ابوالفضل فرخی | دانشجوی ارشد تهیهکنندگی تلویزیون – دانشگاه صداوسیما
زمان لازم برای مطالعه: 4 دقیقه

در تعریف یک خطی کتاب «ترسیم فیلمنامه سریالهای تلویزیونی»میتوان گفت؛ این کتاب، یک نقشه برای خلق روایتهای جذاب در عصر طلایی تلویزیون است. در این شماره از نبض در بخش صفحه، به سراغ معرفی این کتاب میرویم.
در عصری که با گسترش سکوهای جاری و تسلط داستانسرایی در واسطههای مختلف تلویزیونی تعریف میشود، هنر نوشتن فیلمنامه تلویزیونی به عنوان حوزهای مهم در مطالعات رسانهای و فرهنگی مطرح شده است. کتاب «ترسیم فیلمنامه سریالهای تلویزیونی» به قلم دنیل پی.کلویسی به بررسی دقیق معماری روایت در درامهای تلویزیونی موفق و پرطرفدار میپردازد. این کتاب با ترکیب راهنماییهای عملی و تحلیلهای دقیق، هم به عنوان یک راهنمای کاربردی برای نویسندگان تازهکار و هم به عنوان منبعی ارزشمند برای محققانی که به بررسی تحول داستانسرایی تلویزیونی میپردازند، عمل میکند.
دنیل پی.کلویسی، مشاور باتجربه فیلمنامه و مدیر سابق توسعه در استودیوهای میرامکس و HBO، دیدگاهی مبتنی بر صنعت-فرهنگ را در تحلیلهای خود مطرح میکند. کتاب او هدفمندانه افرادی را مد نظر میگیرد که میخواهند وارد بازار رقابتی تلویزیون شوند، اگرچه که بینشهای ساختاری مطرح در کتاب، برای محققان و دانشجویان که به مطالعه طراحی روایت علاقه دارند نیز جذاب است؛ هدف اصلی کلویسی، رمزگشایی از چارچوب درست و قابل قبول یک نسخه صفر[1] موفق تلویزیونی است. او استدلال میکند که تسلط بر ساختار، پایهای برای خلق سریالهایی جذاب و پرمخاطب است.
میتوان گفت؛ محور اصلی کتاب، روش نگارش و طراحی درام تلویزیونی است، یعنی قالبی که درام یک ساعته تلویزیونی را به چهار پرده و هر پرده را به ۱۵ نقطه کلیدی (عطف) روایی تقسیم میکند. از طرفی این چارچوب، از ابرانگارههای کلاسیک فیلمنامهنویسی (مانند ساختار سهپردهای) الهام گرفته است، اما آنها را با نیازهای منحصر به فرد داستانسرایی سریالی تطبیق میدهد و بر قوسهای شخصیتی و تنظیمات تماتیک یک اثر نمایشی در تلویزیون تاکید میکند.
عناصر کلیدی ساختاری در یک قسمت از یک درام تلویزیونی شامل:
کاتالیزور: حادثهای محرک که وضعیت موجود قهرمان را برهم میزند (مانند تشخیص سرطان والتر وایت در بریکینگ بد).
چالش: نقطهای تکرارشونده که شخصیتها در آن به بررسی انتخابهای اخلاقی یا استراتژیک میپردازند و تنش را در طول قسمتها حفظ میکنند.
نقطه بیبازگشت: قهرمان خود را به مسیری که در آن پا گذاشته متعهد میکند و اغلب با پایان پرده اول در کلیت درام همزمان است.
دنیای جدید: تطبیق قهرمان با شرایط تغییریافته، مفهومی که از مفهوم سفر قهرمان جوزف کمبل الهام گرفته شده اما در این کتاب برای درام تلویزیون، بازنگری شده است.
کلویسی این عناصر را با مطالعه موردی از سریالهای مهمی مانند؛ سوپرانو، بریکینگ بد و مردگان متحرک تکمیل میکند.
از سویی دیگر نویسنده کتاب، از «داستانسرایی شخصیتمحور» دفاع میکند و استدلال میکند که قهرمانان پیچیده (مانند دوگانگی کاراکتر تونی سوپرانو به عنوان مرد خانواده و رئیس مافیا) توجه مخاطب را به درام میتواند تضمین کند. همچنین انسجام تماتیک به عنوان ابزاری برای هدایت داستان مطرح میشود و اطمینان میدهد که پیچهای داستانی و زیرمتنها میتواند ایدههای اصلی را تقویت کنند (مانند بررسی تم هویت و سرمایهداری در سریال مدمن).
کلویسی سعی دارد توصیههای دقیقی برای نوشتن؛ بیوگرافی شخصیتها و قوسهای دراماتیک هر قسمت ارائه دهد و واقعیتهای جاری تجاری در صنعت تلویزیون را برجسته کند. یکی از ویژگیهای متمایز این کتاب، تمرکز عملی و واقعگرایانه آن بر قابلیت فروش است. کلویسی دینامیکِ اتاق نویسنده، فرآیند ارائه به شبکهها و استودیوها و نقش شورانر[2]ها را تشریح میکند و نظرهایی مطرح میکند که در متون آکادمیک دیگر در این زمینه نادر است. او به روندهایی مانند «ظهور تلویزیون اینترنتی» و تاثیر رسانه جاری بر تغییر اشکال روایی میپردازد و به نویسندگان توصیه میکند که بین جاهطلبی هنری و طرحهای مورد پسند مدیران تعادل برقرار کنند. این تقاطع هنر و تجارت، کتاب را به متنی حیاتی برای اقتصاددانان رسانه و نظریهپردازان انتقادی در این عرصه تبدیل میکند.
برای پژوهشگران و محققان رسانه، کتاب «ترسیم فیلمنامه سریالهای تلویزیونی» زمینه لازم برای تحلیل نظاممند روایتهای تلویزیونی را فراهم میکند. نویسنده با تجزیه و تحلیلهای ساختاری، انجام مطالعات تطبیقی در مورد قراردادهای ژانری را تسهیل کرده است. به عنوان مثال؛ مقایسه گستردگی گروه بازیگران در سریال «بازی تاج و تخت» با سلسلهمراتب شخصیتی متمرکز در سریال «چیزهای عجیب».
به طور کلی کتاب «ترسیم فیلمنامه سریالهای تلویزیونی» اثر دانیل کلویسی، به عنوان یک متن ترکیبی برجسته شناخته میشود. یعنی از یک طرف یک راهنمای عملی است که از ارزش آکادمیک برخوردار است و از طرف دیگر با تشریح مختصات روایی سریالهای تحسینشده، به روشن ساختن همزیستی بین فرمول و نوآوری در عصر نوین تلویزیون میپردازد. برای دانشجویان نویسندگی، این کتاب مجموعهای از ابزارهای تاکتیکی جهت خلق درام است و برای پژوهشگران نظرگاهی است که از طریق آن میتوان به بررسی زیباییشناسی و اقتصادِ در حال تحول داستانسرایی در مجموعههای تلویزیونی پرداخت. از آنجا که تلویزیون همچنان به جهتدهی فرهنگ جهانی ادامه میدهد، کتاب دنیل پی.کلویسی به ما یادآوری میکند که داستانهای جذاب، هم ماهرانه روایت میشوند و هم به طور دقیق مهندسی.
[1] یک قسمت مستقل از یک مجموعه تلویزیونی است که به صورت آزمایشی ساخته میشود تا احتمال موفقیت مجموعه مشخص گردد و شبکه تلویزیونی شروع ساخت آن را قبول کند.
[2] تهیهکننده بلندپایه در ساخت مجموعهی تلویزیونی است. در سینما، کارگردان کنترل یک تولید را بر عهده دارد، اما در تلویزیون، شوارنر از کارگردانان قسمتهای مجموعه رتبهی برتری را دارا است.
کتاب «ترسیم فیلمنامه سریالهای تلویزیونی»

نویسنده: دنیل پی.کلویسی
مترجم: ابراهیم راهنشین
نام لاتین: STORY MAPS: TV Drama: The Structure of the One-Hour Television Pilot
سال انتشار: شمسی/۱۳۹۸ ، میلادی/ ۲۰۱۶
تعداد صفحه: ۱۶۰
انتشارات: ساقی-تهران
قطع : رقعی
جلد: شومیز
این مطلب در نبضِ تحول شماره 30نشریه نبض دانشگاه صداوسیما (ویژهنامه نوروز 1404) منتشر شده است.
نبض | تپش تحول، از دل دانشگاه