ویرگول
ورودثبت نام
سهیل ایزدی
سهیل ایزدیتحلیل گر سیاسی، دغدغه مند توسعه ایران، تهیه کننده پادکست ریل
سهیل ایزدی
سهیل ایزدی
خواندن ۴ دقیقه·۳ ماه پیش

سیاست خیابانی و رویای وحدت



✍🏻 منتشر شده در کانال تلگرامی امتداد

از ابتدای جنگ چهل روزه تا کنون، هواداران حکومت به صورت مستمر در خیابان حضور دارند. این حضور مستمر اگرچه تا کنون سابقه نداشته اما در ساختار سیاسی جمهوری اسلامی پدیده عجیبی نیست. نظام سیاسی جمهوری اسلامی برآمده از یک انقلاب است. انقلاب در ساده ترین تعریف خود یعنی خیابانی شدن سیاست و ایجاد نیروی موثر سیاسی در کف خیابان. چنین رویه ای معمولا مورد پسند حکومت ها نیست چون ترجیح می دهند تصمیمات را در فضایی کاملا کنترل شده اتخاذ کنند. اما در مورد نظام جمهوری اسلامی این مورد صادق نیست. پس از انقلاب رویکرد سیاست خیابانی به چند دلیل نه تنها برچیده نشد که تثبیت شد.

🔹دلیل اول اینکه پس از پیروزی یک انقلاب گسترده جمع کردن سیاست از کف خیابان و انتقال آن به نهادهای جامعه مدنی( مثل حزب و پارلمان و مطبوعات) بسیار سخت است و اگر چنین نهادهایی در جامعه بسیار ضعیف باشند چه بسا ناممکن. اما معمولا در این شرایط جریان حاکم با قدرت نظامی سیاست را از خیابان جمع می کند. اما در دوران استقرار جمهوری اسلامی گروه های مختلف سیاسی در رقابت با یکدیگر و برای کسب برتری ناگزیر از استفاده از اهرم های خیابانی بودند، حتی خود جریان حاکم.

🔹 این رویه پس از تثبیت نظام سیاسی و تحکیم جایگاه یک جریان هم ادامه پیدا کرد چون کارکردی حقانیت بخش (مشروعیت بخش) پیدا کرده بود و به نماد تداوم انقلاب تبدیل شده بود. جریان حاکم آگاهانه از تبدیل شدن به یک نظام مستقر خودداری می کرد و سعی می کرد همچنان ساختار انقلابی اش را به عنوان بخشی از منظومه حقانیت سیاسی خود و ابزار کنترل جریانات رقیب حفظ کند. سیاست همچنان در خیابان جریان داشت و حاکمان هم بر تسلط بر خیابان تاکید داشتند.

🔹اما سیاست خیابانی چند ویژگی مهم دارد:
اول اینکه آکنده از احساسات و شور و هیجان است. اساسا خیابان عرصه «زنده باد / مرده باد» است نه جای بحث و نقد و تحلیل. بنابراین ساده ترین مسائل هم به سرعت قطبی و رادیکالیزه می شود.

🔹دوم اینکه تضادی بنیادینی بین رویکرد قطبی خیابان و عرصه خاکستری تصمیم گیری های کلان وجود دارد. در واقع اگرچه سیاست خیابانی ابزار خوبی برای به حاشیه راندن رقیبان سیاسی است اما خود سیاست مداران را هم در تنگنای مواجهه با هواداران به خروش آمده خودشان قرار می دهد. چون آنها ناگزیر از گرفتن تصمیمات سخت و انعطاف های گاه و بیگاه اند و این چیزی نیست که بتوان آن را به حامیان «زنده باد/مرده باد» گو قبولاند.

✅این ویژگی باعث می شود فرماندهان میدانی و کسانی که توان هدایت جمعیت را پیدا می‌کنند، فرصتی را پیدا کنند تا علیه روسای خود بشورند و با سوار شدن بر موج احساسات خلق همیشه در صحنه از همان نربانی بالا بروند که روسای خود بالا رفته بودند و رقبا را از میدان به در کرده بودند.
بنابراین سیاست خیابانی اگرچه ابزار قدرتمندی در رقابت های غیر دموکراتیک سیاسی است اما این ابزار در واقع چاقویی است که می تواند دسته خود را هم ببرد: با قطبی کردن سیاست و محدود کردن میدان مانور سیاستمداران و ایجاد دو قطبی هایی که وحدت و انسجام نیروهای حامی حکومت را از بین می برد.

🔹در چنین فضایی سیاست مداران ناگزیر از دنبال روی از هیجانات خیابان می شوند و تندوری بیشتر معیار محبوبیت چهره ها می گردد. چهره های رادیکال و آرمان گرا از دل خیابان بر می خیزند و جای کسانی را می گیرند که بر سندان حوادث نرم و عمل گرا شده اند و خودشان هم به مرور بر همان سندان نرم می شوند. این چرخه بسته نه تنها رو جلو نیست و بر مدار تکرار اشتباهات گذشتگان حرکت می کند بلکه توده مردم را به این نتیجه می رساند که سیاست کثیف است و خائن پرور.

🔹اما در نظام های دموکراتیک حقانیت سیاسی  از دل صندوق رای و پایبندی به قانون اساسی بیرون می آید و احزاب و پارلمان های ملی و محلی عرصه رقابت های کنترل شده سیاسی اند. در این فضا هم امکان عقلانیت و عمل گرایی بیشتر است و هم چرخش نخبگان روندی شایسته سالارانه تر دارد. سیاست مداران با راه حل هایشان بالا می آیند نه با شعارهایشان. چنین ساختاری امکان توافق بر سر منافع مشترک و تن دادن به فرآیندهای تصمیم سازی در عین استقلال نظر و ابراز نقد را فراهم می کند. بنابراین سیستم در مواقع بحران منسجم عمل می کند بدون اینکه هیچ گروهی نگران حذف یا نادیده گرفته شدن باشد. پذیرش و حفظ چنین سیستمی نه از روی اخلاق مداری و مهربانی که از روی تجربه و آگاهی از تبعات سیاست خیابانی است.

🔹اگر به هر دلیلی حاکمان ما انتخاب کردند که همچنان به سیاست خیابانی ادامه دهند باید به تبعات آن هم تن بدهند. باید آماده بریده شدن دست خود باشند، گوش خود را به شعارهای خائن و سازشکار عادت دهند و رویای وحدت در عین تکثر آرا را از سر بیرون کنند.

@emtedadnet

نظام سیاسیجنگ ایران و آمریکاوحدت
۰
۰
سهیل ایزدی
سهیل ایزدی
تحلیل گر سیاسی، دغدغه مند توسعه ایران، تهیه کننده پادکست ریل
شاید از این پست‌ها خوشتان بیاید