مدتی پیش، در یک تجربه کاری، متوجه شدم چیزی در نحوه کار کردنم تغییر کرده.
نه اینکه یک اتفاق خیلی عجیب افتاده باشد. اتفاقاً مشکل همین بود؛ خیلی از چیزها در ظاهر عادی بودند.
اما کمکم دیدم برای بعضی تصمیمها بیشتر از قبل دنبال تأیید میگردم. قبل از مطرح کردن یک ایده، بیشتر به واکنش دیگران فکر میکنم. بعضی بازخوردها هم به جای اینکه کمک کنند بهتر شوم، باعث میشوند درباره توانایی خودم شک کنم.
اولین فکری که به ذهنم رسید این بود:

شروع کردم بیشتر خودم را بررسی کردن.
شاید واقعاً باید بهتر عمل میکردم. شاید بعضی بازخوردها درست بودند. شاید مشکل از نحوه ارتباط من بود.
اما بعد یک سؤال دیگر ذهنم را درگیر کرد:
«اگر مشکل فقط از من نیست، پس دقیقاً چه اتفاقی دارد میافتد؟»
برای همین شروع کردم به مطالعه.
هرچه بیشتر درباره رفتار سازمانی، محیط کار و روانشناسی کار میخواندم، بعضی چیزهایی که تجربه کرده بودم برایم اسم پیدا میکردند.
و این مقاله نتیجه همان کنجکاوی است.

خیلی وقتها نمیتوانیم دقیقاً بگوییم چه زمانی یک محیط کاری شروع میکند روی ما اثر گذاشتن.
یک جلسه بد؟
یک بازخورد ناعادلانه؟
یک تصمیم که بیش از حد زیر سؤال رفت؟
احتمالاً هیچکدام بهتنهایی مسئله بزرگی نیستند.
مسئله از جایی شروع میشود که این اتفاقها تکرار میشوند.
وقتی تصمیمهایتان مرتب زیر سؤال میروند، اشتباهها بیشتر از موفقیتها دیده میشوند، انتظارات مدام تغییر میکنند و بازخوردها آنقدر مبهم هستند که دقیقاً نمیدانید چه چیزی باید بهتر شود.
یا وقتی مخالفت کردن کمکم برایتان هزینه پیدا میکند.
هرکدام از این رفتارها شاید در یک موقعیت عادی به نظر برسند.
اما وقتی کنار هم قرار میگیرند، اتفاق دیگری میافتد:
شما شروع میکنید به تغییر دادن رفتار خودتان.
قبل از تصمیم گرفتن بیشتر فکر میکنید.
قبل از حرف زدن بیشتر احتیاط میکنید.
و شاید مهمتر از همه، کمکم به قضاوت خودتان کمتر اعتماد میکنید.

یکی از چیزهایی که بعداً بیشتر به آن فکر کردم، مفهوم اختیار بود.
ممکن است به شما گفته شود:
«خودت تصمیم بگیر.»
اما اگر هر بار که تصمیم میگیرید، بخشی از ذهنتان مشغول این باشد که «اگر این تصمیم اشتباه باشد چه؟»، آیا واقعاً احساس اختیار میکنید؟
من متوجه شده بودم برای بعضی تصمیمهایی که قبلاً خیلی راحت میگرفتم، حالا اول دنبال تأیید میگردم.
نه به خاطر اینکه تصمیم سختتر شده بود.
بیشتر به خاطر اینکه نمیخواستم تصمیمی بگیرم که بعداً بابتش مورد انتقاد قرار بگیرم.
وقتی درباره این موضوع مطالعه کردم، به Self-Determination Theory رسیدم.
در این نظریه، احساس اختیار یکی از نیازهای مهم انسان در محیط کار است؛ در کنار احساس شایستگی و ارتباط با دیگران.
این موضوع باعث شد یک سؤال ساده از خودم بپرسم:
«من برای تصمیم گرفتن کمک میخواهم، یا از پیامد تصمیم گرفتن میترسم؟»
این دو خیلی با هم فرق دارند.

یک تغییر دیگر را هم متوجه شدم.
کمتر سؤال میپرسیدم.
قبل از مطرح کردن یک ایده، بیشتر فکر میکردم:
«نکنه خوب نباشه؟»
قبل از مخالفت با یک نظر، بیشتر به پیامدش فکر میکردم.
هیچکس به من نگفته بود ساکت باش.
اما خودم کمکم ساکتتر شده بودم.
اینجا بود که با مفهوم Psychological Safety یا «امنیت روانی» آشنا شدم.
Amy Edmondson در تحقیقاتش درباره تیمها، امنیت روانی را به این موضوع مرتبط میکند که اعضای تیم بتوانند سؤال بپرسند، اشتباهشان را مطرح کنند و نظر متفاوت داشته باشند، بدون اینکه از پیامدهای بینفردی آن بترسند.
این تعریف برای من جالب بود.
چون امنیت روانی به این معنی نیست که همه باید همیشه با شما موافق باشند.
اتفاقاً یک تیم سالم میتواند پر از اختلاف نظر باشد.
سؤال مهمتر این است:
آیا میتوانید مخالفت کنید، بدون اینکه از عواقبش بترسید؟

بازخورد سخت لزوماً بد نیست.
اگر بخواهیم رشد کنیم، باید بتوانیم بشنویم کجا اشتباه کردهایم.
اما بین این دو تفاوت زیادی وجود دارد:
«این قسمت مشکل داشت؛ انتظار ما این بود و برای بهتر شدنش این کار را انجام بده.»
و:
«باید بهتر باشی.»
در حالت اول میدانید چه چیزی را باید اصلاح کنید.
در حالت دوم ممکن است بعد از مدتی فقط یک سؤال در ذهنتان بماند:
«پس دقیقاً مشکل من چیه؟»
مخصوصاً وقتی معیارها و انتظارات هم مدام تغییر کنند.
آن وقت به جای اینکه عملکردتان را اصلاح کنید، ممکن است شروع کنید به زیر سؤال بردن خودتان.
و شاید این یکی از خطرناکترین بخشهای ماجرا باشد:
وقتی دیگر نمیدانید مشکل دقیقاً چیست، شروع میکنید به فرض کردن اینکه شاید خودتان مشکل هستید.

فکر میکنم اینجا به جای برچسب زدن، باید به تغییرات نگاه کنیم.
از خودمان بپرسیم:
آیا این رفتارها تکرار میشوند؟
آیا اعتمادم به تصمیمگیری کمتر شده؟
آیا بیشتر از قبل دنبال تأیید گرفتن هستم؟
آیا میتوانم بدون ترس سؤال بپرسم یا مخالفت کنم؟
آیا انتظارات برایم روشن هستند؟
آیا بازخوردها مشخص و قابل استفادهاند؟
و شاید مهمتر از همه:
آیا چیزی در رفتار من تغییر کرده که قبل از این محیط وجود نداشت؟
این سؤال برای من خیلی مهم بود.
چون گاهی آنقدر روی این تمرکز میکنیم که:
«آیا رفتار طرف مقابل بد بوده؟»
که فراموش میکنیم بپرسیم:
«این رابطه چه اثری روی من گذاشته؟»

بعد از مدتی، تصمیم گرفتم از زاویه دیگری به ماجرا نگاه کنم.
از خودم پرسیدم:
«اگر یکی از همکارانم همین تجربه را برای من تعریف میکرد، چه چیزی به او میگفتم؟»
احتمالاً نمیگفتم:
«همهاش تقصیر خودته.»
اول سعی میکردم بفهمم چه اتفاقهایی افتاده، چند بار تکرار شده و چه اثری روی او گذاشته.
شاید بد نباشد همین کار را برای خودمان هم انجام دهیم.
گاهی وقتی وسط یک محیط هستیم، قضاوت کردن خودمان خیلی سختتر از قضاوت کردن همان موقعیت برای یک دوست است.
اگر به این نتیجه رسیدیم که یک محیط روی ما اثر منفی گذاشته، لزوماً اولین قدم استعفا نیست.
اگر شرایط اجازه میدهد، میتوان درباره انتظارات، مسئولیتها و نحوه دریافت بازخورد صحبت کرد.
میتوان اتفاقهای مهم را ثبت کرد و بعد دید آیا چیزی تغییر میکند یا نه.
گاهی یک گفتوگوی درست واقعاً میتواند یک مشکل را حل کند.
اما اگر یک الگو بارها تکرار شود، گفتوگوها نتیجهای نداشته باشند و این وضعیت به مرور روی اعتمادبهنفس، تصمیمگیری یا کیفیت کارمان اثر بگذارد، ماندن به هر قیمتی الزاماً نشانه حرفهای بودن نیست.
گاهی رفتن هم یک تصمیم حرفهای است.
محیط سالم هم قرار نیست همیشه راحت باشد.
ممکن است در یک محیط سالم هم بازخورد سخت بگیریم، اشتباه کنیم یا تحت فشار باشیم.
تفاوت این است که این فشار در نهایت ما را بهتر میکند، یا کمکم باعث میشود خودمان را کوچکتر ببینیم.
من هنوز فکر نمیکنم هر تجربه سخت کاری به معنی «محیط ناسالم» باشد.
گاهی واقعاً مشکل از عملکرد خودمان است.
گاهی بازخوردی که میگیریم درست است.
گاهی هم ترکیبی از هر دو وجود دارد.
اما چیزی که برای من تغییر کرد این بود که دیگر فقط خودم را بررسی نمیکنم.
محیط را هم بررسی میکنم.
به جای اینکه فقط یک اتفاق را ببینم، الگو را میبینم.
به جای اینکه فقط یک جلسه را قضاوت کنم، چند ماه را نگاه میکنم.
و به جای اینکه همیشه بپرسم:
«نکند مشکل از من است؟»
یک سؤال دیگر هم میپرسم:
برای من، پیدا کردن همین سؤال شروع یک بررسی جدیتر بود.
شاید برای شما هم باشد.
Amy Edmondson — Psychological Safety and Learning Behavior in Work Teams
Deci, Olafsen & Ryan — Self-Determination Theory in Work Organizations: The State of a Science
Gagné & Deci — Self-Determination Theory and Work Motivation