
انسان از زمان کودکی تا بزرگسالی با وقایع و رویدادهایی روبه رو بوده است که نگرش و فرضیات ذهنی وی را رقم می زند. این فرضیات ذهنی، رفتار فرد را باعث می شود و زندگی فرد را شکل می دهد. گاهی حوادث تلخ باعث شگل گیری فرضیات اشتباهی می شود که از نظر ما درست است و باعث تلخی زندگی و متعاقبا نارضایتی از زندگی می شود، به این نوع فرضیات، خطای شناختی می گویند که در ادامه به توضیح آن ها می پردازیم.
فکر می کنید، بدون شواهد کافی می دانید که دیگران به چه چیزی فکر می کنند.
مثل: ”جواب سلامم را نداد، پس حتما از دست من ناراحت است.
پیش بینی می کنید که حوادث آینده، بد از آب در می آیند یا این که خطرات زیادی شما را تهدید می کند.
مثل : ”در امتحان شکست می خورم” یا ”کاری گیر من نخواهد آمد”.
معتقدید هر چه اتفاق افتاده یا خواهد افتاد به شدت افتضاح، ناخوشایند و غیر قابل تحمل است.
مثل : ”افتضاح می شود اگر در دانشگاه قبول نشوم”.
به خودتان یا دیگران، صفات کلی و منفی نسبت می دهید.
مثل : ”من آدم بدبختی هستم” یا من آدم بی ارزشی هستم”.
مدعی هستید که کار های مثبت خودتان یا دیگران پیش پا افتاده و ناچیز هستند.
مثل: ”این کار از عهده همه بر می آید” یا ”قبول شدن در کنکور که کار مهمی نیست”.
تقریبا همیشه جنبه های منفی را می بینید و به جنبه های مثبت توجه نمی کنید.
مثل: ”هیچ کس مرا دوست ندارد”.
بر پایه یک حادثه، الگو های کلی منفی را استنباط می کنید.
مثل: ”این اتفاق همیشه برای من اتفاق می افتد” یا ”در همه کار ها شکست می خورم”.
به وقایع پیرامون و انسان های اطراف با دید همه یا هیچ نگاه می کنید.
مثل : ”همه مرا طرد می کنند” یا همه وقتم تلف شد“.
به جای این که حوادث را بر پایه چیزی که هستند ارزیابی کنید. بیشتر آن ها بر اساس چیزی که باید باشند، تفسیر می کنید.
مثل : ”باید کارم را خوب انجام بدهم” یا ”باید در کنکور قبول شوم”.
علت بروز حوادث منفی را به خودتان نسبت می دهید و سهم دیگران را در بروز مشکل نادیده می گیرید.
مثل : ”ازدواجم بهم خورد، چون من مقصر بودم”.
دیگران را علت مشکلات و احساسات منفی خود می دانید و از طرفی مسئولیت تغییر رفتارتان را نیز فراموش می کنید.
مثل : ”دیگران باعث عصبانیت من می شوند” یا ”والدینم باعث و بانی همه مشکلات من هستند”.
حوادث را طبق معیار های ناعادلانه تفسیر می کنید. خودتان را با کسانی مقایسه می کنید که از شما برترند و به این نتیجه می رسید که آدم حقیری هستید.
مثل : ”او خیلی موفق تر از من است” یا ”شاگرد اول کلاس در امتحان خیلی بهتر از من عمل کرد”.
به جای این که در حال حاضر به کاری فکر کنید که از دستتان بر می آید، بیشتر به این مسئله می اندیشید که ای کاش در گذشته بهتر عمل می کردید.
مثل : ”اگر تلاش کرده بودم ، شغل بهتری پیدا می کردم” یا ”ای کاش این حرف را نمی زدم”.
دائم از خودتان سوال می کنید چی می شود اگر چنین اتفاقی بیفتد و با هیچ جوابی راضی نمی شوید.
مثل : ”حرف شما درست است، اما چی می شود اگر مضطرب شوم؟” یا ”چی می شود اگر نفسم در سینه حبس شود؟”
از احساسات خود برای تفسیر واقعیت استفاده می کنید.
مثل : ”چون دلم شور میزند، پس اتفاق ناگواری می افتد."
شواهد یا استدلال های ناهمخوان با تفکر خود را رد می کنید.
مثل : ” هیچ کس مرا دوست ندارد”.
هر گونه شواهد متناقض را نادیده می گیرد و در نتیجه فکرتان همیشه تایید می شود.
به جای این که خودتان، دیگران و حوادث پیرامون را بپذیرید و درک کنید، اغلب آن ها را در قالب ارزیابی های سیاه و سفید می نگرید. دائم خودتان و دیگران را طبق یکسری معیار های دلخواه، ارزیابی می کنید و متوجه می شوید که خودتان و دیگران پایین تر از آن حدی هستید که باید باشید.
مثل : ”در دوران دانشگاه خوب عمل نکردم” یا ”اگر تنیس بازی کنم، از پس آن بر نمی آیم” یا ”او چقدر موفق است، ولی من اصلا موفق نیستم”.
منبع: تکنیک های شناخت درمانى
نوشته: رابرت لی هی