امروزه کشاورزی به عنوان یکی از بزرگترین منابع درآمد ملی در کشورهای مختلف جهان نقش اساسی و برجسته ای را ایفا می کند. کشاورزی سنتی که با اتکا به ماشین آلات و ادوات ابتدایی یا سنتی نیز انجام می گرفت دارای معایب و مشکلات بیشماری بود که به تدریج و با ظهور انقلاب صنعتی در اروپا وارد مرحله نوینی گردید.
نمونه های اولیه اغلب ادوات کشاورزی مدرن در همان زمان آن تولید شده و مورد استفاده قرار گرفتند. نباید فراموش کرد که به موازات بهره برداری از زمین و نیز حاصلخیزی خاک استفاده از انواع ادوات کشاورزی نیز می تواند کمک شایانی به پیشرفت مراحل مختلف کشاورزی نماید.
بازار ادوات کشاورزی که در آن انواع وسایل کشاورزی و ادوات کشاورزی مدرن عرضه می شود بدون تردید یکی از پردرآمدترین بازارهای ایران و جهان برشمرده می شود که در هر کشور یا به صورت منطقه ای و بین المللی دایر بوده و جدیدترین فناوری های روز دنیا در آنها ارائه می گردد.
در ایران نیز طی سالیان اخیر گام های موثری در این زمینه برداشته شده است. تولیدات این محصولات در کارخانه های ماشین آلات کشاورزی تبریز، همدان و تهران انجام می گیرد.
در این بخش سعی می کنیم تا مهمترین و پرکاربردترین تجهیزات و ادوات کشاورزی و ماشین آلات مختلف را به طور مختصر و به منظور کسب اطلاع خوانندگان عزیز معرفی کنیم. البته نباید از ذکر این نکته غافل شد که بخشی از این محصولات و وسایل کشاورزی مدرن همزمان با فروشگاه های مختلف و یا بازار ادوات کشاورزی که به صورت فیزیکی دایر شده اند در سایت ها و فروشگاه های اینترنتی معتبری از قبیل ویترین نت نیز ارائه شده اند.
در شرایطی که مدیریت منابع آبی کشور ضعفهای فراوانی دارد، نمیتوان روند کنونی را ادامه داد و حرکت به سمت کشاورزی مدرن یکی از راههای نجات این بخش است.
**شیوه های سنتی ، هدف گذاری و برنامه ریزی ناصحیح
دانش و فناوری کشاورزی در ایران در چند دهه گذشته تقریباً ثابت بوده است و تغییر معناداری را چه در شیوههای آبیاری و چه در شیوههای کاشت و برداشت محصولات در ایران شاهد نبودهایم، درحالیکه دانش کشاورزی در جهان در چند دهه گذشته بهشدت تغییریافته و انواع ماشینآلات برداشت و کاشت و شیوههای آبیاری و نگهداری به کار گرفته میشود. گرچه منکر پیشرفت کشور در سالیان اخیر درزمینه های مختلف بهویژه درروشهای آبیاری تحتفشار و قطرهای نیستیم، اما به لحاظ وزن و اهمیت هم چنان فاصلهی بسیار زیادی با وضعیت مطلوب در این بخش وجود دارد.
از سوی دیگر با هدف گذاری و برنامهریزی ناصحیح در این بخش مواجهیم. بهعنوان نمونه در استان اصفهان که در نواحی مرکزی و خشک ایران واقع است و ازلحاظ منابع آبی در شرایط مناسبی قرار ندارد، سالیان متمادی کشت صیفیجات و حتی برنج صورت میگرفت و حالا پس از متوقف شدن این روند، با اعتراض کشاورزان اصفهانی بهعنوان مشکلی جدید و بروز پیامدهای اجتماعی و اقتصادی هم چون بیکاری در این استان درنتیجهی عدم مدیریت و برنامهریزی صحیح مواجه شدهایم.
**محصولات ترا ریخته
محصولات ترا ریخته پدیدهی نسبتاً جدیدی در کشاورزی جهان است که هنوز در بسیاری از کشورها بهویژه ایران محل مناقشات فراوانی قرارگرفته است و در مورد فواید و مضرات آن سخنان بسیار متفاوتی در محافل مختلف سیاسی، پزشکی، اقتصادی و کشاورزی در کشور مطرح میشود. بهطور خلاصه تراریخته کردن یک محصول، دستکاری (مهندسی) در ژنتیک یک گیاه بهمنظور تغییر یک ویژگی یا صفت یا میزان آن در یک گیاه یا محصول کشاورزی برای رسیدن به وضعیتی مطلوب است.
مواردی ازاینگونه دستکاریها در بذر محصولاتی همچون گوجهفرنگی و برنج بهمنظور تولید بیشتر ویتامینهای خانوادهی ب و یا دستکاری در بذر انواع گیاهان برای سازگارتر کردن آنها با تنشهای محیطی ازجمله دمای محیط یا رطوبت هوا و کاهش مصرف آب صورت گرفته است. در کشور ما که با مشکلات منابع آبی مواجه هستیم محصولات تراریخته میتواند بخشی از راهحل این بحران باشد.
پیدا کردن محصولات جانشین با بهرهوری بالاتر و تغییر الگوی مصرف
انتخاب محصولات جایگزین و تغییر سلیقه و الگوی مصرف گرچه بسیار سخت و زمانبر است، اما غیرممکن نیست و دولت میتواند بااطلاع رسانی و حمایت از کشاورزان این روند را سرعت ببخشد. برای مثال یک نمونه از محصولات جدیدی که میتواند جایگزینی برای برنج باشد، کینووا است. این گیاه به دلیل ارزش غذایی بسیار بالای خود به خاویار گیاهی معروف است علاوه بر ارزش غذایی بالا مصرف آبی در حدود یکپنجم برنج دارد این گیاه را میتوان در سال 3-4 بار برداشت کرد و بهرهوری بسیار بیشتری را از اراضی تحت کشت در کشور حتی در استانهای با بارندگی کم به دست آورد و با توجه به قیمت فعلی آن در جهان (حدود 2 دلار برای هر کیلوگرم در سال 2017) ازلحاظ صادرات و ارزآوری هم میتواند بسیار مفید باشد. گیاه کینووا ازلحاظ شیوهی مصرف کاملاً مشابه برنج است و در مقایسه با برنج از کالری کمتری برخوردار است و در کاهش ابتلا به دیابت هم میتواند مؤثر باشد.
**صرفههای ناشی از مقیاس و زمینهای کوچک در ایران
قاعدهای در علم اقتصاد وجود دارد که بهعنوان یک اصل اثبات و پذیرفتهشده که تولید در سطح وسیع صرفههای ناشی از مقیاس را در پی دارد، به این دلیل که هزینههای ثابت تولید را کاهش میدهد؛ چراکه مثلاً در کشاورزی با مقیاس وسیع هزینههای کاشت و برداشت در مقیاس وسیعتر محصول یا زمین تقسیم میگردد و این امر سبب میشود قیمت تمامشده برای هر واحد کالا بسیار پایین تر از کشت در مقیاس کوچک باشد و حتی سبب میشود به دلیل کاهش قیمت، توان رقابت و انعطاف بنگاه و یا کشور صادرکننده بالاتر از رقبا باشد عاملی که در سالیان گذشته و در تولید محصولات مختلف باعث موفقیت کشور چین و از رده خارج کردن رقبا شده است.
امروزه مطمئن ترین، اقتصادی ترین، ارزان ترین و سریع ترین روش احداث استخر کشاورزیT ساخت استخر با استفاده از ورق های pvc است که با نام ژئوممبران شناخته می شوند. این ورقها جایگزین مناسب روشهای پر هزینه مانند کاهگل کاری، ایزوگام، استفاده از سیمان، دوغاب، سنگ و سیمان ، آجرچینی، بتن مسلح و روش های دیگر است. ورقهای ژئوممبران از لحاظ شیمیایی خنثی بوده و تحت واکنشهای شیمیایی قرار نمیگیرند. استخر ذخیره آب در کشاورزی نوین به عنوان یک عضو اصلی سیستم آبیاری مطرح است، به گونه ای که این استخر ها منبع اصلی ذخیره آب بوده و به دو روش مرسوم زیر حجم مورد نیاز آب را به سطح زیر کشت و مزارع میرسانند.
مکانیزاسیون چیست؟مکانیزاسیون واژه ایست مشتق شده از مکانیک که به معنای مکانیکی کردن است.پس مکانیزاسیون به مفهوم مکانیکی کردن است و منظور از آن ، استفاده از وسایل و ادوات مکانیکی برای تولیدات و انجام کارهای کشاورزی است.
تاریخچه ی مکانیک به قرن هفدهم برمی گردد که با قوانین سه گانه ی نیوتن آغاز شد و با فعالیت دانشمندان مختلف علم مکانیک، ادامه پیدا نمود.سپس ماشین آلات کشاورزی اختراع شدند و مکانیک کشاورزی به وجود آمد.
واژه ی مکانیزاسیون کشاورزی از زمانی متداول گشت که تراکتورهای بخاری وارد مزرعه شدند ، ولی ورود این وسایل یا مکانیزه شدن کشاورزی صرفا به منظور انجام کار بهتر ، بیشتر و با هدف افزایش درآمد انجام گرفت و امروز نیز چنین است.
با توجه به مطالب گفته شد می توان اینگونه تعریف کرد:
مکانیزاسیون کشاورزی یعنی استفاده از وسایل مکانیکی به منظور افزایش کمی و کیفی تولیدات کشاورزی و با هدف افزایش درآمد مالی کشاورز.
بنابراین اگر مکانیزاسیون به افزایش درآمد کشاورز نینجامد ، مکانیزاسیون نیست.اگر استفاده از وسایل دامی به افزایش بیشتر درآمد بینجامد، کاربرد ماشین را نمی توان مکانیزاسیون نامید و توصیه نمی شود.
افزایش درآمد روستایی با سه عمل صورت می گیرد:
افزایش کمی محصول به دو صورت انجام می شود:
الف)افزایش سطح زیر کشت: این کار با وسایل مکانیکی به سهولت قابل انجام است که به دلیل محدودیت کارگر و شاق بودن این عملیات از ادوات مکانیکی کشاورزی استفاده می شود.
ب)افزایش عملکرد: ممکن است سطح زیر کشت را افزایش نداد ولی با شخم یکنواخت ، تهیه ی بستر مناسب ، کاشت در عمق ثابت و فاصله ی مناسب بین بوته ها، وجین مؤثرتر، سمپاشی ، کودپاشی و بالاخره برداشت بهتر عملکرد بیشتری تحصیل نمود که این عملیات جز با کاربرد ماشین امکان پذیر نمی شود.
افزایش کیفی محصول از مهمترین عوامل افزایش درآمد روستایی است.اگر عمق کاشت ، زمان برداشت ، نحوه ی برداشت به صورت مناسب توسط ادوات کشاورزی در مورد محصول صورت گیرد بازدهی به مقدار بسیار زیاد افزایش می یابد. به عنوان مثال برگ توتون درجه ی یک با دو روز تاخیر در خشک کردن به درجه ی سه تقلیل می یابد. یونجه اگر به موقع برداشت نشود از نظر کیفی ، محصول بسیار افت می کند.
کاهش هزینه ی تولید و اثرات آن را در کشورهایی چون ایران که تعداد کارگر کم است با مکانیزه کردن درست ، به وضوح می توان رؤیت کرد. اگر کارشناس مکانیزاسیون از نحوه ی کار ماشین اطلاع کافی نداشته باشد و از طرفی هزینه ی نگهداری و تعمیر وسایل زیاد باشد هزینه ی تولید محصول کاهش نمی یابد که این امر با مفهوم مکانیزاسیون کشاورزی مغایر است.
1-افزایش کمیت محصول
2-افزایش کیفیت محصول
3-کاهش هزینه ی تولید محصول
مکانیزاسیون کشاورزی در ایران موضوعی است که طی سالهای گذشته یا بهتر بگوئیم از سال 1345 ، یعنی سالی که قرارداد بین ایران و جمهوری رومانی به منظور خرید تراکتور و بعضی ادوات کشاورزی منعقد شد و تعداد تراکتور از آن سال در کشور رو به فزونی گذاشت مورد بحث متخصصین فن بوده است.