهان وجود دارد که معمولاً بیان نمیشود: تمام فعالیتهای مهندسی توسط انسان انجام میشود.
این فرض در سال ۱۹۶۸ کاملاً منطقی بود. در سال ۱۹۹۵ هم منطقی بود.حتی در سال ۲۰۱۵ نیز درست بود. اما در سال ۲۰۲۶ دیگر کاملاً صادق نیست.
اما امروز AI میتواند:
Requirement را تحلیل کند.
Use Case بنویسد.
Architecture پیشنهاد دهد.
کد تولید کند.
Test طراحی کند.
Bug پیدا کند.
Refactoring انجام دهد.
Documentation تولید کند.
Design Review انجام دهد.
این یعنی AI وارد قلب فعالیتهای مهندسی شده است.
حال این سوال پیش می آید که "وقتی یک موجود غیرانسانی بتواند در تصمیمهای مهندسی مشارکت کند، تعریف مهندسی نرمافزار چه تغییری میکند؟"
مشاهده : در تمام تاریخ مهندسی نرمافزار، ما سه موجودیت اصلی داشتیم:
Problem
Human
Software
یعنی انسان بین مسئله و نرمافزار قرار داشت.
اما امروز مدل جدید این است:
Problem
Human ↔ AI
Software
بزرگترین تغییر عصر هوش مصنوعی، خودکار شدن کدنویسی نیست؛ بلکه تغییر ماهیت تصمیمگیری مهندسی است.
سؤال مهمتر : اگر تصمیمگیری مشترک شد، پس مسئول تصمیم چه کسی است؟
برای اولین بار در تاریخ مهندسی نرمافزار، ممکن است یک تصمیم این گونه شکل بگیرد:
Human
AI Suggestion
Human Evaluation
AI Refinement
Decision
در نتیجه تصمیم دیگر کاملاً انسانی نیست. اما کاملاً ماشینی هم نیست.
پس احتمالا مفهوم جدیدی لازم داریم، مانند Collaborative Engineering Decision
یعنی اینکه هر تصمیم مهندسی که از تعامل ساختاریافته میان انسان و عامل هوشمند حاصل شود و مسئولیت نهایی آن همچنان قابل انتساب و قابل ردیابی باشد.