مهدی اکبری | دانشجوی کارشناسی روزنامهنگاری – دانشگاه صداوسیما
زمان لازم برای مطالعه: 2 دقیقه

امروزه با پیشرفت علم مدیریت در جهان، سازمانها دیگر به شیوههای سنتی اداره نمیشوند. هر مدیری که در رأس یک سازمان قرار میگیرد، باید با مسائل سازمانی و روشهای مدیریتی نوین آشنا باشد. با کمی جستوجو میتوان شیوههای مدیریتی سازمانهای موفق دنیا را مطالعه کرد؛ شیوههایی که مدیران فعلی و حتی مدیران ادوار گذشته سازمان صداوسیما جمهوری اسلامی ایران یا با آنها غریبهاند یا امکان و قدرت اعمال این روشها را نداشتهاند. بیشک، فاصله گرفتن تعداد زیادی از مخاطبان، به ویژه نسل جوان، از رادیو و تلویزیونی که قرار بود به عنوان «دانشگاه عمومی» و رسانهای تمدنساز عمل کند، بیارتباط با این شیوههای مدیریتی نیست.
مفهوم زنجیره ارزش و تقسیمبندی نیروهای سازمانی به «صف» و «ستاد» در سازمانهای رسانهای موفق دنیا، با درکی که مدیران رسانه ملی از این مفاهیم داشتهاند، تفاوتهای چشمگیری دارد. هدف اصلی یک سازمان رسانهای، تولید محتوا در قالبهای مختلف برای تحقق رسالت پیامرسانی است. زنجیره ارزش در سازمان صداوسیما باید منجر به خلق آثار رسانهای شود که مأموریت اصلی این سازمان است. برای تحقق این هدف، نیروهایی که بهعنوان «صف» شناخته میشوند، باید در هر مرحله از تولید محتوا، ارزشی به آن بیفزایند. به عبارت دیگر، نیروهای صف در سازمان صداوسیما کسانی هستند که به هر شکل در تولید محتوای رسانهای نقش دارند. در مقابل، نیروهایی که در خلق ارزش (تولید محتوا) دخالتی ندارند، در زمره نیروهای ستادی قرار میگیرند؛ مانند نیروهای فنی، اداری، مالی، منابع انسانی و خدماتی.
با بررسی ساختار و نظامهای مدیریتی سازمانهای موفق درمییابیم که نسبت نیروهای صف به ستاد در این سازمانها همواره بیشتر بوده است. حتی در بسیاری از موارد، سازمانها تلاش کردهاند واحدهای ستادی خود را برونسپاری کنند تا مدیران بتوانند بر خلق ارزش متناسب با اهداف سازمان متمرکز شوند. اما سازمان صداوسیما برخلاف این رویکرد عمل کرده است؛ بهگونهای که تعداد نیروهای ستادی آن از نیروهای صف پیشی گرفته است. این سازمان اکنون به نقطهای رسیده که تقریبا در حال تبدیل شدن به یک «ستاد بزرگ» است و بهتدریج، آن عده قلیل از نیروهای صف که مسئولیت تولید محتوا را بر عهده داشتند، یا انگیزهای برای تولید ندارند یا ترجیح میدهند خارج از سازمان فعالیت کنند.
در حال حاضر، بهجز بخش خبر که تولیدات آن به دلایل سیاسی و امنیتی در داخل سازمان انجام میشود، سایر بخشها بهطور گسترده برونسپاری میشوند. این در حالی است که کشور با امواج حملات فرهنگی روبهرو است و انتظار میرود صداوسیما بهعنوان رسانه ملی، نقشی پیشرو در مقابله با این تهاجمها ایفا کند. اما مدیران این سازمان بهجای تمرکز بر تولید آثار فاخر، مجبورند وقت و انرژی خود را صرف اداره ستاد عریض و طویل آن کنند.
متأسفانه، برخی از تولیدکنندگان خارج از سازمان که با قراردادهای نجومی همکاری میکنند، نه تنها بار مالی سنگینی بر دوش سازمان میگذارند، بلکه رویکردها و سیاستهای خود را در تولیداتشان اعمال میکنند که گاه با ارزشهای تعریفشده برای رسانه ملی در تضاد است. حتی در برخی موارد، هدف اصلی این تولیدکنندگان، کسب درآمد است و دغدغهای برای رضایت مخاطب یا فرهنگسازی ندارند. این موضوع از آمار مخاطبان و کیفیت تولیدات به وضوح قابل مشاهده است.
وضعیت کنونی سازمان صداوسیما مصداق بارز ضربالمثل معروف «آفتابه لگن هفت دست، شام و نهار هیچی» است. اگر سازمان صداوسیما را بهعنوان یک انسان تصور کنیم، انسانی است چاق و فربه با وزنی نزدیک به ۱۵۰ کیلوگرم که توان حرکت و واکنشدهی آن بسیار پایین است. این سازمان با ساختار سنگین و ناکارآمد خود، نهتنها نتوانسته است به مأموریت اصلی خود عمل کند، بلکه روز به روز از مخاطبان خود، بهویژه نسل جوان، فاصله گرفته است.
سازمان صداوسیما برای بازگشت به جایگاه واقعی خود به عنوان رسانهای تأثیرگذار و تمدنساز، نیازمند تحولی اساسی در ساختار مدیریتی و رویکردهای تولیدی است. کاهش نیروهای ستادی، تقویت نیروهای صف، نظارت دقیق بر برونسپاری تولیدها و بهکارگیری روشهای مدیریتی نوین، گامهای ضروری برای خروج از این وضعیت هستند. در غیر این صورت، خطر از دست دادن مخاطبان و کاهش تأثیرگذاری این سازمان بیش از پیش افزایش خواهد یافت.
این مطلب در نبضپلاس شماره 30نشریه نبض دانشگاه صداوسیما (ویژهنامه نوروز 1404) منتشر شده است.