استانداردهای ISO 21809 مجموعهای از استانداردهای بینالمللی برای پوششهای خارجی لولههای فولادی مورد استفاده در انتقال نفت و گاز است. این استانداردها شامل چند بخش هستند که هرکدام نوع خاصی از پوشش یا شرایط کاری را پوشش میدهند.
1- بخش (ISO 21809-1): مربوط به پوششهای پلیاتیلن، پلیپروپیلن و پوششهای چندلایهی پلیمری (3LPE/3LPP) است که در کارخانه بر روی لولهها اعمال میشوند. این بخش الزامات مربوط به آمادهسازی سطح، ضخامت، چسبندگی، مقاومت در برابر ضربه، نفوذ آب و عملکرد حرارتی پوشش را مشخص میکند.
2- بخش (ISO 21809-2): به پوششهای مایع اعمالشونده (liquid-applied coatings) در کارخانه یا در محل پروژه اختصاص دارد، مانند اپوکسیهای دو جزئی و پلییورتانها .
3- بخش (ISO 21809-3): استاندارد پوششهای پودری (powder coatings) مثل FBE (Fusion Bonded Epoxy) است که معمولاً در خطوط لوله زیرزمینی استفاده میشود. این دو بخش نیز مانند بخش اول شامل معیارهای فنی برای آمادهسازی سطح، آزمونهای کنترل کیفیت، و الزامات کارایی در برابر خوردگی و شرایط محیطی هستند. در مجموع، ISO 21809تضمین میکند که پوششهای لولهها از نظر چسبندگی، یکنواختی و مقاومت در برابر عوامل محیطی برای طول عمر طراحی خط لوله مناسب باشند .
1- ISO 21809-1
در ISO 21809-1 که مربوط به پوششهای دو لایه (2LPE/2LPP) و سه لایه (3LPE/3LPP) است، چند آزمون کلیدی برای ارزیابی کیفیت پوشش ذکر شده است:
آزمون چسبندگی : (Adhesion Test) میزان اتصال لایههای پوشش به فولاد و به یکدیگر را بررسی میکند. معمولاً با روش برش عرضی یا جداسازی در دمای معین انجام میشود تا اطمینان حاصل شود که لایهها در شرایط کاری جدا نمیشوند.
آزمون مقاومت در برابر ضربه : (Impact Resistance) پوشش در برابر ضربه مکانیکی در دمای محیط و پایینتر از صفر درجه تست میشود تا از پایداری در زمان جابجایی و نصب لوله اطمینان حاصل گردد.
آزمون نفوذ آب : (Water Penetration) لوله پوشششده در آب گرم قرار میگیرد تا مشخص شود آیا رطوبت به لایه فولاد میرسد یا خیر. مقاومت بالا در این آزمون نشانه چسبندگی و انسجام مناسب سیستم پوشش است.
آزمون جدایش کاتدی : (Cathodic Disbondment) ارزیابی میکند که در حضور حفاظت کاتدی، تا چه میزان پوشش از سطح فولاد جدا میشود. این آزمون برای بررسی پایداری در برابر خوردگی بسیار مهم است.
آزمون مقاومت حرارتی و پیری : (Thermal Aging) پوشش در دماهای بالا برای مدت مشخص قرار داده میشود تا پایداری فیزیکی و چسبندگی پس از حرارتدیدگی ارزیابی گردد.
این آزمونها اطمینان میدهند که پوششهای دو یا سهلایه در برابر تنشهای مکانیکی، حرارتی و محیطی، عملکرد مناسب و طول عمر کافی در خطوط لوله داشته باشند.
2- آزمون ها
2-1 آزمون های ISO 21809-1 - پوششهای کارخانهای چندلایه (2LPE, 3LPE, 3LPP)
1-1-2 -آزمونهای مربوط به مواد اولیه
تعیین شاخص جریان مذاب پلیمر (MFI)
دانسیته مواد پلیمری
تعیین نقطه ذوب و بلورینگی (DSC)
2-1-2-آزمونهای مربوط به پوشش اعمالشده
بررسی ظاهری و یکنواختی
ضخامت پوشش
چسبندگی (Adhesion) در شرایط مختلف دمایی
مقاومت ضربه (Impact Resistance)
سختی سطح (Shore D Hardness)
نفوذ آب (Water Penetration)
کاتدیک دیسباندینگ (Cathodic Disbondment)
آزمون پیری حرارتی (Thermal Aging)
آزمون Peel Test برای سنجش چسبندگی لایه چسب (adhesive)
آزمون مقاومت به خراش و گوج (Gouge Resistance)
مقاومت در برابر دماهای بالا (High-temperature Resistance)
آزمون مقاومت به گودالزایی (Indentation Resistance)
انعطافپذیری در دماهای پایین (Low-temperature Flexibility)
Holiday Detection شناسایی ناپیوستگی
آزمون Shear Resistance بین لایهها
2-2 ISO 21809-2 - پوششهای مایع (Liquid-applied Coatings) : اپوکسی، پلییورتان، پلییورتیا
1-2-2 - آزمونهای مواد اولیه
ویسکوزیته
نسبت اختلاط و زمان پخت
ژل تایم
2-2-2- آزمونهای پوشش نهایی
ظاهر و یکنواختی
ضخامت فیلم تر و خشک
چسبندگی Pull-off یا Cross-cut
مقاومت ضربه (Impact)
سختی (Pencil Hardness یا Shore D)
انعطافپذیری (Mandrel Bend Test)
مقاومت سایشی (Abrasion Resistance)
مقاومت شیمیایی و غوطهوری در آب
مقاومت در برابر UV )برای پوششهای بیرونی(
پیری حرارتی و رطوبتی
کاتدیک دیسباندینگ (CD Test)
Holiday Detection
چسبندگی بعد از پیری (Aged Adhesion Test)
Hardness Retentionپس از دما بالا
3-2 ISO 21809-3 - پوششهای پودری (FBE تکلایه و دولایه، DLFBE)
1-3-2. آزمونهای پودر
دانسیته و اندازه ذرات
شارشپذیری پودر (Flowability)
آزمون ژلتایم
آنالیز حرارتی (DSC)
2-3-2. آزمونهای پوشش اعمالشده
بررسی ظاهر (Visual)
ضخامت پوشش
چسبندگی (Hot Water Adhesion / Pull-off)
مقاومت ضربه (Impact)
انعطافپذیری (Cold Bend Test)
مقاومت گوج و خراش (Gouge Resistance) در سیستمهای دولایه
پیری حرارتی (Thermal Aging)
پیری رطوبتی (Humidity Aging)
کاتدیک دیسباندینگ (CDT)
جذب آب (Water Absorption)
مقاومت شیمیایی
Holiday Detection
Cross-section Examination برای بررسی یکنواختی و چسبندگی بین لایهها
Hardness (Shore D)
Indentation Resistance برای دماهای بالا