
خیلی وقتها که ما از تولیدات داخلی خودمان صحبت میکنیم، از کیفیت پایین محصولات داخلی مینالیم. در زمینهی نرمافزار هم ما همین وضعیت رو داشتهایم و از اینکه سامانه یا اپلیکیشنی را استفاده کردیم که کیفیت خوبی ندارد گلایه داریم. این موضوع نیاز به واکاوی دارد که چرا چنین وضعیتی را داشتهایم اما شاید بخشی از آن به عدم توجه فرهنگی ما به مقولهی کیفیت و بخشی از آن به عدم استفاده از دانش مدیریتی و فنی موجود در زمینههای مربوط به کیفیت بر میگردد. خوشبختانه در زمینهی مهندسی نرمافزار تلاش زیادی برای ارائهی راهکارهایی برای بهبود کیفیت نرمافزار ارائه شده است. اما در ادامه به این میپردازیم که وضعیت کیفیت به نرمافزارهای داخلی به چه صورت است.
در حوزهی نرمافزارهای B2B و B2G عدم کیفیت به صورت مشخصی بروز میکند. در این حوزه معمولاً مشتریها علاقهی کمتری برای تغییر ارائه کننده نرمافزارشان دارند. علت این موضوع موجود هزینههایی برای تغییر است، از جمله هزینهی انتقال دادهها به نرمافزار جدید، آموزش دوبارهی کاربران و احیانا عدم پاسخگویی به برخی نیازمندیهایی که در نرمافزار قبلی پاسخ داده شده بودند. در نتیجه شرکتها از پدیده قفل ارائهکننده (Vendor lock-in) سوء استفاده میکنند و مشتری بیچاره خود را سالهای سال اسیر نرمافزارهای بیکیفیت خود میکنند. مشتریان نیز ریسک تغییر نرمافزار را نمیکنند و حاضر میشوند با نارضایتی به استفاده از نرمافزار قبلی ادامه بدهند. متاسفانه در بسیاری از چنین محصولاتی، تا زمانی که وضعیت بحرانی نشده است، تولیدکننده توجه کافی کیفیت نمیکند و مشتری نیاز قدرت یا دانش کافی برای برخورد با ارائه کننده ندارد.
در حوزهی B2C این موضوع به صورت نرمافزارهایی بروز میکند که کاربران ناراضی دارد، اما تیم ارائه کننده معمولاً ارزیابی دقیقی از میزان کاربرانی که در اثر بیکیفیتی از دست میدهد ندارد. در نتیجه توجهش به این موضوع ممکن است کم باشد، در حالی که برای بدست آوردن همین کاربران ممکن است هزینههای گزافی کرده باشد. از طرف دیگه تیم توسعه نیز معمولاً تحت فشار بالای توسعه محصول قرار دارد و فرصت کافی برای توجه به جنبههای مختلف کیفیت محصول ندارد.
یک موضوع دیگر این است که اکثر افراد تیم توسعهدهنده علاقهی کافی برای انجام فعالیتهای بهبود کیفیت نرمافزار ندارند. گرچه میتوان با آموزش و فرهنگسازی، وضعیت در این زمینه را بهبود دادم، اما در نهایت نیاز میشود که برخی اعضای تیم زمان بیشتری را برای پیگیری فعالیتهای بهبود کیفیت نرمافزار قرار دهند. در نتیجه به تدریج یک تیم کوچک کیفیت نرمافزار داخل تیمهای بزرگ شکل میگیرد. با این حال تشکیل و آموزش این تیم میتواند هزینهی زیادی را به دوش تیم بگذارد و از سرعت عمل تیم نیز بکاهد. یکی از راههایی که در جهان در این زمینه استفاده میشود برونسپاری بخش از فعالیتهای تضمین کیفیت نرمافزار به یک تیم بیرونی است. این خدمت در جهان بسیار مورد استفاده و توجه قرار گرفته است. در سالهای آینده با بلوغ تیمهای نرمافزاری، استفاده از این خدمت میتواند در جهت بهبود وضعیت کیفیت نرمافزار تاثیر مهمی ایجاد کند.