
سلامت بدن یکی از مهمترین اهداف زندگی است. در درس بدن ما ۲ علوم چهارم ابتدایی با دو موضوع اساسی آشنا میشویم: نحوهی تنفس و انتقال مواد در بدن. این مفاهیم به ما کمک میکنند تا بهتر بفهمیم بدن ما چگونه برای زنده ماندن و سالم ماندن فعالیت میکند. در ادامه، به بررسی بخشهای مختلف این درس مهم میپردازیم.
درس با گفتوگوی دو دانشآموز دربارهی دستگاه تنفس آغاز میشود. آنها قرار است بادکنکی را باد کنند تا بفهمند توانایی ریههایشان چقدر است. برای این منظور، فعالیتی ساده اما کاربردی در کتاب پیشنهاد شده است.
تهیه وسایل: کیسه زباله سیاه، نی، خطکش، نوار چسب و محلول آب و صابون
ساخت سطح صابونی روی کیسه
ایجاد حباب با فوت کردن در نی
اندازهگیری قطر حباب با خطکش
در پایان متوجه میشویم که اندازهی حبابها با هم تفاوت دارند؛ چون حجم ششها در افراد مختلف متفاوت است و این تفاوت، روی میزان هوا در هر بار تنفس تأثیر دارد.
تنفس انسان به دو بخش «دم» و «بازدم» تقسیم میشود:
هوا از طریق بینی یا دهان وارد نای میشود.
از نای به شاخههای باریکتر وارد ششها میشود.
در مرحلهی بازدم، هوای مصرفشده از همان مسیر برمیگردد و از بدن خارج میشود.

هوای داخل حباب، مربوط به دم است یا بازدم؟
→ مربوط به بازدم است؛ چون هنگام خارج شدن هوا، حباب تشکیل میشود.
چرا داخل بینی ما مو دارد؟
→ موها به تصفیهی هوای ورودی کمک میکنند تا گردوغبار وارد ششها نشود.
به جز اکسیژن، مواد غذایی نیز باید به سلولها برسند. این وظیفه بر عهدهی خون است.
گلبول قرمز: انتقال اکسیژن و دیاکسیدکربن
پلاسما: حمل مواد غذایی و زاید
قلب: بهعنوان پمپ اصلی، خون را در رگها به گردش درمیآورد
در این بخش از درس، با سه نوع رگ اصلی آشنا میشویم:
سرخرگ: خون دارای اکسیژن را از قلب به بدن میبرد
سیاهرگ: خون دارای دیاکسیدکربن را از بدن به قلب بازمیگرداند
مویرگ: تبادل مواد بین خون و سلولها در این رگهای باریک انجام میشود
برای درک بهتر عملکرد قلب، فعالیتی علمی در درس پیشنهاد شده است:
یافتن نبض با انگشت روی مچ
شمردن تعداد ضربان در یک دقیقه
مقایسهی ضربانها در بین افراد مختلف
استفاده از گوشی پزشکی برای شنیدن صدای قلب
نتیجه: ضربان نبض نشاندهندهی سلامت بدن است. معمولاً در کودکان بیشتر از بزرگسالان است و تغذیهی ناسالم میتواند باعث اختلال در این روند شود.

خیر. ضربان قلب در شرایط مختلف تغییر میکند. برای بررسی این موضوع، باید فعالیت زیر انجام شود:
سنجش نبض و دم و بازدم در حالت استراحت
دویدن برای ۵ دقیقه
دوباره اندازهگیری نبض و تنفس
نتیجه: هنگام فعالیت بدنی، بدن به اکسیژن و مواد غذایی بیشتری نیاز دارد؛ بنابراین قلب و ریهها سریعتر کار میکنند.
مسیر تغذیهی سلولها به شکل زیر است:
رودهی باریک: جذب مواد غذایی
ششها: جذب اکسیژن
خون: رساندن این مواد به سلولها
سلولها: مصرف غذا و اکسیژن برای تولید انرژی
پس از مصرف مواد مفید، سلولها زبالههایی تولید میکنند که باید از بدن خارج شوند. این تصفیه توسط کلیهها، ششها و رودهی بزرگ انجام میشود:
کلیهها: تصفیهی خون و ساخت ادرار
ششها: خروج دیاکسیدکربن از طریق بازدم
روده بزرگ: دفع مواد جامد از بدن
در پایان درس بدن ما ۲ علوم چهارم، چند نکتهی مهم برای حفظ سلامت بدن ارائه شده است:
نوشیدن آب کافی
دفع بهموقع ادرار برای جلوگیری از سنگ کلیه
پرهیز از حضور در هوای آلوده
ورزش منظم برای کمک به سوختوساز بدن
مصرف سبزیجات و میوه تازه برای بهبود گوارش
کاهش نوشابههای گازدار برای حفظ تعادل قند خون
استراحت کافی و خواب منظم برای سلامت قلب
اگر میخواهید این مفاهیم را بهتر یاد بگیرید، ویدیوهای آموزشی علوم چهارم مدرسه مجازی آی نو بهترین انتخاب هستند. با تدریس مفهومی، مثالهای کاربردی و اجرای فعالیتهای عملی، درسهایی مثل بدن ما ۲ بهراحتی در ذهن شما ماندگار میشوند.
