ویرگول
ورودثبت نام
سهیل ایزدی
سهیل ایزدیتحلیل گر سیاسی، دغدغه مند توسعه ایران، تهیه کننده پادکست ریل
سهیل ایزدی
سهیل ایزدی
خواندن ۶ دقیقه·۱ سال پیش

طرف دوم معادله

همه آنها که دفتر حساب و کتاب دارند، می دانند که باید دو ستون در این دفتر ایجاد کنند. ستون بدهکاری و بستانکاری. اصلا کل علم اقتصاد هم بر این اصل استوار شده است که انسان موجودی است که می توان سود و زیان خودش را تشخیص دهد و عقلانیت او به معنای توانایی بیشینه کردن سود است. اما همین اصل بدیهی مدت هاست که در جامعه ما نقض شده است. اگر به صورت حساب هایی که نظام سیاسی ما ارائه می کند نگاه کنیم، آنچه مشهود است، بیان صرف دستاوردها یا بستانکاری هاست. ستون هزینه ها یا بدهکاری ها حذف شده است. در هر زمینه ای و در هر گزارشی  فقط از دستاوردها سخن گفته می شود. پیش از این تصور می کردم این یک مغالطه عمدی از سمت مسئولان است که می خواهند همواره تراز حساب خود را مثبت نشان دهند. اما جنگ دوازده روزه نشان داد سمت دوم معادله سود و زیان در ذهن مسئولان ما حذف شده است و نه فقط در کلامشان. لازم است این موضوع را ابتدا بیشتر توضیح دهم و سپس ریشه یابی کنم.

پیش از این مسئولان کشور مدام از پیروزی در سوریه و حفظ بشار اسد می گفتند اما هرگز اشاره نمی کردند که این موفقیت با چه هزینه ای بدست آمده و آیا می ارزیده است یا خیر. از میزان هزینه های جانی و مادی ایران اطلاع کاملی نداریم اما می دانیم ویرانی زیرساخت های سوریه در جنگ داخلی نهایتا به فروپاشی انجامید و همان دستاورد ظاهری را هم زدود و مشخص شد که هزینه وارد شده بیشتر از دستاورد آن بوده است. در ماجرای عملیات طوفان الاقصی هم همین رویه در پیش گرفته شد. با این ادعا که حماس و حزب ا... از بین نرفته اند، حکم بر پیروزی دادند بدون اینکه به هزینه های فراوان مردم غزه و جنوب لبنان اشاره کنند. نهایتا جنگ 12 روزه نشان داد که آن هزینه ها آن قدر بوده اند که توان عملیاتی را از این گروه ها بگیرند. حتی یمن هم در عمل اقدام موثری انجام نداد. بنابراین آنچه که ما محور مقاومت می نامیدیم و یکی از اهرم های امنیت ملی ما بود، اگرچه کاملا از بین نرفت، اما ضربات زیادی خورد و در روز مبادا که همان حمله به ایران بود به کار نیامد. همه این ارزیابی ها را می شد به حساب تبلیغات جنگی و حفظ روحیه رزمندگان و هواداران گذاشت. اما در حمله ظالمانه اسرائیل به ایران یک مسئله خیلی پررنگ به چشم آمد و آن عدم توازن توان آفندی و پدافندی (چه عامل و چه غیر عامل)  ما بود. هرچقدر که حملات و تجهیزات و استراتژی آفندی ما مدون شده و مشخص بود و اسرائیل را آزار داد، در بخش پدافند هیچ گونه پیش بینی درستی و برنامه مدونی وجود نداشت. مهمترین چهره های نظامی کشور در چشم برهم زدنی ترور شدند و تنها در دو روز آسمان ایران در اختیار مهاجمان قرار گرفت. در زمینه پدافند غیر عامل وضعیت خیلی بدتر بود چون هرگز به پناهگاه و آژیر  خطر و آموزش و مانور فکر نشده بود و حتی هنوز هم ما مردم عادی نمی دانیم زمانی که صدای بمباران را شنیدیم چه باید بکنیم. اگر ما بیش از سی سال است که روی صنایع موشکی مان کار کردیم و به دستاوردهایی رسیدیم چگونه به پناهگاه و آموزش شرایط اضطراری به مردم و پدافند موثر فکر نکردیم؟

برای این موضوع می توان دلابل متعددی را ذکر کرد. دلیل اول این است که در ایدئولوژی رسمی حکومت، شکست ناممکن است. ما همیشه پیروزیم و همیشه تصمیمات درست می گیریم. بنابراین فکر کردن به شکست یا حتی دفاع بی معنی است. دلیل دوم این است که چنین پیش بینی ها و برنامه ریزی هایی احتمالا واکنش بسیار منفی در داخل و خارج ایجاد می کرد. چرا که با روایت رسمی بسیار ناسازگار بود. نمی شود از یک طرف مقامات رسمی بگویند هیچ کس جرئت حمله به ایران را ندارد و از سوی دیگر در پایتخت کشور پناهگاه بسازند و مانور بمباران برگزار کنند.  دلیل سوم اما به نظرم بسیار مهم تر است و آن اینکه تفکر انقلابی و عاشورایی به «عدم محاسبه هزینه پرداخت شده» ترجمه شده است و هرگونه محاسبه عقلانی درباره سود و زیان به وادادگی و ترسیدن تعبیر شده است. در واقع این باور جا افتاده است که انقلابی گری و شهادت طلبی یعنی بدون هیچ محاسبه ای به سمت اهداف حمله کنیم و هیچ ملاحظه ای را موجه ندانیم. چون ما حق مطلق ایم و حتما پیروز می شویم. این باور یک مغالطه بسیار بزرگ از انقلاب، شهادت طلبی و عاشوراست. همه آنها که در تاریخ جان خود را برای هدفشان فدا کردند، بر این باور بودند که اولا آن هدف ارزشمند تر از جان آنهاست و ثانیا فداکاری آنها می تواند به دستیابی به آن هدف منجر شود( نه اینکه بدون امید به موفقیت و از روی تکلیف فقط خود را به کشتن دهند) . در مورد امام حسین (ع) هم همین قضیه برقرار است. ایشان در درجه اول تمام تلاش خود را برای جلوگیری از رویارویی مستقیم (که می دانستند توان پیروزی در آن را ندارند) انجام دادند. ثانیا فقط برای جان خود تصمیم گرفتند و بیعت را از همه همراهان خود برداشتند.

ثالثا باور داشتند که کشته شدن در آن رویارویی دستاوری بیشتر از تسلیم شدن دارد.

اما تئوریزه کردن شهادت طلبی به این معنا که شهادت هدف است و به هر شکلی که کشته شویم پیروزیم، یک خطای راهبردی است چون انگیزه مبارزه موثر را از بین می برد و حساسیت نسبت به هزینه و تلفات را کاهش می دهد.

همین رویکرد در مسئله هسته ای ایران هم جاری بوده است. فهم اینکه چگونه ممکن است کشوری تمام منابع خود را برای حفظ حق غنی سازی اورانیوم آن هم برای مقاصد صلح آمیز هزینه کند، برای جهان بسیار دشوار است. فهم اینکه یک کشوری قبل از اینکه توان نظامی نابود کردن دشمن اش را پیدا کند، برای آن روزشمار بزند هم دشوار است. این رویکرد نادیده گرفتن هزینه ها و توجه صرف به دستاوردها برای همه ما کشنده است. بخصوص در شرایط فعلی که موجودیت ایران و نظام سیاسی مستقر در آن به هم پیوند خورده و از سوی دیگر توان واقعی این نظام در حفظ امنیت و بقای ایران خدشه دار شده است.

امروز باید بدون تعارف درباره ضعف هایمان و راه های رفع آنها را صحبت کنیم و با عقل بنیادین بشری یعنی محسابه سود و زیان به مسائل پیش رو بنگریم. ایدئولوژی ما به جای اینکه نقطه قوت ما باشد به تشدید کننده نقاط ضعف تبدیل شده است.  اگر این بازنگری را  پس از حملات پیشین اسرائیل ( حمله پهبادی اصفهان، ترور هنیه و واکنش به عملیات وعده صادق 2) آغاز کرده بودیم شاید امروز خسارت کمتری می دیدیم. هنوز هم چیزهای زیادی برای از دست دادن داریم. بنابراین باید تعارف را کنار بگذاریم و نقد کنیم. موضوع دیگر جناحی و سیاسی  نیست. ملی و میهنی است و  اهمیت ایران و آینده آن از کارنامه سیاسی افراد و جناح ها بسیار بیشتر است. 

سود زیان
۰
۰
سهیل ایزدی
سهیل ایزدی
تحلیل گر سیاسی، دغدغه مند توسعه ایران، تهیه کننده پادکست ریل
شاید از این پست‌ها خوشتان بیاید