
🖊مریم جابری | دانشجوی کارشناسی روزنامه نگاری - دانشگاه صداوسیما
کنداکتور سریالی تلویزیون تا پایان تابستان ۱۴۰۶ بسته شده است؛ خبری که پیمان جبلی، رئیس سازمان صداوسیما، آن را نشانهای از برنامهریزی رسانه ملی برای ماههای آینده میداند. او با اشاره به وضعیت تولیدات تلویزیونی گفته است: «الان مجموعههای دوربین روشن ما بیش از تعدادی است که دارد پخش میشود.» جبلی همچنین از نهایی شدن ۲۵ فیلمنامه و تحویل آنها به سیمافیلم و سیمرغ خبر داده و گفته است: «ما کنداکتور سیما را تا پایان تابستان ۱۴۰۶ بستیم.»
با این حال، بخش دیگری از صحبتهای رئیس رسانه ملی درباره تغییر کنداکتور محل تأمل است. او گفته است: «با تغییر کنداکتور سریالی که قرار بود ظرف یک ماه پخش شود، به دو ماه میرسد.» همین تصمیم این پرسش را ایجاد میکند که آیا تغییر کنداکتور صرفاً برای ایجاد تنوع انجام شده یا تلویزیون با طولانیتر کردن زمان پخش آثار، فاصله میان تولیدات را جبران میکند؟
پیش از این نیز، مدیر سیمافیلم، درباره وضعیت کنداکتور و تولیدات تلویزیونی صحبت کرده بود؛ اظهاراتی که در کنار سخنان جبلی، ضرورت بررسی این سیاست را بیشتر میکند. آیا تولیدات جدید به اندازهای نیست که با ریتم معمول آنتن را پر کند؟ اگر چنین است طولانیتر کردن زمان پخش سریالهای موجود، لزوماً به معنای حل مسئله نیست.
از سوی دیگر، آمار تیرماه ۱۴۰۵ نیز تصویری قابل تأمل ارائه میدهد. براساس آمار مرکز تحلیل اجتماعی متا، پنج سریال پربیننده تیرماه همگی از شبکه آیفیلم بودهاند؛ «دلدادگان» با ۲۸.۵ درصد، «گیلدخت» با ۲۶ درصد، «مختارنامه» با ۲۵ درصد، «زمانه» با ۲۲ درصد و «تانکخورها» با ۱۴ درصد. چهار عنوان از این پنج اثر نیز تولیدات سالهای دور هستند؛ «مختارنامه» محصول ۱۳۸۹، «زمانه» ۱۳۹۱، «دلدادگان» ۱۳۹۷ و «گیلدخت» ۱۴۰۱ است.
البته این آمار را نمیتوان بهتنهایی نشانه شکست تولیدات جدید دانست. محسن شاکرینژاد، رئیس مرکز تحقیقات صداوسیما، درباره همین بازه گفته است: «در این بازهای که ارزیابی کردند، سریال شاخصی نداشتیم. در نظرسنجی خود ما سریال "آقای قاضی" است. از الان به بعد باید سریالها را ملاک قرار داد.» او درباره صدرنشینی آثار آیفیلم نیز گفته است: «سریالهای آیفیلم پرمخاطب است، همیشه هست.»
از سوی دیگر، خودِ شیوه سنجش مخاطب نیز محل بحث است. شاکرینژاد درباره جامعه آماری متا گفته است: «اینها افراد ثابتی هستند و نمیتوانند افکار عمومی جامعه ایران را نمایندگی کند.» برای نمونه، او گفته «حسینیه معلی» در سنجش مرکز تحقیقات صداوسیما بیش از ۴۰ درصد مخاطب داشته، در حالی که در آمار متا ۱۹ درصد ثبت شده است. بنابراین در تحلیل این اعداد، روش و جامعه آماری نیز باید در نظر گرفته شود.
با این حال، مسئله ریتم پخش همچنان پابرجاست. وقتی سریالی که ظرفیت یک ماه پخش دارد به دو ماه کشیده میشود، فاصله میان قسمتها بیشتر میشود و طبیعتاً هر قسمت باید کشش کافی برای همراه نگه داشتن مخاطب داشته باشد. وقتی یک سریال هفتهای یکبار یا یک شب در میان پخش میشود، آیا هر قسمت آنقدر جذاب هست که مخاطب را برای دیدن قسمت بعد منتظر بگذارد؟ اگر چنین کششی وجود نداشته باشد، طولانی شدن پخش میتواند به جای حفظ مخاطب، زمینه دلزدگی و کاهش پیگیری او را فراهم کند.
در نهایت، مسئله فقط پر کردن آنتن نیست؛ مسئله، حفظ مخاطب در آنتن است. رئیس سازمان صداوسیما میگوید تغییر کنداکتور برای ایجاد «تنوعی» در سریالهای در حال پخش لازم بوده و ممکن است این تغییر با نگرانی از ریزش مخاطب همراه باشد. حالا با آغاز کنداکتور جدید، سریالهای تازه فرصت دارند این ادعا را در میدان عمل محک بزنند.
بستن کنداکتور تا تابستان ۱۴۰۶ زمانی نقطه قوت محسوب میشود که پشتوانه آن تولیدات متنوع و آماده باشد، نه صرفاً افزایش مدت پخش آثار موجود. اینکه این شیوه جدید بتواند مخاطب را بیشتر با تلویزیون همراه کند یا طولانیتر شدن پخش سریالها به کاهش پیگیری آنها منجر شود، چیزی است که در نهایت نه با ادعا، بلکه با آمار مخاطبان ماههای آینده و مهمتر از آن، انتخاب خود مخاطب مشخص خواهد شد.