ویرگول
ورودثبت نام
جهان‌بخش جهان‌زمین
جهان‌بخش جهان‌زمین
جهان‌بخش جهان‌زمین
جهان‌بخش جهان‌زمین
خواندن ۲ دقیقه·۷ سال پیش

یادداشتی بر «لیلا» ساخته‌ی داریوش مهرجویی (1375)

لیلا (داریوش مهرجوییو 1375)
لیلا (داریوش مهرجوییو 1375)

لیلای داریوش مهرجویی فیلم تناقض‌هاست. در سطحی‌ترین مواجهه با فیلم، داستان زنی که مصرانه می‌کوشد برای خود هوو پیدا کند، به قدری پارادوکسیکال و نامأنوس است که شاید اساساً مانع از ورود برخی تماشاگران به جهان فیلم شود. همچنین ادعای رضا (علی مصفا) مبنی بر عشق به لیلا در تناقض با بی‌کنشیِ مطلق او در برابر مادرش (جمیله شیخی) قرار می‌گیرد. در سطح فرمال، مهرجویی علیرغم استفاده‌ی فراوان از مونولوگ‌های ذهنی لیلا در قالب نریشن و حضور او در تقریباً تمامی سکانس‌های فیلم، مطلقاً تلاشی برای ورود به سوبژکتیویته‌ی شخصیت لیلا (برخلاف نمونه‌هایی همچون رگِ خواب ساخته‌ی حمید نعمت‌الله) نمی‌کند. در سطح مضامین و درون‌مایه‌ها نیز هریک از شخصیت‌های اصلی از خانواده‌هایی با ویژگی‌های پارادوکسیکال می‌آیند؛ خانواده‌ی رضا در ظاهر مدرن (به حاشیه رانده‌شدن قدرت مطلق پدر و تسلط زنان بر امور) و در باطن تا مغزِ استخوان سنتی (تلاش زنان برای ادامه‌ی نظام سنتیِ مردسالارانه از طریق فشار به رضا برای ازدواج مجدد) است. در سوی دیگر خانواده‌ی لیلا در ظاهر سنتی (تأکید فراوان بر دایی به عنوان فیگور مذکر مسلط در کنار نوع طراحی صحنه و موسیقی در سکانس‌های مربوطه) و در باطن به شدت مدرن (تسلط زنان بر امور علیرغم تأکید بر شخصیت دایی) است. در چنین فضایی، شاید وسوسه شدن برای سوارکردن ایده‌هایی همچون «برملا کردن تناقضِ درونی نظام مادرسالاری از طریق استفاده‌ی زنان از قدرت خود در جهت تداوم پدرسالاری» بر فیلم امری گریزناپذیر باشد؛ اما فارغ از تمامی این مسائل آنچه در لیلا حرف آخر را می‌زند تسلط مثال‌زدنی مهرجویی بر تک تک آجرهای ساختمان فرمال اثرش است که نتیجه نهایی را دیدنی می‌کند. استفاده‌ی اغراق‌آمیز از نورپردازی سرخ به منظور بیان تنش‌های نهان در رابطه‌ی میان لیلا و رضا (در کنار ارجاع واضح به فریادها و نجواهای برگمان) و استفاده‌ی موثر از حاشیه‌ی صوتی (مثلاً استفاده از صدای کشیده‌شدن جواهرات لباس عروسی به لبه‌ی پلکان در شب عروسی در حکم ترجمان صوتی فضای ذهنی تنش‌آلود لیلا) مواردی از چیره‌دستی مهرجویی در مقام کارگردان اثر هستند. از این منظر، لیلا یادآور برخی از بهترین آثار اینگمار برگمان است؛ شاید نتوان روان‌شناسیِ لیلا و دلیل انفعال دیوانه‌وارش در جهان غریب فیلم را درک کرد، اما قطعاً نمی‌توان کتمان کرد که «لیلا» به شدت دیدنی و جذاب است.

لیلاداریوش مهرجویی
۳
۰
جهان‌بخش جهان‌زمین
جهان‌بخش جهان‌زمین
شاید از این پست‌ها خوشتان بیاید